II SA/Wa 112/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.) Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska Andrzej Góraj Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Rosińska-Czaykowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2014 r. sprawy ze skargi małoletniej N. P. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową M. P. na decyzję Prezes Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego - oddala skargę - Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., działając na zasadzie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] sierpnia 2013 r., którą odmówił małoletniej N. P. reprezentowanej przez matkę – M. P. przyznania świadczenia przewidzianego w art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, co następuje: W dniu 27 maja 2013 r. M. P. (urodzona w 1978 r.) zwróciła się do Prezesa Rady Ministrów z prośbą o przyznanie jej małoletniej córce N. P. urodzonej [...] listopada 2010 r. renty specjalnej na warunkach określonych w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wniosek motywowała faktem odmowy przyznania przez ZUS prawa do renty rodzinnej po zmarłym w dniu [...] października 2012 r. ojcu dziecka J. D. i trudną sytuacją materialną. Podała, że po opłaceniu wszystkich świadczeń pozostaje jej na życie 300 zł. M. P. jest inspektorem w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w G., zgodnie z zaświadczeniem pracodawcy z dnia [...] maja 2013 r. jej średni dochód netto to 2839 zł. Miesięczne wydatki zostały oszacowane przez M. P. na łączną kwotę 2076,01 zł (oświadczenie z dnia 12 sierpnia 2013 r. uwzględniające wydatki poniesione w lipcu 2013 r., które - jak napisała wnioskodawczym - mają charakter stały). W skład tych wydatków wnioskodawczym zaliczyła opłaty za: czynsz (570 zł), żłobek (490 zł), Radę Rodziców w żłobku (30 zł), naładowanie karty miejskiej (88 zł), spłatę raty kredytu (253,52 zł), prąd (59,50 zł), Internet (44,99 zł), TV (26 zł), telefon (79 zł), ubezpieczenie (65 zł), a także wydatki na pieluchy i środki higieniczne dla dziecka (100 zł) oraz żywność, środki czystości i leki (ok. 270 zł). Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w G. potwierdził, że M. P. samotnie wychowuje córkę, N., która uczęszcza do żłobka. Rodzina nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej i obecnie utrzymuje się z wynagrodzenia wnioskodawczyni za pracę w wysokości 2243,87 zł. Mieszkanie zajmowane przez rodzinę jest mieszkaniem własnościowym wnioskodawczyni, odziedziczonym po jej zmarłej matce. Jego metraż wynosi 60,2 m2, składa się z 3 pokoi, jest czyste, ładne, gustownie urządzone i nie występują w nim braki w sprzęcie. Podano, że stałe miesięczne wydatki wnioskodawczyni wynoszą 1218,50 zł i podkreślono, że wnioskodawczyni z uwagi na konieczność zapewnienia opieki małoletniej córce nie jest w stanie podjąć dodatkowej pracy zarobkowej. Wykazano również, że M. P. cieszy się dobrą opinią w miejscu zamieszkania, prawidłowo sprawuje opiekę nad dzieckiem i bardzo dobrze wywiązuje się z obowiązków rodzicielskich. M. P. od 2012 roku współpracuje z [...] Fundacją "[...]", angażując się jako wolontariusz w organizowanie przedsięwzięć adresowanych do osób starszych, niepełnosprawnych, zamieszkałych na terenie Miasta G. Z kopii decyzji ZUS odmawiającej przyznania małoletniej renty rodzinnej po jej zmarłym w wieku 36 lat ojcu wynika, że łączny staż pracy zmarłego w dziesięcioleciu przed dniem jego zgonu wyniósł 4 lata, 3 miesiące i 21 dni, zamiast wymaganych 5 lat. M. P. podała, że nie ubiegała się o przyznanie jej córce renty rodzinnej w drodze wyjątku. Nadesłane przez M. P. dokumenty potwierdzają aktywność zawodową J. D. od 2 października 2006 r. do 31 stycznia 2008 r. jako [...]; od 14 lutego 2008 r. do 24 maja 2010 r. jako [...]; od 1 czerwca 2010 r. do 31 października 2010 r. jako [...]; od 20 grudnia 2010 r. do 23 lutego 2011 r. jako [...]. Ostania umowa o pracę J. D. została rozwiązana przez pracodawcę bez wypowiedzenia z winy pracownika. Z informacji podanych przez M. P. wynika, że ojciec dziecka opuścił rodzinę we wrześniu 2011 r. Półtora roku po ślubie, zawartym w dniu [...] maja 2009 r., a pół roku przed urodzeniem córki dowiedziała się o załamaniu nerwowym męża, które miało miejsce w przeszłości i w następstwie, którego mąż wnioskodawczyni uzależnił się od alkoholu i od 5 lat leczył się on odwykowo. Związek małżeński P. został rozwiązany wyrokiem Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] lutego 2012 r. z winy J. D. Tym samym wyrokiem ojciec dziecka został pozbawiony praw rodzicielskich do córki i zasądzono od niego alimenty w kwocie 400 zł/m-c. M. P. podała, że w dniu rozprawy spotkała męża ostatni raz, a od dnia ogłoszenia wyroku do momentu jego śmierci otrzymała od niego jedynie ok. 200 zł z tytułu zasądzonych alimentów. Jednocześnie M. P. wyjaśniła, że rodzina ze strony ojca dziecka nie utrzymuje żadnego kontaktu ani z nią ani z jej córką. M. P. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazywała, iż sama śmierć J. D. w wieku 36 lat stanowi szczególne zdarzenie losowe. Przyznała także, że nie jest w stanie udokumentować przyczyny jego śmierci. W tym stanie faktycznym Prezes Rady Ministrów stwierdził bark w niniejszej sprawie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania małoletniej N. P. renty specjalnej. M. P. nie udokumentowała żadnych osiągnięć ojca dziecka w jakiejkolwiek dziedzinie aktywności. Natomiast wykazana w toku postępowania jej praca w charakterze wolontariusza w 2012 r. jest niewystarczająca do przyznania jej córce wnioskowanej renty. Niewątpliwie chęć niesienia pomocy innym świadczy o godnej postawie obywatelskiej M. P. i zasługuje na pozytywną ocenę społeczną, jednak trudno aktywność tę zaliczyć do osiągnięć wybitnych oraz by wskazywała ona na wyjątkowość tego przypadku w aspekcie społecznym. Drugą przesłanką mogącą mieć wpływ na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów córce wnioskodawczyni renty specjalnej jest szczególne zdarzenie losowe, czyli takie zdarzenie, które można uznać za nadzwyczajne, tzn. posiadające element wyjątkowości w skali kraju. Wnioskodawczyni jednoznacznie podała, że nie jest w stanie udokumentować przyczyny śmierci ojca jej córki, zatem nie ma możliwości oceny okoliczności jego śmierci w aspekcie szczególnego zdarzenia losowego, czyli takiego zdarzenia, które można uznać za nadzwyczajne, posiadające element wyjątkowości w skali kraju. Także uznanie za kryterium przyznawania przez Prezesa Rady Ministrów rent specjalnych jedynie faktu samotnego wychowania dziecka, któremu odmówiono prawa do renty rodzinnej i z uwagi na problemy finansowe, prowadziłoby do utraty szczególnego charakteru świadczeń specjalnych oraz stwarzałoby konieczność ich przyznawania wszystkim wnioskodawcom powołującym się na takie same okoliczności co M. P. Celem świadczeń specjalnych nie jest bowiem wyrównywanie dochodów utraconych w wyniku zgonu jednego z rodziców. Wobec braku spełnienia przesłanek dla przyznania wnioskowanego świadczenia, samo powoływanie się przez panią M. P. na trudną sytuację materialną nie daje podstawy do pozytywnego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów nie mają bowiem charakteru świadczenia socjalnego, a ich przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osób ubiegających się o nie, nawet w sytuacji, gdy potrzeby te byłyby w pełni uzasadnione. M. P., działająca w imieniu małoletniej N. P., wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa Rady Ministrów, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi argumentowała, że decyzja wydana przez organ na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter uznaniowy. Otrzymanie renty specjalnej możliwe jest również w sytuacji zajścia szczególnie uzasadnionego przypadku, jednakże przepis ten nie określa jakie okoliczności stanowią szczególnie uzasadniony przypadek. Nagła śmierć ojca, w nieznanych okolicznościach oraz fakt, że nie spełniał on w chwili śmierci warunków wymaganych do uzyskania renty i emerytury, gdyż w dacie śmierci do uzyskania tego prawa brakowało mu 8 miesięcy zaliczonego okresu ubezpieczenia, jest także nadzwyczajnym, szczególnym zdarzeniem losowym. Podnosiła także, iż oczywistym jest, że małoletnie dziecko nie może legitymować sie wybitnymi i niepowtarzalnymi zasługami dla kraju, co nie znaczy, iż w niniejszej sprawie nie zachodzi wyżej wskazany szczególnie uzasadniony przypadek. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka, co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w tym trybie. Zgodnie z przyjętymi zasadami postępowania, potwierdzonymi przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05 (123/9A/2006) oraz orzecznictwo sądów administracyjnych, świadczenie specjalne może być przyznane osobie legitymującej się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej, czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium oceny. Należy podzielić zasadność twierdzeń zawartych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż w niniejszej sprawie brak jest zaistnienia nadzwyczajnego zdarzenia losowego, warunkującego przyznanie świadczenia przewidzianego w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W niniejszej sprawie nie zostały wykazane przesłanki, które śmierć ojca małoletniej N., mogłyby kwalifikować w pojęciu nadzwyczajnego zdarzenia losowego. Jak podała M. P., J. D. zmarł w wieku 36 lat, wcześniej przeszedł załamanie nerwowe, które stało się przyczyną jego choroby alkoholowej. Przy czym M. P. nie potrafi podać żadnych innych okoliczności. Zatem brak tu związku pomiędzy śmiercią J. D. a jakimś nadzwyczajnym zdarzeniem losowym – nadzwyczajną katastrofą, zdarzeniem na znaczną skalę, spowodowanym siłami natury itp., a przynajmniej z materiału sprawy nic na temat takiego związku nie wiadomo. Z tych też względów nie można zaskarżonej decyzji skutecznie zarzucić przekroczenia przez organ zasad uznania administracyjnego, czy też niewłaściwej oceny danego przypadku pod kątem nadzwyczajnego zdarzenia losowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dostrzega, iż brak dla małoletniego dziecka ojca oraz jego śmierć w wieku 36 lat jest zdarzeniem tragicznym i wielce krzywdzącym. Jednakże wskazane w sprawie okoliczności (alkoholizm na tle załamania nerwowego) są jak dotąd jedynymi przesłankami wyjaśniającymi tę śmierć i w takim ujęciu nie mieszczą się w kategorii nadzwyczajnego zdarzenia losowego. Natomiast podniesiona w skardze argumentacja, iż ojciec małoletniego dziecka nie spełniał w chwili śmierci warunków wymaganych do uzyskania renty i emerytury, gdyż w dacie śmierci do uzyskania tego prawa brakowało mu 8 miesięcy zaliczonego okresu ubezpieczenia mogłaby stanowić ewentualnie przesłankę do starania się aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznał małoletniej N. rentę rodzinną w drodze wyjątku na zasadzie art. 82 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jednakże dla przyznania takiego świadczenia należy wykazać, iż niemożność zrealizowania przez ojca dziecka do dnia jego śmierci warunków do przyznania renty rodzinnej w zwykłym trybie było spowodowane niezależnymi od niego szczególnymi okolicznościami. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa przy podejmowaniu zaskarżonej i utrzymanej nią w mocy decyzji, które mogłyby skutkować ich uchyleniem bądź stwierdzeniem ich nieważność. Dlatego, mając powyższe na uwadze na podstawie art. 132, art. 151 i art. 250 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.