II SA/Wa 1120/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Bronisław Szydło, Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata J. R. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 zł (słownie: pięćdziesiąt dwa osiemdziesiąt) stanowiącą 22 % podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Prezes Rady Ministrów działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] marca 2008 r. odmawiającą przyznania pani A. S. renty specjalnej. W uzasadnieniu organ podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. W związku z powyższym, każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych, sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Z akt sprawy wynika, że A. S., lat [...] (podała, że z wykształcenia jest [...]), choruje na [...]. Przebyła [...] Wnioskodawczyni podała, że na jej stan zdrowia miał wpływ przebyty stres sprzed paru lat. Wskazała, że w [...]wstąpiła do [...]. Przez kilka miesięcy pracowała jako wolontariuszka w Radzie Miejskiej [...] w K. [...]. Dzięki dobrej opinii Przewodniczącego Rady Miejskiej trafiła do [...]. Zwróciła się do Przewodniczącego tej Rady, posła A. S. o pomoc w znalezieniu pracy zarobkowej. W [...] r. rozpoczęła pracę w [...]. Podała, że po trzech miesiącach pracy jeden z dyrektorów [...] zaczął sugerować, że ze względu na nie wywiązywanie się z obowiązków względem szefa [...] zostanie zwolniona. Po pięciu miesiącach została zwolniona z pracy. Następnie podjęła pracę w [...], gdzie otrzymała seksualną propozycję od jednego z członków Zarządu [...]. Była jak podaje "kimś w rodzaju asystentki", a jej wynagrodzenie spadło z [...] zł do [...] zł. Mimo to wykonywała powierzone jej obowiązki do czasu przekazania jej informacji, iż anonimowy działacz oczekuje od niej czynności takich jak od prostytutki - tyle, że bez zapłaty w gotówce. Grając na zwłokę, dowiedziała się, że dokonano zemsty - cofnięto jej dyplom [...]. Informowano innych, że do niczego się nie nadaje, jest konfliktowa, nienormalna i źle się prowadzi. [...] została zwolniona z pracy. Podała, że od tej pory do [...] r. rozpoczął się jej koszmar. Miała [...], które lekarze ignorowali, dopóki nie trafiła na oddział intensywnej terapii. Okazało się, że ma [...]. W tym czasie była leczona również na [...]. Schudła 40 kg. Podała, że ze szpitala zabrała swoją dokumentację medyczną z uwagi na to, że działacze [...] wypytywali różnych lekarzy o jej stan zdrowia. Wypisała się ze szpitala na własne żądanie. Podała, że w kolejnych szpitalach sytuacja się powtarzała. W końcu zdiagnozowano, że jej choroba jest chorobą [...]. Pani A. S. podkreśliła, że otrzymała tzw. wilczy bilet wstępu do szpitali [...] i w związku z tym musi leczyć się w innych województwach. Podała to jako kolejny powód przyznania renty specjalnej, bowiem sytuacja taka generuje wysokie koszty leczenia. W [...] r., kiedy wybuchła tzw. [...] afera w [...], [...] złożyła doniesienie do prokuratury, że była molestowana przez [...]. Wnioskodawczyni podała, że wycofała to oskarżenie, by w odwecie nie zostać ubezwłasnowolnioną [...]. W ostatnim czasie zdrowie wnioskodawczyni uległo dalszemu pogorszeniu - podjęła leczenie w [...], wykryto u niej [...]. Skarżąca podkreśliła także, że ma "lekkie pióro", napisała wiele wierszy oraz zdobyła kilka nagród w konkursach literackich. Podczas pobytu w szpitalu napisała powieść, w której opisała początki mobbingu, własne uczucia, zachowania ludzi, depresję jednostki, jej upadek psychiczny, fizyczny i zawodowy. Z racji tego, że nie ma komputera i nie stać jej na to, swoje prace posiada w formie rękopisów, więc nie może ich załączyć jako dowód w sprawie. Z informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. wynikało, że strona [...] korzysta z ich Ośrodka. Pani A. S. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z matką – Panią M. S. Zajmują mieszkanie komunalne. Opłaty za czynsz regulowane są na bieżąco. Istnieją natomiast zaległości w opłatach za gaz (6.594,63 zł). Wnioskodawczyni nie posiada dalszej rodziny zobowiązanej do alimentacji. Z uwagi na stale pogarszający się stan zdrowia nie jest zdolna do podjęcia pracy. Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. ustalił lekki stopień niepełnosprawności. Od tego orzeczenia zainteresowana złożyła odwołanie, jednak Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności utrzymał niniejsze orzeczenie w mocy. Na dochód rodziny składa się dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł oraz emerytura Pani M. S. [...] w wysokości [...] zł, która jest obciążona potrąceniami komorniczymi w kwocie [...] zł. MOPS w K., w okresie od [...] r., przyznał ww. pomoc finansową w postaci zasiłków okresowych w łącznej kwocie [...] zł, w tym na opłacenie czynszu bieżącego, opłacenie energii i gazu, na zakup leków oraz zasiłek celowy na opłacenie składki indywidualnego ubezpieczenia zdrowotnego w wysokości [...] zł. Organ wskazał jednak, że zgromadzone w sprawie dokumenty oraz dodatkowe uzasadnienie, nie stanowią szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania Pani A. S. świadczenia specjalnego. Jak wskazano w uzasadnieniu, świadczenia specjalne nie są świadczeniami o charakterze socjalnym, które są przyznawane jedynie z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej wnioskodawcy. Do udzielania stosownej pomocy finansowej i rzeczowej osobom znajdującym się w trudnych warunkach socjalno-bytowych powołane zostały bowiem terenowe ośrodki pomocy społecznej. Należy przy tym podkreślić, że Prezes Rady Ministrów nie ustala uprawnień obywateli do określonych świadczeń społecznych oraz wysokości tych świadczeń. Świadczenia specjalne przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, podlegają innym regulacjom prawnym aniżeli renty i emerytury z funduszu ubezpieczenia społecznego i stanowią odrębne obciążenie budżetu Państwa. Podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów (w trybie szczególnym) są przede wszystkim udokumentowane okoliczności, które wskazują, iż wnioskodawca podczas swojej działalności np. politycznej, naukowej, społecznej, gospodarczej, położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań. Tymczasem, zadaniem Prezesa Rady Ministrów, na podstawie uzyskanych informacji, w przypadku pani A. S., nie można stwierdzić takiej zależności. Strona poza swoją trudną sytuacją materialną i zdrowotną nie wykazała, aby w sprawie zaistniał element szczególnych osiągnięć czy zasług położonych przez wnioskodawczynię na rzecz kraju. Organ podniósł także, że świadczenia specjalne nie mają charakteru roszczeniowego, czy też zastępczego w sytuacjach, kiedy ZUS lub Prezes ZUS odmówił przyznania prawa do renty lub emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa nie gwarantuje wypłaty na takie cele, pozostawiając w tym zakresie rozstrzygnięcie wyłącznie do uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Tak więc, zdaniem organu, choć niewątpliwie sytuacja materialna i zdrowotna strony jest trudna, to jednak nie może stanowić jedynego kryterium uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego w trybie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W dniu [...] r. skargę na powyższą decyzję złożyła pani A. S. Skarżąca w skardze opisała dokładnie swoją drogę życiową podkreślając, iż w swojej pracy w strukturach [...] była poddana mobbingowi i otrzymywała niemoralne propozycje, co spowodowało, że musiała odejść z pracy. Następnie zaś była szykanowana, bowiem utrudniano jej możliwość podjęcia pracy [...] oraz podjęcie leczenia. Obecnie zaś znajduje się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że decyzja wydana przez organ w sprawie ma charakter uznaniowy. Ustawodawca bowiem przyznał organowi możliwość wyboru sposobu realizacji celu wyrażonego w przepisie ustawy, jakim jest przyznanie świadczenia na specjalnych warunkach. W konsekwencji organ, dokonując swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, może rozstrzygnąć daną sprawę uznając za istotne określone fakty i podniesione przez stronę argumenty przemawiające za ustalonym wynikiem postępowania, inne zaś uznając za nieistotne dla rozstrzygnięcia. W trakcie dokonywania wspomnianej oceny, organ administracji publicznej zobligowany jest mieć na uwadze słuszny interes obywateli oraz uwzględniać interes społeczny, w szczególności zaś powinien zmierzać do realizacji zasady prawdy obiektywnej, co w przypadku uznania administracyjnego ma szczególne znaczenie. Dlatego też trafność rozstrzygnięcia w każdym indywidualnym przypadku wymaga szczegółowego zbadania i rozważenia wszelkich argumentów, które stanowiłyby podstawę do przyjęcia określonego stanowiska. Rozstrzygając w ramach uznania administracyjnego organ jest ponadto zobowiązany do przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), a przede wszystkim do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Zobowiązany jest również do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z treścią art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. Niezależnie od powyższego dodać należy, że uznaniowy charakter decyzji administracyjnej oznacza nie tylko możliwość działania organu na jego własną odpowiedzialność w oparciu o upoważnienie ustawowe. Zakreśla on także zakres jej sądowej kontroli, która nie jest wyłączona, lecz ograniczona w szczególności do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, a to zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych określonych w Rozdziale 2 Działu I Kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd kontroluje zatem, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, innymi słowy mówiąc, czy nie nosi cech dowolności. Wspomniane granice wytycza natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości. Pozostaje on poza kontrolą sądowoadministracyjną, która obejmuje wyłącznie kryterium legalności, określone we wskazanym wyżej art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Mając zatem za podstawę powyższe kryteria, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że Prezes Rady Ministrów nie uchybił temu obowiązkowi. Organ w obszernym, odpowiadającym warunkom wskazanym w art. 107 § 3 Kpa uzasadnieniu, wskazał na podstawę prawną podjętych działań oraz dowody zebrane w sprawie. Organ słusznie podkreślił, że prawo do przyznania świadczenia osadza się na dwóch przesłankach: trudnej sytuacji bytowej oraz wybitnych zasług dla Państwa Polskiego. W sprawie, skarżąca wykazała swoją niewątpliwie trudną sytuację materialną, ale brak jest dowodów, które wskazywałyby na to, iż pani A. S. spełnia drugą przesłankę – wybitnych zasług dla Państwa Polskiego. Tymczasem obie przesłanki muszą być spełnione łącznie, aby wnioskodawca mógł otrzymać świadczenie. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.