II SA/Wa 1120/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Andrzej Góraj, Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant specjalista Joanna Głowala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2017 r. nr: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpoznaniu sprawy odmówił przyznania J.S. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z roku 2016 poz. 887 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS, J.S. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Skarżąca w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy, miała 40 lat i udokumentowany okres 8 lat, 3 miesięcy i 1 dnia okresów składkowych oraz 2 lat, 9 miesięcy oraz 1 dnia okresów nieskładkowych. Ponadto w 10–leciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności pracy - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych miała udokumentowane tylko 3 lata i 14 dni tych okresów. W latach 2002 - 2011 nie został udokumentowany żaden okres zatrudnienia, związany z odprowadzaniem składki do systemu ubezpieczeń społecznych. Skarżąca nie wykazała, że brak odpowiedniego okresu odprowadzania składek był spowodowany nadzwyczajnymi, szczególnymi okolicznościami - niepozwalającymi podjąć przez nią zatrudnienia. Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującą się trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego. J. S., działając na podstawie art. 52 § 3 i art. 53 § 1ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, pozostaje na utrzymaniu męża oraz wskazała na trudną sytuację bytową swoją i swojej rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał argumenty, zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Oznacza to, iż sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z obowiązującymi przepisami prawa. Rozpatrywana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.). Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych określonych w art. art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek, ─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W niniejszej sprawie Prezes ZUS przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem jest uzasadnienia jego ostatniej decyzji. W rozpatrywanej sprawie organ podniósł, że brak jest szczególnych okoliczności, które wskazywałby, iż skarżąca – J. S. nie nabyła świadczenia w drodze zwykłej w skutek szczególnych okoliczności. Jak wynika z akt sprawy skarżąca posiada długi, dziewięcioletni okres pozostawania poza systemem ubezpieczeń społecznych (lata 2002 - 2011). W tym czasie brak jest dowodów, które wskazywałby, że brak zatrudnienia połączonego z odprowadzaniem składek był spowodowany szczególnymi okolicznościami, za które skarżąca nie ponosi odpowiedzialności. Sąd rozumienie trudną sytuację finansową skarżącej, ale należy wskazać, że świadczenie z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie ma charakteru socjalnego, a jedynie uzupełnia system ubezpieczeń społecznych. Jest ono powiązane z ubezpieczenia społecznymi i nie może być przyznawane w oderwaniu od obowiązków związanych z opłacaniem składek emerytalno-rentowych. Podkreślić nadto należy, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest dodatkiem należnym ze względu na "niepełnosprawność" osoby uprawnionej. Stopień niezdolności do pracy bądź orzeczona niezdolność do samodzielnej egzystencji mogą ewentualnie uprawniać do świadczeń pielęgnacyjnych, ale w żadnym razie nie uzasadniają przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.