II SA/Wa 1120/21

WyrokWSA w Warszawie2021-09-15

Skład orzekający: Karolina Kisielewicz, Joanna Kruszewska-Grońska, Tomasz Szmydt

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej prawidłowo zinterpretował i zastosował przesłanki wyłączenia stosowania przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy (art. 8a ust. 1), w szczególności dotyczące "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r.", przy ocenie wniosku byłego funkcjonariusza o zastosowanie tego przepisu?
Ratio decidendi
Sąd uznał, że organ administracji publicznej dokonał nieprawidłowej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, ponieważ nie zbadał wszechstronnie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Sąd wskazał, że "szczególnie uzasadniony przypadek" może wystąpić również wtedy, gdy funkcjonariusz nie spełnia wszystkich formalnych kryteriów (krótkotrwałość służby, rzetelne wykonywanie obowiązków po 1989 r.), ale jego służba w formacjach wskazanych w art. 13b ustawy nie charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań państwa totalitarnego. Organ nie rozważył tej możliwości, opierając się jedynie na długości służby przed 1990 r.
Stan faktyczny
Skarżący, R. S., były funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej i Policji, złożył wniosek o wyłączenie stosowania przepisów ustawy zaopatrzeniowej (art. 15c, 22a, 24a) na podstawie art. 8a tej ustawy. Wniosek uzasadniał tym, że w latach 80-tych nie wykonywał zadań związanych ze zwalczaniem opozycji ani inwigilacją Kościoła, a jego służba była sumienna i zgodna z prawem. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił wyłączenia, uznając, że pierwsza przesłanka – krótkotrwałość służby przed 31 lipca 1990 r. – nie została spełniona, gdyż służba w tym okresie stanowiła ok. 46% całego okresu służby. Skarżący zaskarżył tę decyzję, zarzucając organowi naruszenie przepisów KPA i ustawy zaopatrzeniowej poprzez powierzchowne rozpatrzenie sprawy i błędną wykładnię pojęcia "służba na rzecz totalitarnego państwa".
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i zasądził od Ministra na rzecz R. S. zwrot kosztów postępowania.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.), Protokolant starszy referent Magdalena Frąckiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 września 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz R. S. kwotę 497 zł (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. R. S. złożył skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art.8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723, zwanej dalej "ustawą zaopatrzeniową", "u.z.e.p."), w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy. R. S., wnioskiem z dnia [...] listopada 2018 r. (data wpływu do organu: 6 listopada 2018 r.), wystąpił do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o zastosowanie wobec niego art. 8a ustawy zaopatrzeniowej. W uzasadnieniu przedmiotowego wniosku pełnomocnik wskazał, iż R.S. w okresie 1980-2002 pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej, a następnie w Policji. Nadmienił, że w latach 80-tych ww. nie wykonywał żadnych zadań mających związek ze zwalczaniem opozycji demokratycznej lub posiadających wpływ na inwigilację Kościoła Katolickiego. Ponadto opisał, iż były funkcjonariusz w chwili powołania Komendy [...] Policji został przeniesiony do Biura [...] K[...]P na stanowisko [...], gdzie następnie awansował na stanowisko [...]. Wnioskodawca w trakcie pełnienia służby nigdy nie był karany sądownie, administracyjnie ani dyscyplinarnie. Swoje obowiązki wypełniał zgodnie z prawem, etyką zawodową i powszechnie obowiązującymi zasadami moralnymi. Za sumiennie wykonywane zadania R. S. został kilkukrotnie nagrodzony, m.in. Złotym Medalem "Za Zasługi dla Obronności Kraju". Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2021r., nr [...] odmówił wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Analizując niniejszą sprawę, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wskazał, iż na podstawie art. 8a ustawy zaopatrzeniowej minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Wskazane w ww. artykule przesłanki muszą być spełnione łącznie. W sprawie ustalono, że R. S. został zwolniony ze służby w Komendzie Głównej Policji w dniu [...] maja 2002 r. nabywając prawo do emerytury i renty inwalidzkiej, których wysokość ustalono z uwzględnieniem odpowiednio art. 15c i art. 22a ustawy zaopatrzeniowej, przy czym wypłacana jest emerytura jako świadczenie korzystniejsze. Z pisma z Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, stanowiącego informację o przebiegu służby Nr [...] wynika, iż wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej w okresie od dnia [...] czerwca 1980 r. do dnia [...] lipca 1990 r., tj. przez okres 10 lat i 2 miesięcy, podczas gdy całkowity okres służby ww. wynosi 21 lat, 11 miesięcy i 20 dni. Do wysługi emerytalnej zaliczono również okres zasadniczej służby wojskowej trwający 11 miesięcy i 28 dni. W zaistniałej sytuacji nie sposób stwierdzić, by organ był władny zastosować uprawnienie wynikające z art. 8a ustawy zaopatrzeniowej z uwagi na to, iż znaczna część służby R. S. pełniona była na rzecz totalitarnego państwa. Organ podkreślił, że pierwsza powołana w ww. przepisie przesłanka mówi o krótkotrwałej służbie przed dniem 31 lipca 1990 r. Odnosi się ona zatem zarówno do długości okresu służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa, jak również stosunku długości tej służby do ogółu okresu służby - winien on wykazywać przewagę tej drugiej, bowiem tylko wówczas tę pierwszą można by uznać za "krótkotrwałą’'. W sytuacji, w której wnioskodawca pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa przez okres 10 lat i 2 miesięcy, co stanowi ok. 46% ogółu jego służby, nie może być mowy o krótkotrwałości tej służby, tym samym pierwsza powołana przesłanka nie została spełniona. R. S. złożył skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2021 r. Zaskarżonej decyzji zarzucał: 1. Naruszenie przepisów art. 1, 77, 80 i 107 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia sprawy oraz nieprawidłowe ustalenie, iż skarżący pełnił służbę na rzecz "totalitarnego państwa", 2. Naruszenie przepisów art. 8a, 13b, 15c, 22a i 24a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno - Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (dalej: "ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym") w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię sprowadzającą się do przyjęcia, iż pojęcie: "służba na rzecz totalitarnego państwa" oznacza tylko li wyłącznie pracę w organach wskazanych w art. 13b ww. ustawy w okresie od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. podczas gdy - jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 grudnia 2020 r., sygn. akt: I OSK 3323/19, cyt.: "Samo pojęcie "państwa totalitarnego" ma z punktu widzenia aksjologii demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) jednoznacznie negatywne znaczenie, co oznacza, że charakter taki ma również "służba na rzecz" takiego państwa. Służba "na rzecz" państwa nie musi być jednak tożsama ze służbą pełnioną w okresie istnienia tego państwa i w ramach istniejących w tym państwie organów i instytucji. Nie każde bowiem nawiązanie stosunku prawnego w ramach służby państwowej wiąże się automatycznie ze zindywidualizowanym zaangażowaniem bezpośrednio ukierunkowanym na realizowanie charakterystycznych dla ustroju tego państwa jego zadań i funkcji. Charakteru służby "na rzecz" państwa o określonym profilu ustrojowym nie przejawia, ani taka aktywność, która ogranicza się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, bez bezpośredniego zaangażowania w realizację specyficznych - z punktu widzenia podstaw ustrojowych - zadań i funkcji tego państwa, ani tym bardziej taka aktywność, która pozostaje w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego." Skarżący wnosił o uwzględnienie skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Skarżący podnosił, iż w zaskarżonej decyzji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji praktycznie nie odniósł się do argumentacji poruszonej we wniosku z dnia [...] listopada 2018 r. o zastosowanie art. 8a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym, w szczególności przebiegu jego służby po dniu 12 września 1989 r. lecz również etycznemu i legalnemu wykonywaniu obowiązków przed tą datą. Jedyną przyczyna, dla której organ odmówił zastosowania wobec mojego art. 8a ww. ustawy wydaje się "długotrwała" w jego opinii praca przed dniem 31 lipca 1990 r. bo obejmująca łącznie 46 proc. całej służby. Skarżący podkreśla, iż istotnie pełnił służbę w latach 80 tych ub. wieku, nie można jednak zgodzić się z twierdzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, iż była to służba na rzecz "totalitarnego państwa" i to z dwóch zasadniczych powodów: Po pierwsze - pamiętając o wypaczeniach, które niewątpliwie miały miejsce w szczególności w okresie stanu wojennego - Polska Rzeczpospolita Ludowa w latach 80 tych ub. wieku z pewnością nie była państwem totalitarnym, nie spełniała bowiem definicji "państwa totalitarnego". Po drugie skarżący nie podejmował w trakcie służby (zarówno w czasach PRL jak i III RP) żadnych czynności, które byłby nieetyczne, niemoralne lub niezgodne z prawem. W szczególności skarżący nie wykonywał żadnych zadań, które mogłyby mieć jakikolwiek związek ze zwalczaniem opozycji demokratycznej czy inwigilacją Kościoła Katolickiego. Okoliczność ta ugruntowuje indywidualistyczną wykładnię art.8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, potwierdzając w konsekwencji stanowisko, że istota zakodowanych w tym przepisie norm koncentruje się na potrzebie badania konkretnych spraw określonych indywidualnych osób ze świadomością, że restrykcyjne ustawowe domniemanie służby na rzecz totalitarnego państwa zrównuje - w zakresie statusu istotnego z punktu widzenia zaopatrzenia emerytalnego - osoby, które bezpośrednio angażowały się w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, a zatem takie, których postawa z dzisiejszej perspektywy aksjologicznej jest oceniana negatywnie, z takimi osobami, których aktywność wprawdzie nie pozostawała w bezpośredniej opozycji do zadań i funkcji państwa totalitarnego, jednakże ograniczała się wyłącznie do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma konotacji pejoratywnych. Podsumowując skarżący podnosił, iż Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpoznał niniejsza sprawę w sposób powierzchowny a nie wszechstronny i wyczerpujący (pomimo iż postępowanie trwało ponad 2 lata), w szczególności nie zgłębił przebiegu służby skarżącego zarówno w czasach PRL jak i III RP i nie ocenił, czy przed dniem 31 lipca 1990 r. istotnie była ona ukierunkowana na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań funkcji czy ograniczała się do zwykłych, standardowych czynności i działań jakie podejmowane były wówczas w ramach służby publicznej a zarazem przebiegała w sposób nienaganny - nie tylko z poszanowaniem wówczas obowiązującego prawa lecz również punktu widzenia powszechnie przyjętych w demokratycznym państwie prawa norm aksjologicznych. Skarżący wskazywał również, iż organ nie zbadał przesłanki określone w art.8a § 1 pkt 2 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy tj. rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., na która to przesłankę skarżący zasadnie powoływał się w swym wniosku. Powyższe winno prowadzić do uwzględniania niniejszej skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wnosił o oddalanie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż zadaniem wojewódzkiego sądu administracyjnego jest zbadanie legalności zaskarżonego aktu pod względem jego zgodności z prawem, to znaczy ustalenie czy organ prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego. W przypadku stwierdzenia, iż w sprawie naruszono przepisy – czy to prawa materialnego, czy też postępowania – sąd uchyla zaskarżoną decyzję i zwraca sprawę do postępowania przed organem administracyjnym, właściwym do jej rozstrzygnięcia. Kontrolując sprawę w ramach wskazanych wyżej kompetencji, Sąd uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. W zaskarżonej decyzji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że art. 8a ust. 1 ustawy zawiera dwie przesłanki formalne wyłączenia stosowania wobec byłego funkcjonariusza przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej: krótkotrwałość służby przed 31 lipca 1989 r. oraz rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków w służbie po 12 września 1989 r., których dopiero łączne spełnienie pozwala na ocenę zaistnienia przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku. Organ uznał, że w przypadku skarżącego przesłanka określona w art. 8a ust. 1 pkt 1 ustawy, nie została spełniona i już z tego powodu nie ma podstaw do wyłączenia stosowania przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. Stanowisko organu nie jest prawidłowe. Przepis art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej stanowi, że minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy w stosunku do osób pełniących służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b tej ustawy (tj. służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. w cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach wymienionych enumeratywnie w tym przepisie), ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując wykładni art. 8a ust. 1 ustawy wywiódł, że ustawodawca pojęcia: "krótkotrwałości służby przed 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 dniu września 1090 r." powiązał z przesłanką "szczególnie uzasadnionego przypadku", co oznacza, że "krótkotrwałość służby przed 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po 12 dniu września 1090 r." nie stanowią oddzielnych, samoistnych przesłanek zastosowania art. 8a ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny odwołując się do zasady sprawiedliwości społecznej przyjmuje ponadto, że "szczególnie uzasadniony przypadek" może wystąpić również wówczas, gdy były funkcjonariusz nie spełnia któregoś z warunków (kryteriów) określonych w pkt 1 i 2 art. 8a ust. 1 ustawy, jednakże jego służba w formacjach wymienionych w art. 13b ustawy nie charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym nie ma konotacji negatywnych (por. np. wyrok NSA z 25 maja 2021 r. III OSK 1861/21, z 12 maja 2021 r. III OSK 2168/21, z 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1976/19 oraz z 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19). Zatem organ oceniając spełnianie przez uprawnionego warunków do wydania wobec niego decyzji z art. 8a ust. 1 ustawy, powinien zbadać nie tylko występowanie okoliczności dotyczących krótkotrwałej służby i rzetelnego wykonywania zadań, ale również ocenić, w sytuacji gdy nie zostaną one spełnione, czy nie występują inne szczególne okoliczności pozwalające na zastosowanie dobrodziejstwa z art. 8a ustawy. Takie rozumienie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" oznacza, że informacja z Instytutu Pamięci Narodowej, o której mowa w art. 13a ustawy nie stanowi niepodważalnego i ostatecznego orzeczenia przesądzającego kwestie związane z pełnieniem służby przez byłego funkcjonariusza na rzecz totalitarnego państwa. W istocie, co wynika z treści art. 13a ust. 1 ustawy, taka informacja ma jedynie charakter dokumentu urzędowego potwierdzającego fakt oraz okres służby w wymienionych w art. 13b ustawy instytucjach i formacjach. Powyższa informacja natomiast nie przesądza o tym, czy służba w tym okresie miała charakter realizacji zadań polegających na bezpośrednim zaangażowaniu w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru. Informacja sporządzana na podstawie art. 13a ustawy stanowi zatem dokument urzędowy. Zgodnie z art. 76 § 1 i 2 k.p.a., dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania lub inne podmioty w zakresie poruczonych im z mocy prawa lub porozumienia spraw stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Nie wyłącza to jednak możliwości przeprowadzenia dowodu przeciwko treści tych dokumentów (art. 76 § 3 k.p.a.). Kodeks postępowania administracyjnego nie wprowadza ograniczeń w odniesieniu do środków dowodowych, które organ orzekający może dopuścić w celu obalenia mocy dowodowej dokumentów urzędowych. Domniemanie zgodności z prawdą dokumentu urzędowego może być obalone wszelkimi środkami dowodowymi, jednakże strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego, powinna tę okoliczność udowodnić. W razie zaś obalenia domniemania zgodności z prawdą lub domniemania prawdziwości dokumentu urzędowego nie może on być potraktowany jako dowód w sprawie. Należy przypomnieć, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji oparł zaskarżoną decyzję na stwierdzeniu, że służba skarżącego na rzecz totalitarnego państwa nie była krótkotrwała. W świetle tego co już powiedziano, okoliczność ta sama w sobie nie mogła prowadzić do wydania decyzji o odmowie wyłączenia stosowania wobec jego żony art. 8a ustawy. Zaprezentowane wcześniej rozważania prowadzą do wniosku, że Minister nie mógł pozostawić poza zakresem zainteresowania służby byłego funkcjonariusza po 12 września 1989 r. Sąd zwraca uwagę, że w orzecznictwie sądowym dotyczącym problematyki stosowania art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, zgodnie przyjmuje się, że nie ma powodów, aby kryterium rzetelności rozumieć inaczej niż w sposób standardowo przyjęty w języku polskim. Działać "rzetelnie" to działać dokładnie, należycie, uczciwie (zob. B. Dunaj (red.): Słownik współczesnego języka polskiego, Warszawa 1999, tom 2, s. 285). Dla stwierdzenia rzetelności działania nie jest konieczne legitymowanie się nagrodami czy wyróżnieniami dotyczącymi przebiegu służby, chociaż niewątpliwie nagrody takie i wyróżnienia mogą ugruntowywać w przekonaniu o rzetelności wykonywania zadań i obowiązków. Dla oceny rzetelności tego rodzaju działań nie jest również konieczne wykazywanie działania z narażeniem zdrowia i życia, chociaż niewątpliwie również takie działania (ustawodawca posługuje się w tym przypadku zwrotem "w szczególności") mogą przemawiać za rzetelnością wykonywania zadań i obowiązków. Gdyby bowiem ustawodawca zakładał odniesienie wymienionego w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy kryterium wyłącznie w stosunku do osób pełniących służbę z narażeniem zdrowia i życia, to co najmniej pominąłby zwrot "w szczególności", ustanawiając warunek sine qua non "narażenia zdrowia i życia" dla przyjęcia spełnienia kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków". Prowadzi to do wniosku, że narażenie zdrowia i życia nie jest niezbędne dla stwierdzenia, że funkcjonariusz pełnił służbę rzetelnie (wzorowo). Narażenie zdrowia i życia nie stanowi miary rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, lecz zostało potraktowane jako przykład takiej rzetelności. Sąd zwraca również uwagę, że uzasadnienie decyzji uznaniowej (a z taką mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie) powinno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu, powinno z niego wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione (por. np. wyrok NSA z dnia 17 marca 2010 r. sygn. akt II GSK 491/09, wyrok NSA z dnia 20 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 2006/10). Ze względu na konstytucyjną ochronę wolności i praw jednostki możliwość korzystania przez organ z uznania administracyjnego w takich sprawach podlega szczególnym ograniczeniom (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19). Kierując się konstytucyjnymi dyrektywami poszanowania wolności i sprawiedliwości (z preambuły Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że obejmuje ona prawa podstawowe dla państwa oparte na poszanowaniu wolności i sprawiedliwości, a wśród nich prawo do zabezpieczenia społecznego (art. 67 ust. 1 i 2), realizacji dobra wspólnego (art. 1 Konstytucji RP) oraz urzeczywistniania zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2), obowiązkiem organu jest - po przeprowadzeniu postępowania w sprawie i stwierdzeniu, że w stosunku do określonej osoby zaistniała ustawowa przesłanka wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy, tj. przesłanka "szczególnie uzasadnionych przypadków" - każdorazowe wykazanie w tej sytuacji kryteriów przyjętego rozstrzygnięcia, w tym zwłaszcza kryteriów, którymi organ kierował się odmawiając wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b ustawy. Kryteriów wyboru konsekwencji dostarczają również zasady ogólne k.p.a., w tym zwłaszcza zasada wyważania interesów: indywidualnego i publicznego, wyrażona w art. 7 k.p.a. Rozstrzygnięcie podejmowane w granicach upoważnienia do uznania nie może być rozstrzygnięciem dowolnym, którego argumentacja sprowadzałaby się do stwierdzenia, że skoro organ "może, to nie musi". Poczynione uwagi prowadzą do wniosku, że Minister dokonał nieprawidłowej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej i w konsekwencji w sposób nienależyty rozważył, czy w rozpatrywanej sprawie można mówić o "szczególnie uzasadnionym przypadku". Podkreślić w tym miejscu należy raz jeszcze, za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że "szczególnie uzasadniony przypadek" może wystąpić również wówczas, gdy były funkcjonariusz nie spełnia warunków określonych w pkt 1 i 2 ust. 1 art. 8a ustawy, jednakże jego służba w formacjach wymienionych w art. 13b ustawy nie charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego. Takich rozważań w zaskarżonej decyzji zabrakło. Przedstawione rozważania faktyczne i prawne prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni dokonaną przez Sąd ocenę prawną. Podda ocenie okoliczności tej konkretnej sprawy administracyjnej w świetle przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej. Warto w tym miejscu zauważyć, że na tę ostatnią kwestię w kontekście "szczególnie uzasadnionego przypadku" zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, podnosząc w uzasadnieniach wyroków z dnia 13 grudnia 2019 r., wydanych w sprawach sygn. akt I OSK 1464/19 i sygn. akt I OSK 1690/19, że w przypadku ustalenia przez organ, że działalność określonego funkcjonariusza w okresie państwa totalitarnego była działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań podejmowanych w służbie publicznej, tj. służbie na rzecz państwa jako takiego, a tym samym wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu, to wydanie decyzji o odmowie wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do tego funkcjonariusza jest w istocie wykluczone, a teoretyczna możliwość wydania - nawet w przypadkach absolutnie wyjątkowych i szczegółowo omówionych w uzasadnieniu - decyzji odmownej, byłaby zanegowaniem konstytucyjnego publicznego prawa podmiotowego funkcjonariusza do zaopatrzenia społecznego w wysokości określonej w oparciu o materialnoprawne zasady określone w ustawie o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Biorąc to wszystko pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Wobec uwzględnienia skargi Sąd na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. zasądził od organu na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ przeprowadzi postępowanie będąc związanym oceną prawną przedstawioną w powyższej sprawie (art. 153 p.p.s.a.), poprzez przyjęcie, iż skarżący spełnił przesłanki zawarte w cytowanych przepisach (o ile nie będą zachodzić okoliczności powodujące wyłączenie związania oceną sądu).

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło