II SA/Wa 1123/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński (spr.), Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk, Jacek Fronczyk, Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2013 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] marca 2013 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., działając na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] marca 2013 r. o odmowie przyznania J. B. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, co następuje: Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2012 r. J.B. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] marca 2012 r. do dnia [...] grudnia 2015 r. W 10-leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, udokumentowała jedynie 2 lata, 2 miesiące i 24 dni tych okresów. W okresach od dnia [...] listopada 1999 r. do dnia [...] lipca 2001 r., od dnia [...] sierpnia 2001 r. do dnia [...] czerwca 2002 r., od dnia [...] grudnia 2003 r. do dnia [...] lipca 2007 r., od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] czerwca 2010 r. wystąpiły przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. We wskazanych okresach nie była wobec zainteresowanej orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Przyczyną braku uprawnień do renty w trybie zwykłym nie był stan zdrowia lub inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od wnioskodawczyni, co w ocenie organu uniemożliwia przyznanie dochodzonego świadczenia. Nadto, w ocenie organu, podnoszona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy okoliczność nieodprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne przez pracodawców, u których wnioskodawczyni podejmowała pracę, nie może zatem być uznany za zdarzenie wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ustawy. Wykonywania pracy bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego nie można traktować jako okoliczność usprawiedliwiającą brak uzyskania uprawnień do świadczenia z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. J. B. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zakwestionowała powyższą decyzję, wskazując na stan zdrowia, swój wiek, okoliczność przepracowania łącznie 22 lat oraz stan majątkowy uniemożliwiający zaspokojenie podstawowych potrzeb w tym zakupu niezbędnych lekarstw. W odpowiedzi na skargę, pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wnosił o jej oddalenie, wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Wydanie decyzji w powyższym zakresie wymaga zatem rzetelnego zbadania zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego i dokonania na jego podstawie oceny czy w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności usprawiedliwiające brak po stronie skarżącej wymaganego minimalnego okresu ubezpieczenia społecznego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpoznał niniejszą sprawę bardzo pobieżnie nie wyjaśniając istotnych dla jej rozstrzygnięcia zagadnień. Zaniechał także ustosunkowania się do twierdzeń zaprezentowanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Takim działaniem organ naruszył zasady wymienione w treści art. 7, art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1 Kpa, co w rezultacie doprowadziło do nieprawidłowości w uzasadnieniu decyzji odnośnie oceny zgromadzonego materiału dowodowego (art. 107 § 3 Kpa) i wydania decyzji odmownej bez rzetelnego zgromadzenia i oceny zebranego materiału dowodowego. Z akt sprawy wynika, iż J. B. urodziła się w 1958 r. i legitymuje się łącznym okresem ubezpieczenia 22 lat, 2 miesięcy i 22 dni. W wieku 54 lat orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2012 r. została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] marca 2012 r. do dnia [...] grudnia 2015 r. Ostatni okres zatrudnienia przypada na wrzesień 2011 r. Nadto, we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca informowała organ o okoliczności nieodprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne przez pracodawców, u których podejmowała pracę, wskazując jednocześnie na bezrobocie. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niepełny. Po pierwsze organ nie dokonał rzetelnego wyjaśnienia podanej przez wnioskodawczynię informacji o braku odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne przez pracodawców, u których podejmowała pracę. Okoliczność ta powinna zostać przez organ dokładnie wyjaśniona, poprzez ustalenie jakich okresów dotyczy proceder nieodprowadzenia składek ubezpieczeniowych i poprzez ustalenie danych pracodawców, których zarzut ten dotyczy. Podkreślić tu należy, iż to na pracodawcy spoczywa obowiązek uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne zatrudnianych pracowników i sabotowanie tego obowiązku stanowi ścigane z urzędu przestępstwo na szkodę pracownika. Zatem stwierdzenie niewykonywania przez pracodawcę obowiązku ubezpieczenia pracownika stanowi okoliczność mieszczącą się w treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast wskazywane przez organ orzecznictwo w tym przedmiocie dotyczy innej sytuacji – gdy brak odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne łączy się z samozatrudnieniem wnioskodawcy, a zatem jest okolicznością zależną wyłącznie od zainteresowanego. Nadto z akt sprawy rysuje się jeszcze inna niedostatecznie wyjaśniona przez organ kwestia – dotycząca oceny stanu zdrowia J. B. i związanej z tym możliwości świadczenia przez nią pracy w okresie poprzedzającym całkowitą niezdolność do pracy, to jest przed dniem [...] marca 2012 r. Z orzeczenia lekarskiego ZUS nic na temat choroby skarżącej nie wiadomo. Nie wiadomo czy okres całkowitej niezdolności do pracy nie był poprzedzony okresem częściowej niezdolności do pracy, nie wiadomo jak długi był to okres i w jaki sposób ograniczał możliwość świadczenia pracy przez skarżącą. Baczyć w tym zakresie należy, iż ostatni okres zatrudnienia to wrzesień 2011 r., a zatem pół roku wcześniej, przed powstaniem u skarżącej całkowitej niezdolności do pracy. Nadto skarżąca legitymuje się ponad 22 letnim stażem pracowniczym, co w zestawieniu, iż w wieku 54 lat stała się całkowicie niezdolna do pracy nie może nie zostać niezauważone. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazuje, iż w okresach od dnia [...] listopada 1999 r. do dnia [...] lipca 2001 r., od dnia [...] sierpnia 2001 r. do dnia [...] czerwca 2002 r., od dnia [...] grudnia 2003 r. do dnia [...] lipca 2007 r., od dnia [...] października 2008 r. do dnia [...] czerwca 2010 r. wystąpiły u skarżącej przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zatem, ponownie badając niniejszą sprawę, organ powinien odnieść się do wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku wytycznych i przeanalizować oraz ocenić na ile stan zdrowia skarżącej, jak i fakt nieodprowadzania przez pracodawców zatrudniających skarżącą składek na ubezpieczenie społeczne, stanowi wytłumaczenie przerw w opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w powyżej wskazanych okresach, a zwłaszcza w ostatnim dziesięcioleciu poprzedzającym powstanie całkowitej niezdolności do pracy. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 Kpa – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na mim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 i art. 80 Kpa – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa. W niniejszej sprawie zasad powyższych organ nie dochował i dlatego, mając powyższe wywody na uwadze, na podstawie art. 132 i 145 § 1 pkt 1 lit. c przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i w związku z treścią art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.