II SA/Wa 1124/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Asesor WSA Jacek Fronczyk Asesor WSA Janusz Walawski (spr.) Protokolant Łukasz Pilip po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi B.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...], którą odmówił B.K. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że świadczenie w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust.1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) może zostać przyznane, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie wszystkie przesłanki z tego przepisu. Organ podtrzymał swoje stanowisko przestawione w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2004 r. i stwierdził, że wobec niespełnienia przez wnioskodawczynię jednej z przesłanek z określonego powyżej przepisu prawa, przyznanie wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku nie było możliwe. Wnioskodawczyni nie wykazała, że wskutek szczególnych okoliczności nie nabyła uprawnień do świadczenia ustawowego. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawczyni wniosła o uchylenie obu decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznanie renty w drodze wyjątku. Podniosła po raz kolejny okoliczności związane ze stanem zdrowia, które miały bezpośredni wpływ na jej zatrudnienie. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 z póżn. zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Zadaniem sądu administracyjnego jest kontrola zaskarżonych decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w czasie ich wydania. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że przesłankami warunkującymi przyznanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia w drodze wyjątku są: 1) niespełnienie warunków dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wiek, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, iż do przyznania tego rodzaju świadczenia wszystkie przesłanki określone w przepisie powinny być spełnione łącznie. Świadczenia, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej powyżej ustawy należy uznać za wyjątkowe także z tego powodu, że są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy). Nie mają one również charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza jednak pozostawienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pełnej i nie podlegającej kontroli swobody w tym zakresie. Podejmując decyzje w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do przestrzegania przepisów postępowania administracyjnego. Z mocy art. 7 kpa jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpoznawanej sprawie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie naruszył powyżej określonych reguł procesowych. Jednym z warunków niezbędnych do uzyskania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niemożność uzyskania przez ubezpieczonego prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy należało dojść do wniosku, że niespełnienie przez skarżącą warunków wymaganych w ustawie nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym. Całkowita niezdolność do pracy skarżącej została orzeczona dopiero po upływie prawie 9 lat od zaprzestania zatrudnienia. W tym okresie skarżąca nie opłacała składek na ubezpieczenie społeczne. Skarżąca na 55 lat życia posiadała łącznie 18 lat, 7 miesięcy i 19 dni udowodnionych okresów ubezpieczenia, przy czym okres składkowy wynosił 11 lat, 3 miesiące i 20 dni. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca do chwili orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy była osobą zdolną do pracy, a twierdzenie przez nią, że całkowita niezdolność do pracy powstała wcześniej niż ustalił to organ, nie znajduje potwierdzenia w przedłożonych dokumentach. Podkreślić należy, że organ prawidłowo uznał, że prawie 9 - letni okres przerwy w wykonywaniu pracy i pozostawanie bez ubezpieczenia nie został spowodowany okolicznościami szczególnymi. Samo stwierdzenie, że takie okoliczności zaistniały, jest niewystarczające. Wobec powyższego należy stwierdzić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając skarżącej przyznania świadczenia w drodze wyjątku, oparł swoje rozstrzygnięcie na wyczerpujących ustaleniach, jak również poddał szczegółowej analizie zebrany w sprawie materiał dowodowy, a wydając zaskarżoną decyzję prawa nie naruszył. Jednocześnie nadmienić należy, że Sąd w niniejszym uzasadnieniu nie odniósł się do przesłanki posiadania przez skarżącej "niezbędnych środków utrzymania", gdyż konstrukcja art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych powoduje, że organ prowadzący postępowanie w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku zobowiązany jest do zbadania, czy wnioskodawca spełnia łącznie wszystkie przesłanki określone w tym przepisie. Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zw. z art. 83 § 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, orzekł jak w sentencji.