II SA/Wa 1127/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2009 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) decyzją z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] o odmowie przyznania R. S. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy wnioskodawca spełnienia łącznie następujące przesłanki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS podał, że w przypadku R. S. nie występuje przesłanka niespełnienia warunków do przyznania świadczenia na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności. Organ wskazał przy tym, że przez szczególną okoliczność rozumie się wydarzenie o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. W dalszej części uzasadnienia organ podniósł, że z przebiegu ubezpieczenia R. S. wynika, iż w okresach od 18 czerwca 1980 r. do 13 kwietnia 1982 r., od 7 października 1995 r. do 14 listopada 1996 r. oraz od 1 stycznia 2000 r. do 21 lutego 2006 r., nie podejmował zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz emerytalnym i rentowym. Podał także, że w wymienionych wyżej okresach nie była wobec wnioskodawcy orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Zdaniem organu nie istniały więc przeciwwskazania do kontynuowania zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] listopada 2007 r. ustalił u wnioskodawcy całkowitą niezdolność do pracy i niezdolność do samodzielnej egzystencji dopiero od 7 czerwca 2007 r. do 30 listopada 2009 r. Ponadto ustosunkowując się do podnoszonego przez wnioskodawcę faktu, iż był on zarejestrowany jako osoba bezrobotna, organ stwierdził, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że nie można tego uznać za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 powołanej wyżej ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. S. podniósł, iż nie zgadza się z powyższą decyzją Prezesa ZUS. W uzasadnieniu skargi opisał swój stan zdrowia oraz wskazał, iż znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis zawarty w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Powyższe świadczenie nie ma charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje bowiem jego wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami k.p.a., a ustalenie Prezesa ZUS w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca przyznania wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. Przede wszystkim słusznie organ podniósł, że w przypadku skarżącego nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty w trybie zwykłym. Przypomnieć należy, że wymienione w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych "szczególne okoliczności" organ definiuje jako wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Organ prawidłowo ocenił, iż orzeczenie w stosunku do skarżącego niezdolności do pracy dopiero od dnia 7 czerwca 2007 r. powoduje, że nie można uznać przerw w przebiegu jego ubezpieczenia jako uzasadnione. Z ustalonego przez organ stanu faktycznego nie wynikają żadne inne okoliczności, które uniemożliwiałby kontynuowanie przez skarżącego zatrudnienia w okresach tych przerw. Zaznaczyć przy tym należy, że sam fakt bycia osobą bezrobotną nie może stanowić szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powyższe okoliczności mają, w ocenie Sądu, kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie i w sposób jednoznaczny wskazują, iż skarżący nie spełnia przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Należy także dodać, że trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego, co do zasady, od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.