II SA/Wa 1131/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski Sędziowie WSA Andrzej Góraj Ewa Pisula - Dąbrowska (spr.) Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2014 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium ministra za wybitne osiągnięcia studentów na rok akademicki 2012/2013 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz skarżącego A.M. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] o odmowie przyznania A.M. stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2012/2013. W motywach uzasadnienia organ podał, że Rektor Uniwersytetu [...] przedstawił wniosek, zaopiniowany przez Radę Wydziału Studiów [...], o przyznanie A.M. stypendium ministra za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2012/2013. Rektor uzasadnił wniosek studenta osiągnięciami naukowymi. W dniu [...] grudnia 2012 r. Minister wydał decyzję o odmowie przyznania stypendium, od której student złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ, wskazał na treść § 2 ust. 1 i ust. 4, § 4 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia (Dz. U. Nr 214, poz. 1270) i podniósł, że do spraw oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia został powołany Zespół, w skład którego weszło 27 ekspertów, reprezentujących osiem obszarów nauki i sztuki. Zespół, w celu zapewnienia jednolitej i obiektywnej oceny wniosków, uchwalił zasady oceniania wniosków. Zgodnie z powyższymi zasadami wniosek mógł uzyskać maksymalnie 100 pkt, z tego 5 pkt za średnią ocen, a 95 pkt za wybitne osiągnięcia. Na podstawie przedstawionego przez Zespół protokołu ponownej oceny, organ stwierdził, iż wniosek o przyznanie A.M. stypendium ministra uzyskał 17 pkt, w tym 6 za udział w projektach badawczych, prowadzonych we współpracy z innymi ośrodkami akadamickimi lub naukowymi (za jeden projekt) oraz 11 pkt za wystąpienia na konferencjach naukowych (za sześć referatów). Pozostałe osiągnięcia wymienione we wniosku studenta nie stanowiły – zdaniem Zespołu – osiągnięć określonych w § 2 ust. 4 ww. rozporządzenia. Organ wyjaśnił, że przy ocenie wniosku Zespół nie uwzględnił osiągnięć, które stanowiły podstawę przyznania A.M. stypendium w roku akademickim 2011/2012. Reasumując, Minister stwierdził, iż na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy, liczba punktów, w stosunku do pierwotnej oceny wniosku (przyjętej w decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r.), nie uległa zmianie. Wskazał, że w roku akademickim 2012/2013 stypendium ministra za wybitne osiągnięcia otrzymali studenci, których wniosek uzyskał co najmniej 20 pkt. Zatem Minister nie miał podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r. A.M. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie: 1. art. 178 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym w związku z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia, poprzez nieuwzględnienie jego osiągnięć w nauce, udokumentowanych zaświadczeniem o średniej ocen, uzyskanej za rok akademicki 2011/2012 oraz zajmowanego miejsca w rankingu studentów oraz spełnienia kryteriów do uzyskania stypendium, 2. oraz przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 10 § 1, art. 15, art. 77 § 1 i § 2, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie wystkich istotnych okoliczności sprawy i nieuwzględnienie słusznego interesu strony. Ponadto niezapewnienie możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem w sprawie, zaniechanie przez organ ponownego rozpoznania wszystkich żądań strony i nieustosunkowanie się do nich w uzasadnieniu decyzji, dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału, a także brak przeprowadzenia dowodu, na okoliczność średniej ocen uzyskanej przez niego za rok akademicki 2011/2012. Jednoczesnie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie również decyzji ją poprzedzajacej, oraz o zasądzenie kosztów postępowania, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wskazał, że organ wydał decyzję, nie opierając się na zebranym w sprawie materiale dowodowym. Podniósł, że pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. wykazał, że przedłożenie zaświadczenia w przedmiocie średniej ocen za rok akademicki 2011/2012 oraz zajmowanego miejsca w rankingu studentów, nie było możliwe przed wydaniem decyzji z dnia [...] grudnia 2012 r., z uwagi na opóźnienie wydziału w sporządzeniu rankingu studentów. Zarzucił, że nie mógł być, w związku z tym, oceniony na takich samych zasadach jak inni studenci, którzy dysponowali takim zaświadczeniem. Stwierdził, że dopiero w dniu [...] listopada 2012 r. uzyskał informację o zajęciu III miejsca w rankingu, co zgodnie z kryteriami, zamieszczonymi na stronie internetowej Ministrstwa, kwalifikowało go do uzyskania kolejnych 3 punktów za średnią ocen, a to pozwalałoby mu na otrzymanie 20 pkt, potrzebnych do uzyskania stypendium. Podniósł, że organ w zaskarżonej decyzji w ogóle nie odniósł się do tej kwestii. Ponadto wskazał, że złożył 3 projekty, uprawniające go do uzyskania dodatkowej punktacji, a punkty przyznano tylko za jeden projekt, bez wskazania dlaczego za pozostałe projekty punktów nie przyznano, a także który z projektów został oceniony, a które zostały pominięte. Nadto, że organ nie zapewnił mu możliwości wzięcia czynnego udziału w postępowaniu, poprzez niewyznaczenie terminu na zapoznanie się z aktami sprawy, co stanowi naruszenie art. 10 § 1 K.p.a. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Jednocześnie wskazał, że w przypadku skarżącego Rada Wydziału Studiów [...] zaopinowała jego wniosek zgodnie z kryterium wskazanym w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, bowiem uczelnia nie zdążyła przygotować rankingu średniej ocen i ustalić, jaka średnia kwalifikuje studenta do grupy 5% najlepszych studentów danego kierunku. Stwierdził też, że złożone wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zaświadczenie o średniej ocen nie mogło być przesłanką do uznania, że student szczególnie wyróżnial się w nauce, ze średnią ocen kwalifikującą do grupy 5% najlepszych studentów danego kierunku, bowiem zapis “trzecia pozycja w rankingu" nie oznacza, iż student spełnił ten warunek, w szczególności, że zajęcie 3 miejsca przy mniej niż 40 studentach danego kierunku wyklucza znalezienie się w tej grupie. Stwierdził, że w zaświadczeniu nie stwierdzono również, czego ranking dotyczy i na jakie potrzeby był tworzony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012, poz. 572 ze zm.), stypendia za osiągnięcia w nauce i za wybitne osiągnięcia sportowe przyznaje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego na wniosek rady podstawowej jednostki organizacyjnej, a w przypadku uczelni nieposiadającej podstawowej jednostki organizacyjnej oraz uczelni zawodowej – na wniosek senatu uczelni, przedstawiony przez rektora tej uczelni. Szczegółowe kwestie związane z przyznawaniem stypendium reguluje rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium ministra za osiągnięcia w nauce oraz stypendium ministra za wybitne osiągnięcia sportowe (Dz. U. Nr 214, poz. 1270). Mając na uwadze treść art.178 ust.1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym oraz ustalone przepisami wykonawczymi kryteria przyznawania stypendiów, stwierdzić należy, iż decyzja w przedmiocie przyznania stypendium ma charakter uznaniowy. Przesądza o tym fakt, iż poza spełnieniem kryteriów o charakterze ścisłym, wymienionych w § 2 pkt 1, 2 i 4 rozporządzenia, student ubiegający się o stypendium musi również spełnić kryterium o charakterze nieostrym, tj. legitymowanie się osiągnięciami naukowymi oraz aktywnością naukową. Wprawdzie § 3 rozporządzenia definiuje zbiorczo pojęcie osiągnięć i aktywności naukowej, wyliczając ich formy, niemniej, po pierwsze, nie jest to definicja wyczerpująca (wspomniany katalog poprzedza sformułowanie "w szczególności"), po drugie, możność wylegitymowania się przez studenta jakimkolwiek z osiągnięć lub aktywności wymienionej w przepisie nie uprawnia automatycznie do uzyskania stypendium. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego jest bowiem upoważniony do rozstrzygania, które z przejawów działalności naukowej studentów zasługują na wyróżnienie stypendium i dlatego jest zobowiązany swoje uznanie w tym zakresie dokładnie i wyczerpująco uzasadnić. Podkreślić należy, iż w związku z wydawaniem decyzji o charakterze uznaniowym na organie administracji ciąży obowiązek szczególnie starannego sporządzenia ich uzasadnienia, zwłaszcza decyzji dla strony negatywnych. Dlatego ze względu na możliwy do podniesienia zarzut niewłaściwego korzystania z uznania administracyjnego (przekroczenia granic tego uznania), obowiązki w zakresie uzasadnienia decyzji są większe wobec organu orzekającego w ramach uznania administracyjnego, aniżeli w przypadku orzekania w ramach ustawowego związania. Podejmując decyzję administracyjną, organ był związany regułami postępowania administracyjnego, które określały jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stąd też zobligowany był m.in. do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.). Musiał też w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie, zgodnie z wymaganiami (art. 107 § 3 K.p.a.). Wprawdzie kryteria, którymi posługiwał się organ, w celu wyłonienia najlepszych studentów, zostały w zaskarżonej decyzji scharakteryzowane, brak jest w zaskarżonej decyzji zindywidualizowania poszczególnych ocen, ich uzasadnienia. Przyznane punkty należało nie tylko odnieść do konkretnie wskazanych dokonań studenta, ale także pisemnie uzasadnić dlaczego tak, a nie inaczej oceniono jego dokonania, czego zabrakło do uzyskania maksymalnej liczby punktów za dane osiągnięcie czy działalność, dlaczego tak a nie inaczej je oceniono. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji mimo streszczania przepisów i wskazania zasad wyłaniania najlepszych studentów, zawiera niewiele na temat przyczyn przyznania skarżącemu konkretnych punktów za dane dokonanie, brak tu wyjaśnienia dlaczego przyznano za dane osiągnięcie taką a nie inną ilość punktów. Bez tego pisemnego uzasadnienia przyznanej punktacji, dotyczącej wypracowania przez organ, na podstawie sumy uzyskanych punków przez danego zainteresowanego, rankingu najlepszych studentów, wydana przez organ decyzja nie ma cech prawidłowego uznania administracyjnego, a zatem nosi cechy dowolności. Ponadto, jak trafnie podniesiono w skardze, A.M. nie ze swojej winy nie dysponował początkowo zaświadczeniem o średniej ocen za 2011/12 rok oraz o zajmowanym miejscu w rankingu. Organ w uzasadnieniu decyzji II instancji nie odniósł się do zarzutów, podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, czym naruszył art. 107 § 3 K.p.a. Pomimo tego, że decyzja II instancji powinna zostać wydana po ponownym, merytorycznym rozpoznaniu sprawy, organ de facto powtórzył uzasadnienie decyzji I instancji. Jednocześnie, w ocenie Sądu, argumenty podniesione przez organ w odpowiedzi na skargę powinna zawierać zaskarżona decyzja. Należy stwierdzić, że w piśmie skierowanym do Sądu, stanowiącym ustosunkowanie się do zarzutów skargi, nie ma miejsca na konwalidowanie wad zaskarżonej decyzji. Rozpoznając przedmiotową sprawę ponownie, organ ustali stan faktyczny w sposób kompletny, dokonując przy tym oceny wszystkich zgromadzonych dowodów w taki sposób, aby ocena ta była swobodna, lecz nie dowolna. Organ jest oczywiście uprawniony do zakwestionowania przedłożonych przez stronę dowodów, lecz musi to uczynić w sposób przekonywujący. Wyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego polega bowiem na takim ustosunkowaniu się do każdego ze zgromadzonych w sprawie dowodów, aby uzyskać jednoznaczność ustaleń faktycznych. Dopiero pełne ustalenie stanu faktycznego daje podstawę do przyjęcia, że wynikająca z art. 80 K.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów nie została przekroczona. Dochowanie przez organ powyżej wskazanych wymogów jest warunkiem niezbędnym do sformułowania oceny, czy odmawiając przyznania stypendium skarżącemu, który w świetle materiału dowodowego legitymuje się osiągnięciami naukowymi, organ ten nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, iż organ nie wyjaśnił sprawy w sposób wymagany przepisami art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a., które to naruszenie przepisów postępowania administracyjnego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec braku spełnienia powyższych wymogów obie wydane w sprawie skarżącego decyzje Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego należało wyeliminować z obrotu prawnego i dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art.145 § 1 ust.1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 tej ustawy.