II SA/Wa 1160/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.), Sędzia WSA Jacek Fronczyk, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant B. K., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2007 r. sprawy ze skargi H. J. działającej w imieniu i na rzecz małoletnich P. i W. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2007 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) odmówił H. J., działającej w imieniu małoletnich dzieci P. i W., przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji, podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podał, że w okresach 8.05.1997 r. - 25.04.1999 r., 19.07.1999 r. - 6.03. 2003 r., 1.05.2004 r. - 10.07.2005 r. oraz od 1.01.2006 r. do zgonu, tj. 17.11.2006 r. występują przerwy w ubezpieczeniu. Organ podkreślił ponadto, że w tym okresie wobec ojca dziecka nie została orzeczona niezdolność do pracy. Udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy ojca dzieci zmarłego w wieku 51 łącznie wynosi 27 lat i 8 dni. W decyzji wskazano również, że trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku . Organ podkreślił, że brak ofert pracy nie może być traktowany jako okoliczność szczególna. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi P. H. J. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o jej uchylenie. Skarżąca zakwestionowała ustalenia organu, że w jej sytuacji rodzinnej nie zaistniały szczególne okoliczności, o których mowa w przepisie stanowiącym podstawę prawną rozstrzygnięcia. Podkreśliła, że jej zmarły mąż przepracował 27 lat w PGR, a później wykonywał pracę o ile było to tylko możliwe. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 8 października 2007 r. pełnomocnik organu pozostawił rozstrzygnięcie skargi do uznania Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie nie zostały należycie zbadane i ustalone. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie, ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej - art. 7 kpa - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 kpa - spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego - art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa - oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że zmarły ojciec dzieci, w wieku 51 lat, miał w okresie 1997 - 1999 oraz 1999 - 2003 przerwę w wykonywaniu zatrudnienia, a udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wprawdzie wynosi 27 lat i 5 dni, to jednak w 10-leciu przypadającym przed datą zgonu, tj. 17 listopada 2006 r. zamiast 5 lat udokumentowano 1 rok 10 miesięcy i 14 dni. W ocenie Sądu, zmarły ojciec dzieci przejawiał aktywność zawodową, o czym świadczy łączny długi okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 27 lat. Jest to adekwatny okres zatrudnienia dla 51 letniego mężczyzny w dacie zgonu. Podkreślić należy, że rodzina Państwa J. zamieszkuje na terenie dotkniętym wysokim bezrobociem. Okoliczność ta sama w sobie nie może być uznana za szczególną, ale należy wziąć ją pod uwagę i dokładnie przeanalizować na tle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, zmarły ojciec dzieci na miarę możliwości, tj. struktury bezrobocia w okolicy swojego zamieszkiwania, swoich umiejętności zawodowych, wykształcenia, wykazywał aktywność zawodową . W okresie bezrobocia i trudności w znalezieniu pracy, podejmował zatrudnienie jakie udało mu się znaleźć dla utrzymania swojej licznej rodziny. Powyższe świadczy o tym, że w swoim subiektywnym przekonaniu był odpowiedzialny za rodzinę i jej byt, o czym świadczy chociażby fakt, że wówczas rodzina nie korzystała z pomocy społecznej. W aktach administracyjnych brak jest informacji na temat wykształcenia czy zawodu zmarłego, wobec czego nie można ocenić, czy ojciec dzieci miał świadomość, że w czasie wykonywania prac dorywczych nie były opłacane składki. Podkreślić należy, że dopiero w ostatnim okresie, ale nadal nie we wszystkich środowiskach, wzrasta świadomość w zakresie szeroko rozumianego ubezpieczenia społecznego. W ocenie Sądu, z uzasadnienia decyzji przez organ - Prezesa ZUS, nie wynika z jakich faktów czy dowodów wyprowadza twierdzenie, że zmarły świadomie zrezygnował z ubezpieczenia podejmując prace dorywcze. Również z materiału zgromadzonego przez organ nie wynika jaki był stan zdrowia zmarłego, a należy zwrócić uwagę, że w dacie zgonu miał dopiero 51 lat. Tak więc organ nie podjął się oceny, wskazanych wyżej okoliczności, czy przy prawie 27-letnim okresie ubezpieczenia w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie uprawnień do świadczeń na zasadach ogólnych. W sprawie niniejszej nie można pominąć "sprawiedliwościowego aspektu" orzecznictwa Sądu Najwyższego w tej przestrzeni prawnej. Należy wspomnieć o uchwale Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 2006 r. I UZP 5/05, która przy okazji zajmowania się przesłankami zawartymi w art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), również dokonuje oceny długości okresów składkowych i nieskładkowych. W kontekście powołanej uchwały nie można nie zauważyć, że w przedmiotowej sprawie 27 letni okres składkowy i nieskładkowy dla 51 letniego mężczyzny, oraz całokształt innych podniesionych okoliczności, wydaje się przemawiać za przyznaniem renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletnich dzieci zmarłego. Mając powyższe na uwadze, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. W oparciu o art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.