II SA/Wa 1160/09
WyrokWSA w Warszawie2010-03-19
Skład orzekający: Ewa Marcinkowska, Adam Lipiński, Janusz Walawski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja Ministra Sprawiedliwości nakazująca opróżnienie lokalu mieszkalnego funkcjonariuszowi zwolnionemu ze służby bez nabycia uprawnień emerytalnych, wydana na podstawie ustawy z 1996 r., może być stosowana wobec osoby zwolnionej przed wejściem w życie tej ustawy?Ratio decidendi
Sąd stwierdził, że przepisy ustawy z 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, które ograniczają prawo do lokalu mieszkalnego tylko do funkcjonariuszy posiadających uprawnienia emerytalne, nie mają zastosowania do osoby zwolnionej ze służby przed wejściem w życie tej ustawy. Zastosowanie tych przepisów wstecz narusza zasadę lex retro non agit oraz zasadę zaufania obywateli do prawa. W konsekwencji decyzja nakazująca opróżnienie lokalu została uchylona.Stan faktyczny
A. Z. otrzymał w 1989 r. przydział lokalu mieszkalnego jako funkcjonariusz Służby Więziennej. W 1992 r. został zwolniony ze służby na własną prośbę, nie nabywając uprawnień emerytalnych. W 2009 r. Dyrektor Generalny Służby Więziennej wydał decyzję nakazującą opróżnienie lokalu, którą Minister Sprawiedliwości utrzymał w mocy. Skarżący zarzucił naruszenie prawa, w tym stosowanie przepisów nowej ustawy do sytuacji sprzed jej wejścia w życie oraz brak przyznania lokalu zamiennego.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości oraz decyzję Dyrektora Generalnego Służby Więziennej; stwierdził, że decyzja nie podlega wykonaniu w całości; przyznał koszty nieopłaconej pomocy prawnej adwokatowi skarżącego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędziowie WSA Adam Lipiński Janusz Walawski Protokolant Maria Zawada po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2010 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] kwietnia 2009 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. K. z Kancelarii Adwokackiej w W. ul. [...] tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa 80/100) złotych.
Minister Sprawiedliwości decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2009 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 z późn. zm.) i § 6 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater oraz normy powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej i członkom ich rodzin (Dz. U. Nr 35, poz. 304), po rozpatrzeniu odwołania A. Z. od decyzji Dyrektora Generalnego Służby Więziennej nr [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r., w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 1989 r. Zastępcy Dyrektora Centralnego Zarządu Zakładów Karnych, A. Z. otrzymał przydział lokalu mieszkalnego położonego w W. przy ul. [...] o powierzchni użytkowej 53,31 m2.
W dniu 29 lutego 1992 r. A. Z. na własną prośbę został zwolniony ze Służby Więziennej, bez nabycia uprawnień emerytalnych.
Dyrektor Generalny Służby Więziennej decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., wydaną na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 z późn. zm.) oraz § 6 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater oraz normy powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej i członkom ich rodzin (Dz. U. Nr 35, poz. 304) polecił A. Z. opróżnienie ww. lokalu mieszkalnego w terminie do dnia 30 kwietnia 2009 r.
W odwołaniu od powyższej decyzji A. Z. podniósł, iż zgodnie z ustawą z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej oraz rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater oraz normy powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej i członkom ich rodzin, przed nakazaniem opróżnienia zajmowanego lokalu winien być mu przydzielony lokal zastępczy. Podkreślił, że od czasu jego odejścia ze Służby Więziennej w 1992 r. nikt nigdy nie podważał jego prawa do zamieszkiwania w tym lokalu. W 2008 r. zwrócił się do kierownictwa Służby Więziennej z prośbą o zamianę lokalu na mniejszy. W marcu 2009 r. zaproponowano mu lokal o pow. 20 m2, który uznał za wystarczający dla jego potrzeb. Następnie jednak organ wydał decyzję nakazującą opróżnienie zajmowanego lokalu bez przyznania lokalu zamiennego. Skarżący przyznał, że od 3 lat nie zamieszkuje w spornym lokalu, z uwagi na konieczność opieki nad chorą matką, która mieszka w jednopokojowym mieszkaniu przy ul. [...] w W. Podkreślił, że na zamieszkanie i zameldowanie matki w jego lokalu musiałby uzyskać zgodę Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, podobnie jak na wynajęcie tego lokalu.
Według skarżącego organ zastosował w niniejszej sprawie niewłaściwe przepisy, gdyż powinien podlegać jurysdykcji przepisów, które obowiązywały w dacie otrzymania przydziału lokalu mieszkalnego, tj. zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 października 1976 r. oraz ustawy z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej. Niezależnie jednak od tego, które z przepisów miałyby zastosowanie w jego sprawie, przysługuje mu w świetle tych przepisów prawo do lokalu zamiennego.
Minister Sprawiedliwości, w wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2009 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 z późn. zm.) i § 6 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater oraz normy powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej i członkom ich rodzin (Dz. U. Nr 35, poz. 304), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] kwietnia 2009 r.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, funkcjonariusz zwolniony ze służby, który nie nabył prawa do zaopatrzenia emerytalnego, nie zachowuje prawa do lokalu mieszkalnego pozostającego w dyspozycji jednostki organizacyjnej więziennictwa. A. Z. został zaś zwolniony na własną prośbę z dniem 29 lutego 1992 r. ze służby w Służbie Więziennej, nie nabywając uprawnień emerytalnych. Bezspornym jest zatem, iż nie przysługuje mu prawo do zajmowania lokalu mieszkalnego, będącego w dyspozycji Służby Więziennej.
Organ podniósł jednocześnie, iż w niniejszej sprawie nie ma zastosowania przepis § 6 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater oraz normy powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej i członkom ich rodzin, który dotyczy przyznania lokalu zamiennego, gdyż zainteresowany nie zamieszkuje w przydzielonym lokalu mieszkalnym, natomiast lokal zamienny należy się osobom stale zamieszkującym w takim lokalu. Potrzeby mieszkaniowe odwołującego się są zabezpieczone, gdyż mieszka on na stałe u swojej matki w W. przy ul. [...]. Na adres ten dostarczana jest także wszelka korespondencja kierowana do odwołującego się. Wobec powyższego Służba Więzienna nie ma obowiązku zapewnić mu zamiennego lokalu mieszkalnego.
W ocenie organu odwoławczego na uwzględnienie nie zasługują także wyjaśnienia strony, iż nie może zameldować matki w lokalu przy ul. [...] w W., ponieważ ma ona "meldunek [...]", a na zameldowanie w lokalu pozostającym w dyspozycji wymagana jest zgoda Dyrektora Generalnego Służby Więziennej. Osoba mająca zameldowanie na terenie W., może bowiem w każdym czasie przemeldować się pod inny adres. Ponadto w dokumentach zawartych w teczce mieszkaniowej brak jest informacji, że A. Z. występował do Dyrektora Generalnego Służby Więziennej, jako organu, w dyspozycji którego lokal nr [...] przy ul. [...] w W. pozostaje, o wyrażenie zgody na zameldowanie w nim swojej matki. Niezależnie jednak od powyższego, ewentualne zameldowanie matki odwołującego się w lokalu nr [...] przy ul. [...] w W., pozostaje bez znaczenia w rozpatrywanej sprawie, gdyż pomimo zameldowania matki A. Z. w dalszym ciągu pozostawałby osobą nieuprawnioną do zamieszkiwania w tym lokalu.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. Z. zarzucił organom administracji obu instancji rażące naruszenie art. 85 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej oraz § 6 ust. 1 pkt 11 i § 6 ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater oraz normy powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej i członkom ich rodzin, a także art. 6 k.p.a., poprzez ich błędne zastosowanie.
Ponadto decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] maja 2009 r. zarzucił naruszenie art. 107 k.p.a., poprzez nieodniesienie się do jego twierdzeń dotyczących intertemporalnych aspektów stosowania przepisów, natomiast decyzji Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] kwietnia 2009 r. naruszenie art. 10 k.p.a., tj. zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, poprzez jej niezastosowanie.
Wniósł w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia [...] kwietnia 2009 r., dopuszczenie dowodu z dokumentów wskazanych w skardze oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi A. Z. podniósł, że decyzja Zastępcy Dyrektora Centralnego Zarządu Zakładów Karnych z dnia [...] lutego 1989 r. przyznająca mu prawo do lokalu, została wydana na podstawie zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 października 1976 r., które zostało wydane z uwzględnieniem przepisów ustawy o Służbie Więziennej z dnia 10 grudnia 1959 r.
W chwili, gdy skarżący na własną prośbę został zwolniony ze służby w Służbie Więziennej wskazane powyżej przepisy nadal obowiązywały. Na ich podstawie skarżący zachowywał prawo do przyznanego lokalu mieszkalnego bez względu na prawo do świadczeń emerytalnych. Zgodnie bowiem z art. 65 ustawy o Służbie Więziennej z 1959 r. "funkcjonariusz zwolniony ze służby zachowuje prawo do przydzielonego mieszkania funkcyjnego lub do mieszkania zamiennego według powszechnie obowiązujących norm zaludnienia", natomiast § 17 ust. 1 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 października 1976 r. stanowił, że "osoba zajmująca mieszkanie funkcyjne, która nie spełnia warunków określonych w § 4 niniejszego zarządzenia (tj. nie jest funkcjonariuszem Służby Więziennej), zachowuje prawo do tego mieszkania, jeżeli odpowiada ono normom zaludnienia ustalonym na podstawie prawa lokalowego, lub do zamiennego lokalu mieszkalnego".
Zmiana przepisów w tym zakresie nastąpiła dopiero z dniem 1 września 1996 r., tj. z chwilą wejścia w życie nowej ustawy o Służbie Więziennej z dnia 26 kwietnia 1996 r.
Art. 94 tej ustawy stanowi, że prawo do zachowania lokalu mieszkalnego przez funkcjonariusza Służby Więziennej przysługuje mu tylko, gdy w momencie zwolnienia ze służby przysługiwała mu emerytura.
Skarżący podkreślił, iż jedną z podstawowych zasad polskiego prawodawstwa jest zasada niedziałania prawa wstecz, która oznacza, że wejście w życie przepisów wprowadzających dodatkową przesłankę nabycia uprawnień emerytalnych przez zwalnianego funkcjonariusza Służby Więziennej dotyczy wyłącznie osób, które zostały zwolnione ze służby po dniu 1 września 1996 r. W przeciwnym razie obywatelom odbierane byłyby bowiem prawa przez nich skutecznie nabyte. Przepisy przejściowe ustawy o Służbie Więziennej z dnia 26 kwietnia 1996 r. nie wprowadziły natomiast w tym zakresie żadnych szczegółowych rozwiązań, a zatem przepisy tej ustawy stosuje się na przyszłość, a nie wstecz. Przyjęcie odmiennego założenia oznaczałoby zaś naruszenia podstawowej zasady państwa prawa wyrażonej w art. 6 k.p.a.
Ponadto, w ocenie skarżącego, Minister Sprawiedliwości w decyzji z dnia [...] maja 2009 r. naruszył określoną w art. 107 k.p.a. zasadę polegającą na obowiązku przedstawienia uzasadnienia faktycznego i prawnego, gdyż całkowicie pominął milczeniem argumentację skarżącego dotyczącą intertemporalnych aspektów przepisów ustawy o Służbie Więziennej i wydanego na jej podstawie rozporządzenia wykonawczego i nie odniósł się do nich w ogóle w uzasadnieniu decyzji.
Organ I instancji naruszył natomiast zasadę określoną w art. 10 k.p.a. dotycząca obowiązku powiadomienia strony przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych. Poprzez wskazane naruszenia skarżący został pozbawiony możliwości wyjaśnienia organom okoliczności braku jego stałej obecności w lokalu, a powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy i treść wydanej przez Dyrektora Generalnego Służby Więziennej decyzji.
Niezależnie od powyższego skarżący podniósł, że nawet gdyby przyjąć hipotezę, iż ma do niego zastosowanie przepis art. 94 ust. l ustawy o Służbie Więziennej z dnia 26 kwietnia 1996 r., to wówczas, w razie wydania decyzji o opróżnieniu lokalu mieszkalnego, przysługuje mu prawo do lokalu zamiennego. Skarżący wyraził wolę zamiany zajmowanego lokalu na lokal o mniejszej powierzchni. Nie podzielił jednocześnie argumentacji Ministra Sprawiedliwości dotyczącej pojęcia "osób stale zamieszkujących w lokalu". W ocenie skarżącego przepis § 6 ust. 4 rozporządzenia nie zawiera, wbrew twierdzeniom Ministra Sprawiedliwości, hipotezy jakoby lokal zamienny przysługiwał tylko osobom stale zamieszkującym w takim lokalu, a jedynie odnosi się do jego wielkości w odniesieniu do ilości osób zamieszkujących.
Według skarżącego nieuprawnione jest twierdzenie, że nie zamieszkuje w lokalu, lecz po prostu nie przebywa tam regularnie ze względów na konieczność opieki nad chorą matką samotnie zamieszkującą w lokalu przy ul. [...]. Podniósł też, że był kilkakrotnie długotrwale hospitalizowany ze względu na nawroty [...]. Dlatego wskazywał dotąd jako adres do korespondencji w niniejszym postępowaniu lokal przy ul. [...] w celu ułatwienia i przyspieszenia odbioru poczty poleconej i umożliwienia odbioru przez matkę doręczenia zastępczego. Podkreślił też, że w świetle aktualnego orzecznictwa NSA adres do doręczeń pism w postępowaniu administracyjnym nie jest związany z miejscem zamieszkania.
Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ podkreślił, iż nie kwestionuje faktu, że w dniu zwolnienia skarżącego ze służby w Służbie Więziennej, zgodnie z wówczas obowiązującą ustawą z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej, zachował on prawo do przydzielonego mieszkania. Ustawa ta przestała jednak obowiązywać w dniu 1 września 1996 r., w związku z wejściem w życie nowej ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej. Organy aktualnie rozpoznając sprawę skarżącego dotyczącą opróżnienia lokalu mieszkalnego wszczęły z urzędu nowe postępowanie administracyjne, które miało na celu ustalenie, na tle aktualnego stanu faktycznego i prawnego, czy skarżący winien zajmować lokal mieszkalny przydzielony mu w innym stanie faktycznym i prawnym. Wobec zaś ustalonego stanu faktycznego, że skarżący w przedmiotowym lokalu nie zamieszkuje oraz nie nabył prawa do zaopatrzenia emerytalnego na podstawie przepisów, o których mowa w art. 68 ust. 4 ustawy o Służbie Więziennej, z uwzględnieniem przepisów, na które organy powołały się w zaskarżonych decyzjach, należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Ponadto, organy w myśl art. 8 k.p.a. w uzasadnieniu decyzji szczegółowo przedstawiły motywy, którymi kierowały się wydając te decyzje. Minister Sprawiedliwości za chybiony uznał zarzut naruszenia przez Dyrektora Generalnego Służby Więziennej art. 10 k.p.a. podkreślając, iż postępowanie w tej sprawie prowadzono w trybie art. 12 k.p.a. Jedyną zaś przesłanką do podjęcia przedmiotowych decyzji był fakt, iż skarżący w przedmiotowym lokalu przy ul. [...] nie zamieszkuje oraz nie nabył prawa do zaopatrzenia emerytalnego na podstawie przepisów, o których mowa w art. 68 ust. 4 ustawy o Służbie Więziennej. Tak więc w przedmiotowej sprawie nie istniała potrzeba dodatkowego zbierania dowodów, informacji, czy też wyjaśnień.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
W myśl natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie.
Decyzja nakazująca A. Z. opróżnienie zajmowanego lokalu mieszkalnego, wydana została w oparciu o przepis art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej oraz § 6 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater oraz normy powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej i członkom ich rodzin (Dz. U. Nr 35, poz. 304).
Zgodnie z treścią powyższych przepisów funkcjonariusze zwolnieni ze służby, którzy nie nabyli prawa do zaopatrzenia emerytalnego na podstawie przepisów, o których mowa w art. 68 ust. 4 ustawy, nie zachowują prawa do lokalu mieszkalnego pozostającego w dyspozycji jednostki organizacyjnej więziennictwa. Właściwy organ wydaje w takim przypadku decyzję o opróżnieniu zajmowanego lokalu mieszkalnego.
Jest okolicznością niesporną w niniejszej sprawie, iż skarżący A. Z. z dniem 29 lutego 1992 r. został zwolniony na własną prośbę ze Służby Więziennej, bez nabycia uprawnień emerytalnych.
W dacie rozwiązywania ze skarżącym stosunku służbowego obowiązywała ustawa z dnia 10 grudnia 1959 r. o Służbie Więziennej (Dz. U. z 1984 r. Nr 29, poz. 149 ze zm.), której przepis art. 65 stanowił, że funkcjonariusz zwolniony ze służby zachowuje prawo do przydzielonego mieszkania funkcyjnego lub do mieszkania zamiennego według powszechnie obowiązujących norm zaludnienia.
Zgodnie z ustawą obowiązującą w dniu zwolnienia ze służby skarżący zachował zatem prawo do lokalu mieszkalnego przydzielonego mu decyzją Zastępcy Dyrektora Centralnego Zarządu Zakładów Karnych z dnia [...] lutego 1989 r.
Nowe wymogi odnośnie zachowania prawa do przydzielonego mieszkania funkcyjnego przez funkcjonariuszy zwolnionych ze służby wprowadzone zostały ustawą z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, która weszła w życie z dniem 1 września 1996 r.
Przepis art. 94 ust. 1 tej ustawy stanowi, że funkcjonariusz zwolniony ze służby, który nie nabył prawa do zaopatrzenia emerytalnego na podstawie przepisów, o których mowa w art. 68 ust. 4, nie zachowuje prawa do lokalu mieszkalnego pozostającego w dyspozycji jednostki organizacyjnej. Do czasu wykwaterowania uiszcza odszkodowanie za zajmowanie lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego, w wysokości 200% czynszu należnego za zajmowany lokal.
W ocenie Sądu, przy braku przepisów przejściowych w tym zakresie, przepis art. 94 ust. 1 ww. ustawy nie może mieć zastosowania w stosunku do skarżącego, który odszedł ze Służby Więziennej w 1992 r.
Z zasady demokratycznego państwa prawnego, wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP, wynika bowiem, iż w sytuacji, gdy ustawodawca nie zawarł w przepisach przejściowych regulacji dotyczącej sposobu oddziaływania nowego prawa na stosunki powstałe pod rządami poprzednio obowiązującego prawa, nie można w drodze interpretacji przyjmować, że czynności dokonane pod rządami "starego" prawa pociągają za sobą skutki, których strona nie mogła przewidzieć w chwili ich dokonywania.
Organy administracji nakazując skarżącemu opróżnienie zajmowanego lokalu mieszkalnego w oparciu o regulację wprowadzoną ustawą z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, naruszyły tym samym zasadę lex retro non agit, która stanowi jeden z elementów zasady demokratycznego państwa prawnego, wyrażanej w art. 2 Konstytucji RP, a także zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przezeń prawa.
Doszło bowiem, w efekcie zastosowania nowych przepisów, do poddania skarżącego reżimowi prawnemu, który nie obowiązywał w dacie jego zwolnienia ze służby.
W § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad przydziału i opróżniania lokali mieszkalnych i tymczasowych kwater oraz normy powierzchni mieszkalnej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej i członkom ich rodzin, które wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, wymienione są przypadki, w których właściwy organ wydaje decyzję o opróżnieniu zajmowanego lokalu mieszkalnego.
Organy administracji obu instancji w niniejszej sprawie nakazując skarżącemu opróżnienie zajmowanego lokalu mieszkalnego powołały się na przepis § 6 ust. 1 pkt 11 ww. rozporządzenia w powiązaniu z przepisem art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej. Sąd mógł zatem oceniać prawidłowość powyższego rozstrzygnięcia tylko w oparciu o tę wskazaną przez organy podstawę prawną. Nie mógł natomiast oceniać, czy w sprawie zaistniały podstawy do nakazania skarżącemu opróżnienia zajmowanego lokalu mieszkalnego w oparciu o inne przesłanki wymienione w § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 lutego 2003 r.
Sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło