II SA/Wa 1163/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA Adam Lipiński (spr.), Maria Werpachowska, , Protokolant starszy specjalista Bogumiła Kobierska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi małoletniej A. C.– reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego J. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2016 r. UZASADNENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2016 r. odmówił przyznania małoletniej A.C., reprezentowanej przez matkę J.C., renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu dziecka –M.C. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2015r. poz. 748 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na przestrzeni 26 lat życia ojciec dziecka legitymował się 1 rokiem , 5 miesiącami i 3 dniami okresów składkowych oraz 5 miesiącami i 21 dniami okresów nieskładkowych, zamiast wymaganych 4 lat oraz w latach 2007-2009 i 2013 – 2014 nie wykonywał zatrudnienia ani żadnej działalności popartej opłaceniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Dlatego, w ocenie organu, nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie w tym czasie przez ojca dziecka zatrudnienia połączonego z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. W wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2016 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kpa, utrzymał poprzedzająca decyzję. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2016 r. organ wskazał, iż renta rodzinna w drodze wyjątku nie może być przyznana, ponieważ nie jest spełniony warunek braku niezbędnych środków utrzymania. Posiadane środki utrzymania, to pobierany przez J.C. zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 522,10 zł, emerytura jej matki w kwocie 1.582,97 zł oraz emerytura jej ojca w kwocie 3.525,93 zł. Zatem wykazany dochód przypadający na jednego członka 4 osobowej rodziny wynosi 1.407,75 zł miesięcznie i przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego (od 1 marca 2016 r. - 882,56 zł.). Powyższe ustalenie nie pozwala na uznanie, iż małoletnie dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Działająca przez matkę J.C. małoletnia A.C. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzuciła organowi błąd w ustaleniu, iż emerytury pobierane przez rodziców matki dziecka, w których mieszkaniu J.C. wraz z córką zamieszkuje, stanowiły również dochód J.C. i jej córki. J.C. wyjaśniła, iż do czasu śmierci jej męża, a ojca małoletniej A. – M.C., zamieszkiwaliśmy wspólnie, jako rodzina, w wynajętym mieszkaniu. Po jego śmierci, z uwagi na to, że M.C. był jedynym żywicielem rodziny, a nie mieliśmy żadnych zapasów finansowych. Również nie miałam własnego źródła utrzymania. Dlatego zmuszona byłam wraz z dzieckiem prosić o pomoc moich rodziców, którzy udzielili pomocy w formie możliwości zamieszkania w ich mieszkaniu, jak również możemy korzystać, w pewnym zakresie, z jedzenia. Skarżąca nadmieniła, iż nie zgadza się z uznaniem, że zamieszkiwanie pod wspólnym dachem przesądza o tym, że dochody wszystkich mieszkańców stanowią łączne dochody poszczególnych jej członków. Podkreśliła, iż z córką stanowi odrębną rodziną, zaś z mieszkania rodziców korzysta z córką na zasadzie użyczenia. Córka nie uzyskała renty rodzinnej w trybie zwykłym, ponieważ mąż pracował zbyt krótko. Zaś ZUS nie uwzględnia sytuacji młodych ludzi, którzy po zakończeniu nauki, przez długi czas nie mogą doprosić się od kolejnych pracodawców o zawarcie umowy o pracę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przy czym organ w odpowiedzi na skargę raz wskazywał na średni dochód w rodzinie 1.307 zł. a raz 1.407 zł. Jednocześnie organ wskazał, iż we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy skarżąca wywodziła, iż jej mąż po maturze podjął studia dzienne - zatem jest naturalne, iż do ich ukończenia nie pracował, zaś po ich ukończeniu poszukiwał pracy, jednak nie był w stanie jej znaleźć ze względu na sytuację na rynku pracy. Jednocześnie przyznawała, iż nie rejestrował się w charakterze bezrobotnego i podejmował zatrudnienie nie objęte ubezpieczeniem. W ocenie skarżącej organ winien uznać za okoliczność szczególną sam fakt istnienia bezrobocia - jednak do akt nie załączono żadnych dokumentów potwierdzających jakąkolwiek aktywność w poszukiwaniu legalnego zatrudnienia. Jednocześnie na podstawie nadesłanej dokumentacji ustalono, iż faktycznie ojciec dziecka podejmował studia dwukrotnie - w 2008 r. - kiedy to już po pierwszym semestrze, w marcu 2009 r. został skreślony z listy studentów, oraz w 2009 r. - i te studia w 2013 r. ukończył. Nie ma zatem podstaw, by uznać za uzasadniony okres 5 lat nauki na uczelni wyższej w sytuacji, kiedy studia trwały 8 semestrów, a niewątpliwie w 2009 r. ojciec dziecka przez znaczny czas nie uczył się (nie był studentem). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy– Prawo o ustroju sądów administracyjnych sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2015 r. poz. 748 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 Kpa, poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Spoczywa na mim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 i art. 80 Kpa oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa. W niniejszej sprawie organ nie dochował powyższych zasad procesowych i przez to dokonał wadliwej subsumpcji art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, odmawiając przyznania świadczenia. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy M.C. urodził się w 1989 roku i zmarł w dniu [...] października 2015 r. w wieku 26 lat, pozostawiając po sobie małoletnią A.C. (urodzoną w 2014 r.) i żoną J.C. urodzoną w 1989 roku - matkę dziecka. Oboje rodzice A. posiadają wyższe wykształcenie. Matka A. jest bezrobotna. Ojciec dziecka zmarł będąc w zatrudnieniu. Z jego pracy utrzymywała się ta rodzina. Do chwili śmierci M.C. rodzina zamieszkiwała w wynajmowanym mieszkaniu, z którego wyprowadziła się do mieszkania rodziców J.C. Organ w uzasadnieniach obu decyzji w ogóle pominął powyższe i zawarte w aktach administracyjnych okoliczności, abstrahując od istotnej okoliczności śmierci ojca dziecka w zatrudnieniu. Powyższa okoliczność, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wskazuje, iż gdyby nie nagła śmierć młodego 26 letniego człowieka, to pracowałby on nadal. Zatem okoliczność taka powinna zostać przez organ zbadania pod kątem wystąpienia w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak wypracowania świadczenia w trybie zwykłym. Nadto organ w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2016 r. w ogóle pominął okres studiów M.C. i zaliczył ten okres do części okresu nieświadczenia pracy i następnie cały ten okres uznał jako okoliczność negatywną, przemawiającą za odmową przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie powyższe okoliczności (praca i studia oraz wiek) powinny zostać przez organ przeanalizowane w aspekcie szczególnego przypadku usprawiedliwiającego legitymowanie się przez ojca dziecka stosunkowo krótkim stażem ubezpieczenia. Z kolei w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazuje na zupełnie inną przyczynę odmowy – to jest średni dochód przypadający na małoletnią A., J.C. i jej rodziców w związku ze wspólnym zamieszkaniem, który to średni dochód jest znacznie wyższy od aktualnego najniższego świadczenia emerytalnego. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, aby móc mówić o wspólnym dochodzie rodziny nie wystarczy wykazać jedynie faktu wspólnego zamieszkania J.C. i jej córki A. z rodzicami J.C., ale należy wykazać prowadzenie przez te wszystkie osoby wspólnego gospodarstwa domowego. Czym innym jest wspólne zamieszkanie a czym innym prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Można mieszkać wspólnie i wspólnie prowadzić gospodarstwo domowe, jak i mieszkać wspólnie prowadząc jednocześnie odrębne gospodarstwa domowe. Organ okoliczności prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego w niniejszej sprawie w ogóle nie badał. Bark jest w tej materii jakichkolwiek ustaleń, poza wyliczeniami średniego dochodu. Trafny jest zatem zarzut skarżącej naruszenia przez organ nie tylko zasady swobodnej oceny dowodów ale także brak przeprowadzenia w tej materii jakiegokolwiek postępowania dowodowego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ponownie badając niniejszą sprawę powinien odnieść się do wszystkich wskazanych w uzasadnieniu niniejszego wyroku zagadnień. Na podstawie art. 132, art. 145 § 1 ppkt 1 lit a) c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.