II SA/Wa 1164/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Iwona Maciejuk (spr.), Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Protokolant sekretarz sądowy Marcin Borkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2016 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2016 r. [...] po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania E. R. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność da pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w wyżej cytowanym art. 83 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS stwierdził, że renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie może być przyznana, ponieważ wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki dotyczącej niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Wnioskodawczyni ma 48 lat, więc nie osiągnęła wieku emerytalnego. Ponadto komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] lutego 2016 r. ustaliła, że wnioskodawczyni nie jest niezdolna do pracy. Organ wskazał, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, że jest chora oraz nadesłała dokumentację medyczną. Prezes ZUS podał, że Główny Lekarz Orzecznik ustalił, iż nadesłana dokumentacja medyczna nie ma wpływu na treść wydanego orzeczenia komisji lekarskiej z dnia [...] lutego 2016 r. Organ wyjaśnił, że Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. W decyzji organ wskazał nadto, że renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie może być przyznana, ponieważ nadal nie jest spełniony warunek braku niezbędnych środków utrzymania. Dochód przypadający na jednego członka 2 osobowej rodziny w wysokości 2 613,51 zł miesięcznie, przekracza kwotę najniższego świadczenia emerytalnego, co nie pozwala na uznanie, iż strona pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2016 r. wynosi 882,56 zł. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2016 r. [...] stała się przedmiotem skargi E. R., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że nie zgadza się z decyzją. Wniosła o dopuszczenie opinii biegłych lekarzy specjalizacji z zakresu neurologii, psychiatrii dziecięcej, psychiatrii ogólnej, jak również neurologii zakresu neuropsychologii wypadkowej. Podała, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, a schorzenie powstałe w wieku 12 lat spowodowane było wypadkiem. Wskazała na staż pracy wynoszący 22 lata, 9 miesięcy i 13 dni. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia. Wskazał nadto, że skarżąca wielokrotnie już ubiegała się o świadczenie rentowe w trybie zwykłym - przy czym konsekwentnie od 2011 r. orzecznicy nie stwierdzali u niej niezdolności do pracy. Skarżąca przedłożyła dokumentacje lekarską - i dokumentacja ta została przedłożona do oceny lekarzom orzecznikom. W dniu [...] kwietnia 2016 r. wydana została opinia lekarska, iż dokumentacja ta nie ma żadnego wpływu na treść wydanego orzeczenia. Skarżąca mimo to w piśmie z dnia [...] kwietnia 2016 r. poinformowała, że nadesłane dokumenty mają wpływ na zmianę orzeczenia lekarzy orzeczników. Ponownie zatem przeprowadzone postępowanie orzecznicze - przed lekarzem orzecznikiem w dniu [...] kwietnia 2016 r. i przed komisją lekarską ZUS w dniu [...] maja 2016 r. potwierdziło brak u skarżącej niezdolności do pracy i niepogarszanie się jej stanu zdrowia od poprzednich badań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na rozprawie w dniu 29 listopada 2016 r. nie uwzględnił wniosku dowodowego zawartego w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS nie naruszają zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Trafnie Prezes ZUS stwierdził, że do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te bezwzględnie powinny dotyczyć osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i dotyczą one dwóch sytuacji. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że E. R. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Skarżąca legitymuje się bowiem orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2016 r. stwierdzającym, że nie jest niezdolna do pracy. W aktach sprawy znajduje się nadto kolejne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2016 r. stanowiące, że E. R. nie jest całkowicie niezdolna do pracy oraz orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] maja 2016 r., stwierdzające, że nie jest całkowicie niezdolna do pracy. Wobec niespełnienia przesłanki niemożności podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, Prezes ZUS - wobec kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - nie miał podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazania wymaga, że na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy musi być orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS (komisję lekarską ZUS). Nie wywołuje zatem skutków prawnych na gruncie powołanego przepisu samo twierdzenie skarżącej, że jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy (v. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 2243/02, Lex nr 14231). Sąd administracyjny nie ma uprawnień do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z opinii biegłego (art. 106 § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust.2). Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Z powyższego przepisu wynika, że organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (v. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sprawie zatem, orzeczenie komisji lekarskiej ZUS było dla organu wiążące. Organ zasadnie stwierdził też, że nie została spełniona kolejna przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia, tj. brak niezbędnych środków utrzymania. Dochód przypadający na jednego członka w gospodarstwie domowym w wysokości 2 613,51 zł miesięcznie, przekracza bowiem kwotę najniższego świadczenia emerytalnego (882, 56 zł). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w wyroku.