II SA/Wa 1168/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski (spraw.), Adam Lipiński, Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi E. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2014 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2014 r., którą odmówił E.R. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji podano, iż strona nie wykazała szczególnych okoliczności usprawiedliwiających okres pozostawania bez zatrudnienia przed stwierdzeniem przez Komisję Lekarską ZUS orzeczeniem z dnia [...] listopada 2012 r. całkowitej niezdolności do pracy w dniu [...] kwietnia 2012 r. ze względu na stan zdrowia. Organ wskazał, iż na przestrzeni 55 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy wykazano 30 lat, 9 miesięcy i 10 dni łącznego okresu ubezpieczenia. Jednakże w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy – zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udokumentowano jedynie 2 lata, 6 miesięcy i 13 dni tych okresów. W latach 2002-2006 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Ponadto z dniem [...] grudnia 2009 r. E.R zaprzestał pobierania zasiłku dla bezrobotnych i do powstania całkowitej niezdolności do pracy w dniu [...] kwietnia 2012 r. tj. przez ponad 2 lata nie wykonywał on zatrudnienia ani innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. W ocenie organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy i nie zaistniały żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia. Organ zauważył też, iż przepis art. 83 ust. 1 w ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych środków utrzymania. Wskazał, iż łączny dochód 5 osobowej rodziny E.R. składa się z wynagrodzenia żony w kwocie 2210,00 zł brutto, syna G. w kwocie 1700,00 zł brutto, syna T. w wysokości 2000,00 zł brutto i syna M. w wysokości 1680,00 zł brutto, co łącznie daje kwotę 7590,00 zł brutto. Na jedną osobę w rodzinie przypada kwota 1518,00 zł brutto, co nie pozwala na uznanie, że wnioskodawca pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. W skardze na powyższą decyzję wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E.R. zarzucił organowi, iż niezasadnie uznał, że nie należy mu się renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Skarżący podtrzymał swoje stanowiska przedstawione w toku postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie, w których wskazywał, iż w latach 2002-2006 był zarejestrowany jako osoba bezrobotna i otrzymywał zasiłek w okresie od [...] lutego 2002 r. do [...] sierpnia 2002 r. W okresie rejestracji nie otrzymał żadnej propozycji pracy. Ze względu na swój stan zdrowia nie miał możliwości podjęcia zatrudnienia, zaś ZUS odmawiał prawa do renty pomimo kilkakrotnie składanych wniosków. Wskazał też, iż środki jakie posiada i dysponuje to kwota 153,00 zł, która nie pozwala na leczenie przy chorobie [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analizując niniejszą sprawę w powyższym zakresie Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z treści powołanego wyżej przepisu wynikają cztery przesłanki, warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po trzecie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po czwarte, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Skoro określone w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, świadczenie ma wyjątkowy charakter, bowiem może być przyznane osobom, które nie spełniają warunków określonych w ustawie do uzyskania renty czy emerytury w wyniku "szczególnych okoliczności", to istnienie owych szczególnych okoliczności winno być wykazane przez stronę postępowania administracyjnego. W sprawie nie wykazano, że przyczyną przerwy w ubezpieczeniu skarżącego były okoliczności szczególne. W toku postępowania administracyjnego skarżący wskazywał na brak ofert pracy ze strony Powiatowego Urzędu Pracy w Z. w latach 2002-2006 i pobierania zasiłku dla bezrobotnych, a także na pogarszający się stan zdrowia i składane do ZUS wnioski o przyznanie renty i odmowy jej przyznania. Podnoszone kwestie były przedmiotem rozważań organu, który zasadnie uznał, iż sama trudna sytuacja na rynku pracy, jak również długotrwały stan bezrobocia, bez wymaganej aktywności zmierzającej do zmiany tej sytuacji, nie ma charakteru okoliczności szczególnej, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy. W przedmiotowej sprawie nie mogła być natomiast badana zasadność odmowy przyznania skarżącemu renty w trybie zwykłym. W ocenie Sądu, organ prawidłowo przyjmuje, iż nie została również spełniona kolejna przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, czyli kryterium braku niezbędnych środków utrzymania. Z akt sprawy wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dorosłymi synami, a ich średnie miesięczne wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia wynosi 7590,00 zł brutto. Na jedną osobę w pięcioosobowej rodzinie przypada kwota 1518,00 zł brutto. Dochód ten przekracza więc wysokość najniższej emerytury, czyli 844,45 zł miesięcznie, która to kwota jest przyjmowana w orzecznictwie sądów administracyjnych za wyznacznik kryterium środków niezbędnych, niezdefiniowanych w ustawie. Wyjaśnić należy, iż przepis art. 83 ust. 1 ustawy wiąże przyznanie świadczenia w tym trybie z brakiem niezbędnych środków utrzymania, a niezbędne środki utrzymania nie są tożsame z niewystarczającymi środkami, na co również zwracają uwagę sądy administracyjne w swoich orzeczeniach. Ocena tej niezbędności dokonywana jest z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Jakkolwiek wykazana kwota środków finansowych może być niewystarczające dla zaspokojenia wszystkich potrzeb skarżącego, to jednak nie można nie uznać ich za wystarczające do zaspokojenia niezbędnych, podstawowych potrzeb. Nadto trudna sytuacja materialna nie uzasadnia przyznawania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ świadczenie to nie stanowi świadczenia socjalnego, przyznawanego według potrzeb, nawet najbardziej uzasadnionych. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.