II SA/Wa 1171/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Borowiecki po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu A. P. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 1 grudnia 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. P. na postanowienie Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją w sprawie zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne p o s t a n a w i a: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2017 r., sygn. akt II SA/Wa 1171/17, starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił A. P. (dalej także: "skarżąca" lub "strona skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. P. na postanowienie Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją w sprawie zwolnienia z opłat za usługi edukacyjne. W uzasadnieniu powyższego postanowienia starszy referendarz sądowy wskazał, że z oświadczenia skarżącej wynika, iż prowadzi ona jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest po operacji i oczekuje na kolejny pobyt w szpitalu w związku z leczeniem usprawniającym, obecnie nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych z powodu niezdolności do pracy, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Podała, że w 2016 r. z tytułu zasiłku otrzymała 5.981 zł. Starszy referendarz sądowy wskazał, że w celu ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej, pismem z dnia 28 września 2017 r. wezwał skarżącą do nadesłania - w terminie 7 dni - dokumentów i oświadczeń, wskazujących na dochody gospodarstwa domowego oraz ponoszone stałe, podstawowe koszty utrzymania, w tym wskazania aktualnych źródeł utrzymania i ich wysokości oraz niezbędnych kosztów utrzymania. Starszy referendarz sądowy zwrócił ponadto uwagę, że w piśmie z dnia 25 października 2017 r. skarżąca podała, że jest dyskryminowana ze względu na niepełnosprawność. Nadto, że utrzymuje się z przyznanego przez Sąd Apelacyjny w [...] odszkodowania za przewlekłość postępowania prowadzonego przez Sąd Okręgowy w [...] oraz zwróconej kwoty opłaty i zaliczki. Podniosła, że nie posiada rachunku bankowego. Oświadczyła, że postępowanie w sprawie przyznania jej renty jest prowadzone przez ZUS od 2015 r., a ona pozostaje bez środków do życia. W ocenie starszego referendarza sądowego, skarżąca nie wyjaśniła swojej sytuacji materialnej w zakresie dochodów i obciążeń gospodarstwa domowego w sposób niebudzący wątpliwości. Starszy referendarz sądowy wskazał, że A. P. nie złożyła oświadczeń i dokumentów wymaganych do ustalenia jej obecnej sytuacji finansowej, w tym takich, z których wynika wysokość środków finansowych, z których pokrywa bieżące konieczne koszty utrzymania. Wskazała jedynie ogólnie, że utrzymuje się z otrzymanego odszkodowania oraz zwróconej opłaty i zaliczki. W konsekwencji, starszy referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała w niniejszej sprawie, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W piśmie z dnia 28 grudnia 2017 r. skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika - matkę H. C., wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 1 grudnia 2017 r. Wnosząc o uchylenie i zmianę spornego postanowienia, strona skarżąca zarzuciła naruszenie art. 2, art. 45 i art. 69 Konstytucji RP, a także art. 2 i art. 3 Traktatu o Unii Europejskiej oraz art. 4, art. 9, art. 10 i art. 21 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Strona skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie art. 1, art. 21, art. 26, art. 34 ust. 1-3 oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w zw. z art. 91 Konstytucji RP - poprzez dyskryminowanie skarżącej ze względu na niepełnosprawność. W uzasadnieniu sprzeciwu strona skarżąca podniosła, że jej jedynym źródłem utrzymania jest stypendium specjalne dla osób niepełnosprawnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Nie ulega wątpliwości, że warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jest wykazanie przez wnioskodawcę, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wyraźnie wskazać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, czy też prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy, wydając sporne postanowienie z dnia 1 grudnia 2017 r., zasadnie przyjął, że skarżąca w rozpoznawanej sprawie nie wyjaśniła swojej sytuacji materialnej w zakresie dochodów i obciążeń gospodarstwa domowego w sposób niebudzący wątpliwości. Skarżąca w odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego wskazała jedynie, że utrzymuje się z otrzymanego odszkodowania oraz zwróconej opłaty i zaliczki. Skarżąca nie nadesłała jednak żadnego dokumentu, z którego wynikałaby wysokość otrzymanego odszkodowania ani nie złożyła oświadczenia o stałych (miesięcznych) kosztach utrzymania. Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenia taką sytuację jednoznacznie. Jeżeli strona w jakikolwiek sposób uchyla się od złożenia wyjaśnień, oświadczeń lub dokumentów służących ocenie jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to musi się liczyć z tym, że sąd nie będzie miała podstaw do przyjęcia jej wniosku za uzasadniony (por. m.in. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FZ 71/09, z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt II FZ 260/09, a także z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 744/09). Jednocześnie, zwrócić należy uwagę, że w uzasadnieniu sprzeciwu strona skarżąca podniosła, że jedynym jej źródłem utrzymania jest zasiłek dla osób niepełnosprawnych, co jest sprzeczne z wcześniej prezentowanym przez stronę stanowiskiem zawartym w piśmie z dnia 25 października 2017 r., w którym skarżąca zapewniała, iż utrzymuje się z przyznanego jej przez Sąd Apelacyjny w [...] odszkodowania za przewlekłość postępowania. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji postanowienia.