II SA/Wa 1175/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.K. z dnia 9 listopada 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E.K. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.), prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W treści formularza wniosku z dnia 9 listopada 2013 r. E.K. oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną i pozostaje bez jakiegokolwiek dochodu. Jako składniki majątku wymienił udział wynoszący ½ części w prawie własności domu o pow. ok. 60 m2 oraz działce o pow. 506 m2, a także nieruchomość rolną o pow. 0,911 ha. Do wniosku skarżący dołączył kopię wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego do sądu powszechnego, decyzję z dnia [...] września 2011 r. umarzającą postępowanie w sprawie przyznania pomocy w formie opału, decyzję ZUS z dnia [...] stycznia 2012 r. o odmowie przyznania świadczenia przedemerytalnego oraz dwa wyroki sądów powszechnych wydane w sprawie o wydanie świadectwa pracy. Poza powyższymi dokumentami skarżący nie złożył żadnych innych dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową, aktualne źródła utrzymania, czy też możliwości płatnicze. Z tego powodu, w piśmie z dnia 29 listopada 2013 r. skarżący został wezwany do przedstawienia, w terminie 14 dni, dokumentów źródłowych poświadczających dochody oraz możliwości płatnicze, tj.: wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym za ten okres, odpisów zeznań podatkowych za 2011 i 2012 r., względnie zaświadczeń wydanych przez właściwy organ podatkowy stwierdzających brak dochodu za ten okres. Skarżący został również zobowiązany do złożenia oświadczenia o aktualnych źródłach utrzymania, względnie do złożenia dokumentów potwierdzających takie źródła (np. decyzje przyznające świadczenia socjalne) W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący złożył pismo (z dnia 9 grudnia 2013 r.), w którym oświadczył, że nie posiada dokumentów obejmujących miesięcznie wydatki, nie korzysta z energii elektrycznej, a z wody korzysta bezpłatnie. Stwierdził również, ze nie korzysta ze świadczeń z opieki społecznej. Z kolei, w odniesieniu do wezwania w części dotyczącej wskazania źródeł utrzymania stwierdził, że są to takie same źródła utrzymania i dochodu jakie posiada kilka milionów bezdomnych Polaków. Ponadto zamieścił informacje dotyczące przebiegu zatrudnienia i liczne informacje nie dotyczące treści wezwania. W końcowej części pisma stwierdził, że prowadzi gospodarstwo domowe w miarę swoich możliwości, lecz z uwagi na swój stan majątkowy doszło po jego stronie do powstania długu. Skarżący nie wskazał jednak ani wysokości tego długu, ani nie złożył w tym zakresie jakichkolwiek dokumentów. Natomiast wraz z pismem skarżący złożył zaświadczenie z urzędu skarbowego stwierdzające złożenie deklaracji PIT-37 z wykazanym przychodem i dochodem za 2012 r. w wysokości 0,00 zł oraz rachunek bankowy z saldem końcowym wynoszącym 46,98 zł (na dzień 30 listopada 2013 r.). W tej sytuacji, oceniając złożone oświadczenia skarżącego należy mieć na względzie regulację art. 252 § 1 P.p.s.a., w myśl którego osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Trzeba nadto podkreślić, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Toteż, wykazanie sytuacji majątkowej jest każdorazowo obowiązkiem wnioskodawcy (strony postępowania) i ani sąd administracyjny ani też referendarz tego sądu nie prowadzą w tym zakresie postępowania z urzędu. Tym samym, zgodnie z wolą ustawodawcy, wydanie prawidłowego orzeczenia w zakresie prawa pomocy możliwe jest tylko wówczas, gdy brak jest jakichkolwiek wątpliwości co do sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony. W niniejszej sprawie ten warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został jednak spełniony. Skarżący nie uczynił bowiem zadość doręczonemu wezwaniu z dnia 29 listopada 2013 r. i nie wykazał sytuacji majątkowej w prowadzonym gospodarstwie domowym, tj. nie usunął budzącego wątpliwości oświadczenia co do aktualnej wysokości źródeł swojego utrzymania. W tym zakresie skarżący zamieścił bowiem jedynie ogólne stwierdzenie, że jego sytuacja jest tożsama z sytuacją osób bezdomnych. Jednocześnie nie zaprzeczył, że nie posiada jakichkolwiek źródeł utrzymania, czy też pozostaje na utrzymaniu innych osób. Wprawdzie zamieścił informację, że z uwagi na swoją sytuację majątkową zadłużył się, lecz twierdzenia tego nie poparł żadnym dokumentem lub co najmniej oświadczeniem o wysokości zadłużenia i jego źródle. W tej zaś sytuacji oświadczenie złożone w piśmie z dnia 9 grudnia 2013 r. należało uznać za niemiarodajne, zważywszy, że skarżący posiada majątek nieruchomy i jest w stanie ponieść koszty jego utrzymania bez pomocy czy to innych osób, czy to jednostek właściwych do spraw pomocy społecznej. W konsekwencji E.K. nie usunął budzącego wątpliwości oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tym samym nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 1 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast w odniesieniu do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że skarżący korzysta w niniejszej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. b P.p.s.a. W myśl tego przepisu nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Co oczywiste do tej kategorii spraw zalicza się też sprawa ze skargi E.K. na decyzję o odmowie przyznania prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Ustawowy charakter zwolnienia oznacza, że strona skarżąca działalność organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem II instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z kolei, zgodnie z art. 262 P.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W rezultacie wniosek strony, która korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a występuję o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega rozpoznaniu tylko w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego. W pozostałym bowiem zakresie o zwolnieniu od kosztów sądowych rozstrzyga sama ustawa. W odróżnieniu od zwolnienia mocą postanowienia sądu lub referendarza sądowego (zwolnienie podmiotowe zależne od sytuacji majątkowej strony), zwolnienie ustawowe ma charakter przedmiotowy i jest niezależne od sytuacji majątkowej strony i jej możliwości płatniczych. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono, jak w sentencji.