II SA/Wa 1178/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, WSA Janusz Walawski, Protokolant D. K., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] Prezes Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej, po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...], odmawiającą przyznania S. B. renty specjalnej. W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów podkreślił, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby świadczenie to mogło zostać przyznane. Organ podał, że przy rozpatrywaniu wniosków o świadczenie specjalne brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania świadczenia. Może być ono bowiem przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, mające charakter szczególny. Prezes Rady Ministrów wskazał, że 76-letni wnioskodawca, z wykształcenia lekarz medycyny, przepracował 35 lat i obecnie otrzymuje emeryturę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej wysokości 1.526,53 zł netto miesięcznie. Z wnioskiem o rentę specjalną zwrócił się, gdyż wskazany dochód uważa za zbyt niski w stosunku do jego potrzeb i włożonej przez lata pracy. Podał, że pochodzi z rodziny o głębokich tradycjach narodowo-katolickich, a katolickie przekonania i odmowy wstąpienia do partii spowodowały przeżycie 30 lat w represji i zniewoleniu wskutek czego stracił zdrowie i miał zniszczone życie. [...]. O utratę wzroku wnioskodawca obwinia urzędników. W 1987 r. złożył do prokuratury doniesienie, że uniemożliwiono mu uzyskanie leków z A., co doprowadziło do utraty wzroku. Organ wskazał również, że wnioskodawca w dniu [...] września 2006 r. złożył do IPN Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w K. zawiadomienie o przestępstwie polegającym na przekroczeniu uprawnień i złośliwym naruszaniu praw pracownika S. B. w okresie od grudnia 1982 r. do 1985 r. w trakcie zatrudnienia w G. [...] w T., poprzez grożenie zwolnieniem dyscyplinarnym, zaniżanie obowiązujących stawek wynagrodzenia za pracę w związku z odmową wstąpienia do zakładowej organizacji PZPR. Prokurator Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w dniu [...] stycznia 2007 r. wszczął śledztwo w ww. sprawie zbrodni komunistycznej. Wnioskodawca posiada orzeczoną I grupę inwalidzką spowodowaną stanem narządu wzroku. Z tego względu pozostaje pod stałą opieką poradni okulistycznej. Z uwagi na wiek i pogarszający się stan zdrowia wymaga pomocy innych osób, nie jest bowiem w stanie samodzielnie zająć się gospodarstwem domowym. Wnioskodawca zaznaczył, że korzystanie z pomocy innych osób, nawet kierowanych z ośrodka pomocy społecznej nie jest bezpłatne i wymaga znacznych środków finansowych. Podał, że stan jego zdrowia uległ znacznemu pogorszeniu w wyniku pobicia i napadu, który miał miejsce w 2004 r. Organ ustalił, na podstawie informacji z Ośrodka Pomocy Społecznej w L., że wnioskodawca mieszka samotnie. Ma troje dorosłych dzieci, które mieszkają w innych miastach i odwiedzają go nieregularnie. Po odliczeniu stałych miesięcznych wydatków (koszty czynszu, energii elektrycznej, gazu oraz leków) wnioskodawcy pozostaje kwota 841,45 zł, którą uważa za niewystarczającą na zaspokojenie innych potrzeb. W ocenie organu w sprawie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie renty specjalnej. Tego rodzaju świadczenie nie jest bowiem przyznawane jedynie ze względu na sytuację zdrowotną, czy materialną wnioskodawcy. Podstawą uzyskania renty specjalnej przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów są przede wszystkim udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawca podczas swojej działalności, np. politycznej, naukowej, społecznej, czy gospodarczej położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego dokonań. W przedmiotowej sprawie nie stwierdzono, by tego rodzaju okoliczności wystąpiły. Nadto, wykazany dochód nie jest w ocenie organu rażąco niski i niesprawiedliwy w stosunku do zasług. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na wymienioną decyzję Prezesa Rady Ministrów S. B. wskazał na pogarszający się z wiekiem stan zdrowia i związane z tym cierpienia oraz kłopoty w samodzielnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Powołał się na trudną sytuację materialną oraz nieuwzględnienie w decyzji wydatków na żywność i ubrania. Przedstawił swoją trudną drogę życiową nacechowaną ogromnym wysiłkiem wieloletniej pracy, świadczonej na dwóch etatach oraz wskazał na doznane w okresie PRL upokorzenia i szykany. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo wskazał, że renta specjalna nie jest świadczeniem socjalnym, zaś trudna sytuacja zdrowotna i materialna skarżącego nie są jedynymi kryteriami przyznania świadczenia. Istnieje bowiem konieczność udokumentowania wybitnych zasług w jednej z dziedzin działalności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie w przedmiocie przyznania renty specjalnej przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, a ustalenie Prezesa Rady Ministrów w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania wymienionego świadczenia jest prawidłowe. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Świadczenia, o których mowa, mają charakter wyjątkowy, a ich przyznanie – w świetle powołanego przepisu – pozostawione zostało uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Uznaniowość nie oznacza jednak dowolności. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w wymienionej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z jej art. 124 – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prezes Rady Ministrów przy rozpatrywaniu wniosku związany jest zatem rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania (v. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714). Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza również jej sądowej kontroli. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Odnosząc się do brzmienia art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazać należy, że dotychczasowe orzecznictwo administracyjne łączy znaczenie określenia "szczególnie uzasadnionego przypadku" z wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 144/05, Lex 171714, tak też w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05). Przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie renty specjalnej brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże nie stanowi ona jedynej przesłanki przyznania świadczenia. Trybunał Konstytucyjny badając konstytucyjność powołanego przepisu i stwierdzając w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05, że jest on zgodny z art. 2 i art. 32 ust. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji, podkreślił, że "Celu ustanowienia emerytury lub renty przyznawanej przez Prezesa Rady Ministrów należy szukać w sferze uhonorowania osób szczególnie zasłużonych, wybitnych, itd. (...). Chodzi bowiem o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. (...)". W rozpatrywanej sprawie Prezes Rady Ministrów, nie kwestionując złego stanu zdrowia skarżącego oraz wynikających stąd trudności życiowych, prawidłowo stwierdził, że okoliczności powoływane przez skarżącego w toku całego postępowania nie stanowią o istnieniu szczególnie uzasadnionego przypadku. W toku postępowania organ nie stwierdził zaś występowania innych okoliczności, które w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, mogłyby zostać uznane za spełniające warunek "szczególnie uzasadnionego przypadku". Nie stwierdzono bowiem, aby wnioskodawca miał wybitne, indywidualne zasługi i osiągnięcia w jakiejkolwiek dziedzinie działalności. W ocenie Sądu, organowi, który postępowanie administracyjne przeprowadził z poszanowaniem zasad kpa, nie można zarzucić w niniejszej sprawie dowolności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia. Celem regulacji zawartej w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych i wybitnych lub dotkniętych szczególnymi zdarzeniami losowymi, nie zaś pomoc osobom, które ze względu na stan zdrowia lub wiek znajdują się w trudnej sytuacji życiowej. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.