II SA/Wa 1183/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Asesor WSA Jacek Fronczyk (spr.), Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2005 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2004 r.; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2004r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J.K. z dnia [...] listopada 2003r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), odmówił przyznania renty w drodze wyjątku. Prezes ZUS uzasadnił, że może przyznać świadczenie w drodze wyjątku tylko tym ubezpieczonym lub pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Wskazał, że J.K. udowodniła łączny okres ubezpieczenia wynoszący 17 lat, 4 miesiące i 27 dni, a w okresie od dnia [...] lutego 1994r. do dnia [...] października 1997r. wystąpiła ponad trzyletnia przerwa w zatrudnieniu, która uniemożliwiła skarżącej nabycie świadczenia ustawowego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, które mogłyby popierać wniosek. Całkowita niezdolność do pracy wobec niej została orzeczona dopiero od listopada 1996r.. Trudne warunki materialne, w ocenie organu, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W dniu 22 marca 2004r. J.K. skierowała do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, że choroba [...], na którą zapadła, jest dolegliwością rozwijającą się od dłuższego już czasu, mającą swoje nawroty, czyniącą ogromne spustoszenie w organizmie, uniemożliwiającą pracę zawodową. Podniosła, że jej stan zdrowia nie rokuje poprawy, a konieczność przyjmowania środków farmakologicznych wymaga dużych wydatków, co wobec trudnej finansowo sytuacji całej rodziny dodatkowo wzmacnia jej wniosek. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie przychylił się do zarzutów skarżącej i decyzją z dnia [...] maja 2004r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] marca 2004r. w uzasadnieniu przytaczając tę samą argumentację. W dniu 7 czerwca 2004r. J.K skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję. Powołała się na te same zarzuty, które sformułowała wcześniej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy kierowanym do Prezesa ZUS. Dodała także, że choroba [...] wyklucza ją z "normalnego" życia w społeczeństwie, a niemożność podjęcia pracy nie jest wyrazem jej złej woli, lecz wynika z niechęci pracodawców do zatrudniania osób z tego rodzaju schorzeniem. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie art. 83 ust. 1 w/w ustawy jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który mówi, iż w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), chyba, że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Prezes Zakładu winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 Kpa.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 Kpa.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i 80 Kpa.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa.. Jak wynika z akt sprawy Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. Prezes ZUS odmówił skarżącej prawa do świadczenia w drodze wyjątku twierdząc, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby niemożność podjęcia przez nią pracy. Oczywiście nie można odmówić racji organowi, że okoliczności szczególne, które uzasadniają przyznanie renty w drodze wyjątku muszą mieć taki charakter, by uniemożliwiały ubezpieczonemu pracę, niemniej jednak gdyby choroba J.K. nie wystąpiła, to ubezpieczona mogłaby kontynuować zatrudnienie i w przyszłości spełnić warunki do uzyskania renty zwykłej. Należy zwrócić uwagę, że żaden przepis cyt. ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego wnioskodawcy, winno być stwierdzone tylko indywidualnie. Dokumentacja rentowa wskazuje, że dłuższa przerwa w zatrudnieniu skarżącej (ponad trzyletnia) datowana jest od lutego 1994r. do października 1997r., natomiast początek inwalidztwa przypada na listopad 1996r.. Biorąc jednak pod uwagę charakter dolegliwości ([...]) warto podkreślić, że żadne z orzeczeń lekarskich nie podaje, od kiedy datowany jest początek choroby J.K.. W ocenie Sądu, początek inwalidztwa nie jest tożsamy z początkiem tego rodzaju choroby. Pierwsze objawy choroby z pewnością pojawiły się jeszcze przed datą powstania inwalidztwa, zatem mogłyby uzasadniać powyższą przerwę w zatrudnieniu. Gdyby dolegliwości związane z chorobą nie wystąpiły, a w późniejszym okresie nie nasiliły się, skarżąca z pewnością kontynuowałaby zatrudnienie. Twierdzenie to również znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Skarżąca podejmowała próby zatrudnienia, jednakże z uwagi na charakter dolegliwości trudno jej było jakiekolwiek zatrudnienie uzyskać (mając na względzie niechęć pracodawców do zatrudniania osób z tego rodzaju schorzeniem), a jeśli już pracę uzyskała, jeszcze trudniej - w jej sytuacji - było ją utrzymać (presja otoczenia, zwłaszcza współpracowników). Konkludując, organ zupełnie pominął w swej ocenie okres od lutego 1994r. do listopada 1996r., który należało zbadać pod kątem wystąpienia przesłanki "szczególnych okoliczności". W kontekście powyższych stwierdzeń koniecznym jest ponowne przeprowadzenie postępowania dowodowego i ponowna ocena całości materiału dowodowego. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.