II SA/Wa 1185/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 listopada 2004r. sprawy ze skargi małoletniej K.O. reprezentowanej przez przedstawicielkę ustawową D.O. i D.O. działającej w imieniu własnym na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2004r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. Oddala skargę małoletniej K.O. 2. Umarza postępowanie ze skargi D. O. II SA/Wa 1185/04 UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzjami z dnia [...] maja 2004r. podjętymi po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzje z dnia [...] lutego 2004r. którymi odmówiono przyznania D. O. i małoletniej K.O. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) jest możliwe jeżeli wnioskodawca: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Po ponownym rozpatrzeniu wniosku nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających przyznanie świadczenia. Z akt sprawy nie wynikają bowiem szczególne okoliczności na skutek których zmarły ojciec dziecka i mąż wnioskodawczyni nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. Za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia skutków. W ocenie Prezesa ZUS wnioskodawcy nie wykazali, aby niespełnienie wymogów ustawowych do renty zostało spowodowane szczególnymi okolicznościami. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że po doliczeniu dodatkowego okresu składkowego jakim było odbywanie służby wojskowej od [...] października 1966r. do [...] listopada 1968r., że na przestrzeni 26 lat udokumentowany okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne wynosi 21 lat, 5 miesięcy i 19 dni. W okresie od ustania pobierania zasiłku dla bezrobotnych w listopadzie 1992r. do śmierci w dniu [...] października 2003r., tj. przez 10 lat i 10 miesięcy ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co spowodowało nienabycie uprawnień do renty ustawowej. We wskazanym okresie ubezpieczony był zdolny do pracy, a zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia. Natomiast udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 21 lat, 5 miesięcy i 19 dni jest nieadekwatny do wieku zmarłego, który w chwili śmierci miał 56 lat. Prezes ZUS wyjaśnił, że trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 powołanej wyżej ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb, nawet gdy te potrzeby są uzasadnione. W skardze D. O. występująca w imieniu małoletniej K. O. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ze względu na naruszenie prawa, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 i 8 kpa w zw. z art. 83 ustawy o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i rozpoznanie skargi w trybie uproszczonym. Skarżąca podniosła, iż Prezes ZUS nie uwzględnił wszystkich okoliczności sprawy i nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela, naruszając art. 7 kpa. Takie postępowanie stanowi również naruszenie zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa o której mowa w art. 8 kpa. W ocenie skarżącej, w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, wskutek których małoletnia nie może uzyskać prawa do świadczenia z ZUS. Skarżąca zarzuciła ponadto, że przy wyliczaniu zatrudnienia zmarłego nie uwzględniono okresu, o którym mowa w art. 7 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a mianowicie wykonywania opieki nad dzieckiem w związku z czym okres jego zatrudnienia, jako suma okresów składkowych i nieskładkowych powinien wynosić nie 21 lat, 5 miesięcy i 19 dni, lecz 24 lata, 5 miesięcy i 19 dni. W związku z tym, iż przepis art. 57 ust. 2 w zw. z art. 65 ust. 2 i art. 68 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS umożliwia przyznanie renty rodzinnej małoletniemu dziecku rodzica, który posiada 25 letni okres zatrudnienia, zaś J. O. do osiągnięcia ustawowego stażu zatrudnienia zabrakło jedynie 6 i pół miesiąca, niewątpliwie zachodzi szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 ustawy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i ustosunkowując się do podniesionych w niej zarzutów wskazał, iż kwestia opieki zmarłego nad dzieckiem nie była w ogóle dotychczas podnoszona przez skarżącą i organ nie miał o niej wiedzy w chwili wydawania decyzji. Jednakże nawet doliczenie wskazanego przez skarżącą okresu opieki nie spowoduje wykazania dalszego ubezpieczenia w 10-leciu przed zgonem męża i ojca dziecka - od 1992r. nie posiadał on żadnych okresów składkowych, w związku z czym nie ma możliwości doliczenia we wskazanym 10-leciu także jakichkolwiek okresów nieskładkowych. Prezes ZUS wyjaśnił, że sam fakt, iż przy doliczeniu okresu opieki nad dzieckiem łączny staż pracy zmarłego wyniósłby prawie 25 lat, nie uprawnia sam w sobie pozostałej po nim rodziny do świadczeń z ubezpieczenia, albowiem w 10-leciu przed zgonem nie wykazał on żadnych okresów ubezpieczenia wobec wymaganych 5 lat. W odpowiedzi na wniosek skarżącej o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym Prezes ZUS nie sprzeciwił się rozpoznaniu skargi w tym trybie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem i to z przepisami obowiązującymi w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Skarga analizowana w aspekcie tych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) , zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznych i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w zwykłym trybie. Świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb - ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane ubezpieczonemu lub pozostałemu po nim członkowi rodziny po wykazaniu, iż ubezpieczony, którego praca stanowiła źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakiś szczególnych okoliczności. Stosownie do art. 65 ust. 1 omawianej ustawy renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełnia warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Zmarły ojciec małoletniej K. O. nie spełniał warunków wymaganych do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy i w sprawie nie wykazano, aby brakujący okres zatrudnienia był wynikiem niemożliwych do pokonania przeszkód. Rozpatrując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył zebrany w sprawie materiał dowodowy, a rozstrzygnięcie spornej kwestii uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Stwierdził bowiem, iż po doliczeniu dodatkowego okresu składkowego jakim było odbywanie służby wojskowej od [...] października 1966r. do [...] listopada 1968r. zmarły w wieku 56 lat J.O. wypracował 21 lat, 5 miesięcy i 19 dni okresów ubezpieczenia, po czym zaprzestał pracy we wrześniu 1990r. i po wyczerpaniu w listopadzie 1992r. prawa do zasiłku dla bezrobotnych nie podejmował już aż do śmierci, tj. przez prawie 11 lat żadnej działalności objętej ubezpieczeniem. Także w okresach wcześniejszych w jego ubezpieczeniu wystąpiły liczne przerwy w latach 1975-1976, 1978-1980, 1984-1985 i nie zostało wykazane, aby były one, łącznie z najdłuższą 11-letnią przerwą po 1992r., spowodowane szczególnymi okolicznościami na które nie miał on wpływu. W tych warunkach przyjęcie przez organ, że zmarły J. O. nie spełnił przesłanek do nabycia uprawnień do renty ustawowej wskutek szczególnych okoliczności było uprawnione i oparte na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym zgodnie z przepisami art. 7, 8, 9, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem wynika, że przedmiotem badania jest prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący w dacie rozstrzygania. Tak więc bez znaczenia dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji pozostają wskazane dopiero w skardze nowe fakty, które w ocenie skarżącej miały wpływ na wynik sprawy. Zarzut skargi, iż organ przy określaniu czasokresu zatrudnienia nie uwzględnił okresu sprawowania przez ojca opieki nad dzieckiem nie mógł odnieść skutku z tej przyczyny, iż okoliczność ta nie była znana organowi, gdyż nie była mu wskazana w toku postępowania administracyjnego. Poruszane kwestie mogą być natomiast zgłoszone organowi w ewentualnym nowym wniosku o przyznanie świadczenia. Z tych wszystkich względów, po rozpoznaniu, na podstawie art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sprawy w trybie uproszczonym, skargę małoletniej K.O. należało oddalić na mocy art. 151 powołanej ustawy i wobec ustalenia, iż zaskarżona została jedynie decyzja odmawiająca renty dla dziecka - umorzyć postępowanie ze skargi D.O., na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 tejże ustawy.