II SA/Wa 1188/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w niniejszej sprawie A. Z. uczynił decyzję Prezesa Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], uchylającą decyzję Prezesa Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] grudnia 2010 nr [...] i umarzającą postępowanie przed organem I instancji w sprawie wniosku strony z dnia [...] grudnia 2010 r. o udostępnienie informacji publicznej. W dniu [...] lutego 2012 r. A. Z. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W urzędowym formularzu wniosku skarżący, podając informację o osobach pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wymienił matkę R. Z. Jednocześnie oświadczył, że nie pozostaje z matką we wspólnym gospodarstwie domowym i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Oświadczył, że nie uzyskuje żadnych stałych dochodów, a jedynie nieregularne dochody w wysokości około 300 – 500 zł z tytułu umów o dzieło. Podał również, że nie posiada żadnego majątku, w tym oszczędności, oraz nie przedstawił żadnych informacji o ponoszonych wydatkach. W związku z faktem, że przedstawione przez A. Z. informacje (przede wszystkim o nieregularnie uzyskiwanych dochodach), jak również brak informacji o wydatkach w gospodarstwie domowym, nie pozwalały na dokonanie pełnej oceny możliwości płatniczych strony, skarżący został wezwany do nadesłania: kserokopii umów poświadczających wysokość uzyskiwanych dochodów, ze wskazaniem okresów, na jakie zostały zawarte; ewentualnie zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych z tego tytułu w styczniu, lutym i marcu 2012 r. oraz kserokopii rachunków wskazujących wysokość stałych miesięcznych wydatków ponoszonych przez wnioskodawcę. W piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r., stanowiącym odpowiedź na ww. wezwanie, wnioskodawca podał, że nie posiada umów, na które wskazał w urzędowym formularzu wniosku (drobne umowy o dzieło i zlecenia), zaś ze względu na roczny charakter rozliczania dochodów uzyskanych w 2012 r. zaświadczenie właściwego naczelnika urzędu skarbowego będzie możliwe do uzyskania dopiero w 2013 r. Skarżący oświadczył też, że nie posiada rachunków dotyczących stałych wydatków, a wydatki na niezbędne utrzymanie pokrywa z własnych środków, uzyskiwanych z nieregularnych dochodów ze wskazanych umów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w tym postępowaniu, toteż każda osoba wszczynająca takie postępowanie powinna liczyć się z koniecznością poniesienia na ten cel wydatków. Wyjątek od tej zasady ustawodawca przewidział w rozdziale 3 działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270) "Zwolnienie od kosztów sądowych", a w szczególności w przepisach regulujących instytucję prawa pomocy (art. 243 – 263). Instytucja ta stanowi realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Prawo to powinno być przyznawane wówczas, gdy strona jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, a odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwiałaby jej dostęp do sądu. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez stronę. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "osoba ta wykaże" oznacza zatem, że to na wnioskodawcy, czyli osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa obowiązek podania takich danych (w postaci oświadczeń oraz dokumentów źródłowych), które w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości pozwolą na ustalenie jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Co więcej, obowiązek ten w sposób jednoznaczny sprecyzowany został w art. 255 ustawy, który daje sądom administracyjnym możliwość żądania od wnioskodawców uzupełnienia niewystarczającego lub budzącego wątpliwości oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy i nakładając na wnioskodawców obowiązek wykonania tych wezwań. Ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji przedstawionych przez wnioskodawcę, który powinien być zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może bowiem budzić żadnych wątpliwości. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę warunkującą przyznanie mu prawa pomocy. Pomimo wezwania, nie złożył on dokumentów, które pozwoliłyby na stwierdzenie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przedstawione zaś w urzędowym formularzu informacje budzą uzasadnione wątpliwości co do faktycznych możliwości płatniczych strony. W kontekście danych przedstawianych we wcześniej prowadzonym postępowaniu, w tym dotyczących sytuacji rodzinnej, konieczne stało się ustalenie dokładnej wysokości osiąganych przez skarżącego dochodów oraz ponoszonych wydatków. Z tego względu wnioskodawca obowiązany był przedłożyć m.in. kserokopie umów, które wskazał jako źródło dochodów albo zaświadczenie właściwego naczelnika urzędu skarbowego o wysokości dochodów osiągniętych z tytułu tych umów w styczniu, lutym i marcu 2012 r. W związku z udzieloną przez skarżącego odpowiedzią, należy podkreślić, że nie został on wezwany do złożenia odpisu rocznego zeznania podatkowego, a jedynie zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego o dochodach z okresu pierwszego kwartału bieżącego roku. Skoro skarżący uważał, że wykonanie wezwania w terminie 7 dni było niemożliwe, mógł on wystąpić do wskazanego organu o wydanie zaświadczenia odpowiedniej treści, poinformować o tym Sąd i jednocześnie zwrócić się z prośbą o przedłużenie terminu do wykonania wezwania, a następnie nadesłać stosowne zaświadczenie bądź ewentualne postanowienie organu podatkowego o odmowie jego wydania. Skarżący nie nadesłał jednak żadnych dokumentów, a wyjaśnienia złożone w piśmie z dnia [...] kwietnia 2012 r. w żaden sposób nie pozwalają Sądowi na dokonanie ustaleń co do rzeczywistej wysokości dochodów uzyskiwanych przez zainteresowanego. Wskazania wymaga przy tym, że ocena spełnienia ustawowej przesłanki przyznania prawa pomocy wymaga dokonania ustaleń nie tylko w zakresie dokładnej wysokości dochodów uzyskiwanych w gospodarstwie domowym, ale również wysokości ponoszonych wydatków. Z tego względu oświadczenie dotyczące wydatków, w tym zwłaszcza przedstawienie odpowiednich rachunków, pozwalałoby, wraz z ww. danymi, na dokonanie oceny możliwości płatniczych strony. Oświadczenie, że skarżący nie posiada rachunków dotyczących stałych wydatków, a koszty utrzymania pokrywa z własnych środków, które uzyskuje – jak sam podał we wniosku – nieregularnie, nie usuwa bynajmniej wątpliwości co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Równie niejednoznaczne jest twierdzenie wnioskodawcy o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego, którego nie można zweryfikować z powodu nienadesłania stosownych dokumentów. W świetle wszystkich informacji przedstawionych przez skarżącego w niniejszym postępowaniu, w tym dotyczących jego sytuacji rodzinnej, nie można przyjąć, aby wykazał on spełnienie ustawowej przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca nie przedłożył dokumentów, które usuwałyby wątpliwości co do jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Wobec braku wymaganych dokumentów i oświadczeń, nie można dokonać pełnej oceny możliwości płatniczych strony, a tym samym uznać, że skarżący spełnia przesłankę, na mocy której następuje przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji postanowienia.