II SA/Wa 1188/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2012 r. sprawy ze skargi T. K. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kwoty stanowiącej równowartość kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych poniesionych przez resort obrony narodowej w związku ze zwolnieniem ze służby kandydackiej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora – Komendanta [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3) zasądza od Ministra Obrony Narodowej na rzecz T. K. kwotę 240; zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Rektor - Komendant Wojskowej Akademii Technicznej im. [...], działając na podstawie art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej: K.p.a., art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 176, poz. 1242) w zw. z art. 135 ust. 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 z poźn. zm.) oraz § 41 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 66, poz. 614), po rozpatrzeniu wniosku [...] T. K. z dnia [...] sierpnia 2011 r. w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu kwoty [...] zł, ustalonej decyzją Rektora - Komendanta Wojskowej Akademii Technicznej [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r., stanowiącej równowartość kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych poniesionych przez resort obrony narodowej w związku ze zwolnieniem ze służby kandydackiej, decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] odmówił ww. zwolnienia z obowiązku zwrotu kwoty [...] zł ustalonej decyzją Rektora - Komendanta Wojskowej Akademii Technicznej im. [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r., stanowiącej równowartość kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych poniesionych przez resort obrony narodowej w związku ze zwolnieniem ze służby kandydackiej. Pismem z dnia [...] stycznia 2012 r. T. K., działając przez pełnomocnika, złożył odwołanie od ww. decyzji, wnosząc o jej uchylenie w całości. Minister Obrony Narodowej, działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 268a K.p.a. w zw. z pkt 2 ppkt 1 lit. d i pkt 4 upoważnienia Ministra Obrony Narodowej nr 41/MON z dnia 05 sierpnia 2011 r. (Dz. Urz. MON nr 17, poz. 256), po rozpoznaniu przedmiotowego odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i zwolnił [...] T. K. z obowiązku zwrotu wymienionych kosztów ponad kwotę [...] zł, tj. w części wynoszącej 50% zobowiązania ustalonego ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. Rektora - Komendanta Wojskowej Akademii Technicznej im. [...] na kwotę [...] zł. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji Minister Obrony Narodowej wyjaśnił, że Rektor - Komendant Wojskowej Akademii Technicznej decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] zwolnił [...] T. K. z czynnej służby wojskowej pełnionej jako służba kandydacka na żołnierza zawodowego, uwzględniając wniosek żołnierza z dnia [...] czerwca 2011 r. Rektor - Komendant Wojskowej Akademii Technicznej decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2011 r. ustalił [...] do zwrotu równowartość kosztów utrzymania i nauki żołnierza pełniącego służbę kandydacką, stanowiącą koszty zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych poniesionych przez resort obrony narodowej w związku ze zwolnieniem ze służby kandydackiej, w kwocie [...] zł. Zainteresowany od ww. decyzji nie złożył odwołania, przez co stała się ona ostateczna z dniem [...] sierpnia 2011 r. Następnie w dniu [...] sierpnia 2011 r. [...] wystąpił do Rektora - Komendanta Wojskowej Akademii Technicznej z wnioskiem o zwolnienie go z obowiązku zwrotu wymienionych kosztów. Wyjaśnił, że przyczyną wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie ze służby kandydackiej był wypadek, któremu uległ w dniu [...] marca 2011 r. podczas zajęć programowych na uczelni. Uraz odniesiony wówczas okazał się na tyle poważny, że uniemożliwił mu kontynuowanie nauki w zakresie przedmiotów szkolenia ogólnowojskowego wymagających sprawności fizycznej. Rektor - Komendant Wojskowej Akademii Technicznej decyzją nr [...] z dnia [...] września 2011 r. odmówił ww. zwolnienia z obowiązku zwrotu wymienionych kosztów. W wyniku rozpatrzenia odwołania [...] Minister Obrony Narodowej decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2011 r. uchylił wymienioną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Rektor - Komendant Wojskowej Akademii Technicznej decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. ponownie odmówił zwolnienia podchorążego z obowiązku zwrotu wymienionych kosztów. Zainteresowany wniósł odwołanie od ww. decyzji podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ odwoławczy, na podstawie dokumentów uzyskanych od organu I instancji, potwierdził, że [...] w dniu [...] marca 2011 r. podczas przerwy między zajęciami programowymi uległ wypadkowi, w wyniku którego doznał urazu [...]. Ustalono, że w opisanym przypadku nie został sporządzony protokół powypadkowy, a w konsekwencji [...] nie został skierowany do wojskowej komisji lekarskiej w celu ustalenia uszczerbku na zdrowiu. Na podstawie rozkazów dziennych [...] kompanii podchorążych zainteresowany korzystał ze zwolnienia z zajęć liniowych, musztry, wychowania fizycznego oraz zajęć politechnicznych w nieprzerwanym okresie od [...] marca 2011 r. do [...] czerwca 2011 r. – łącznie przez 77 dni. Ustalono, że wymieniony posiadał na dzień [...] marca 2011 r. dwa niezaliczone rygory dydaktyczne z przedmiotów politechnicznych, które uzupełnił w dniu [...] maja 2011 r., a w dniu [...] maja 2011 r. złożył egzamin dyplomowy, uzyskując tytuł zawodowy inżyniera. Organ odwoławczy rozpoznając przedmiotową sprawę wskazał, że zainteresowany pełnił służbę kandydacką w WAT od dnia [...] sierpnia 2007 r. do dnia [...] lipca 2011 r., tj. do dnia zwolnienia ze służby kandydackiej na wniosek żołnierza. Minister wskazał, że zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 176, poz. 1242), do kandydatów na żołnierzy zawodowych i żołnierzy zawodowych, w przypadku gdy pobierali naukę przed dniem wejścia w życie ustawy, tj. przed dniem [...] stycznia 2008 r., a zwolnienie ze służby nastąpiło po dniu wejścia w życie, tj. po [...] grudnia 2007 r. – w zakresie obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych przez wojsko na jego utrzymanie i naukę – stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. przepisy ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2007 r. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 66, poz. 614 z późn. zm.). Minister wyjaśnił, że z art. 135 ust. 1 wymienionej ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2007 r.), wynika, że żołnierze pełniący służbę kandydacką są obowiązani do zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych otrzymanych w związku z nauką w przypadku zwolnienia ich ze służby kandydackiej m.in. wskutek wniosku żołnierza. Natomiast zgodnie z art. 135 ust. 2 ww. ustawy (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2007 r.), decyzję o ustaleniu równowartości wymienionych kosztów, odroczeniu terminu ich zwrotu, rozłożenia kosztów na raty lub o zwolnieniu żołnierza pełniącego służbę kandydacką z obowiązku ich zwrotu w całości lub w części, wydaje komendant szkoły wojskowej. Zgodnie z § 41 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. nr 66, poz. 614 z późn. zm.), komendant szkoły wojskowej na pisemny wniosek kandydata, zobowiązanego do zwrotu kosztów, może wydać decyzję o zwolnieniu z obowiązku zwrotu kosztów, rozłożeniu kosztów na raty lub o odroczeniu terminu płatności. Decyzja taka może być wydana w szczególnie uzasadnionych niezawinionych przez kandydata przypadkach losowych lub z uwagi na trudną sytuację rodzinną lub materialną kandydata. Minister wskazał, że w postępowaniu w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzono, że przyczyną złożenia przez [...] wniosku o zwolnienie ze służby kandydackiej był wypadek, któremu uległ w dniu [...] marca 2011 r. podczas zajęć programowych na uczelni i odniesiony wówczas uraz [...], nie zaś problemy z wypełnieniem obowiązków określonych w regulaminie studiów. Organ odwoławczy podniósł, iż organ wojskowy zaniechał skierowania podchorążego do wojskowej komisji lekarskiej, natomiast przyjął od niego wniosek o zwolnienie ze służby kandydackiej i zrealizował go. Organ nie poinformował ww. o konsekwencjach zwolnienia ze służby kandydackiej na wniosek żołnierza, naruszając tym samym art. 9 K.p.a. Dodatkowo nadmienił, że postępowanie powypadkowe zostało przeprowadzone z naruszeniem przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 września 2003 r. w sprawie postępowania w razie wypadku lub ujawnienia choroby, pozostających w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej (Dz. U. nr 175, poz. 1707 z późn. zm.), czego konsekwencją było nieskierowanie [...] do wojskowej komisji lekarskiej w celu ustalenia uszczerbku na zdrowiu. Minister wskazał, że ciągłe, trwające ponad dwa miesiące zwolnienie podchorążego z obowiązków służbowych świadczy bezspornie o tym, że uraz był poważny i uniemożliwiający pomyślne zaliczenie przedmiotów wojskowych. Organ podkreślił, że podchorążego nie skierowano do wojskowej komisji lekarskiej w celu ustalenia zdolności do zawodowej służby wojskowej, pomimo, że wskutek odniesionego urazu korzystał on ze zwolnienia z zajęć (obowiązków służbowych) przez okres ponad dwóch miesięcy. Minister zwrócił uwagę, że z art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2007 r.) wynika, że żołnierz zawodowy zwolniony ze służby kandydackiej wskutek ustalenia przez komisję lekarską niezdolności do zawodowej służby wojskowej, nie jest obowiązany do zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych otrzymanych w związku z nauką. Organ odwoławczy ustalił, że [...] pozostaje na utrzymaniu rodziców. Zauważył jednak, że jest on osobą młodą, która uzyskała wykształcenie wyższe, co pozwala przyjąć, że po wyleczeniu urazu będzie miał możliwość podjęcia pracy zarobkowej, a tym samym będzie w stanie spłacić pewną część ciążącego na nim zobowiązania. Minister dodał, że zainteresowany może zwrócić się do Rektora - Komendanta Wojskowej Akademii Technicznej o odroczenie terminu zwrotu wymienionych kosztów lub o rozłożenie ich na raty. W związku z powyższym, zdaniem organu II instancji, możliwe i uzasadnione jest zwolnienie [...] z obowiązku zwrotu wymienionych kosztów w części, na podstawie § 41 ust. 2 ww. rozporządzenia, tj. ze względu na wystąpienie szczególnie uzasadnionego niezawinionego przez kandydata przypadku losowego, jak również ze względu na jego trudną sytuację materialną. Pismem z dnia 12 czerwca 2012 r. T. K., działając przez pełnomocnika, złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], wnosząc o jej uchylenie w całości i przekazanie sprawy Ministrowi Obrony Narodowej do ponownego rozpoznania. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji dowolność zwolnienia go od obowiązku zwrotu kosztów zakwaterowania, umundurowania i wyżywienia oraz innych nieodpłatnych świadczeń pieniężnych i rzeczowych poniesionych przez resort obrony narodowej w związku ze zwolnieniem ze służby kandydackiej w części wynoszącej 50% tych kosztów, tj. ponad kwotę [...] zł. W ocenie skarżącego, zaskarżona decyzja nie zawiera przekonywującej argumentacji, dlaczego w takiej kwocie skarżący został zwolniony z zapłaty tych kosztów. Podniósł, że z przyczyn leżących po stronie organów nie doszło do ustalenia przez wojskową komisję lekarską jego zdolności, czy niezdolności do pełnienia służby kandydackiej. W ocenie skarżącego, jeśli zaś taka komisja ustaliłaby jego niezdolność do takiej służby, to na podstawie art. 135 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2007 r., nie byłby on zobowiązany do zwrotu tych kosztów. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ w sposób wyczerpujący uzasadnił stanowisko wyrażone w skarżonej decyzji. Rozstrzygnięcie to nosi bowiem charakter uznaniowy. Stąd na organie spoczywa obowiązek przedstawienia motywów działania w sposób wyjątkowo dokładny. W szczególności dokładność ta jest konieczna przy miarkowaniu kwoty żądanej do zwrotu, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. W ocenie tutejszego Sądu, organ nie podołał ww. obowiązkowi. Uzasadniając wysokość kwoty żądanej do zwrotu organ przesądził o tym, że strona będzie mogła ją uregulować bez nadmiernego uszczerbku dla poziomu utrzymania. Analiza akt administracyjnych wskazuje jednak na to, że organ nie czynił żadnych ustaleń dotyczących poziomu utrzymania strony. Jeżeli zaś do tej przesłanki odwoływał się w uzasadnieniu skarżonej decyzji, to winien przeprowadzić postępowanie dowodowe dla wyjaśnienia tego, jaki jest poziom utrzymania strony, jaki jest jej stan majątkowy, jakie są źródła dochodów, jaki jest stan zatrudnienia. Bez ustalenia powyższych kwestii, stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu decyzji o braku uszczerbku dla poziomu utrzymania strony jawi się jako gołosłowne, gdyż niepoparte żadnymi dowodami. Samo stwierdzenie, że skarżący jest osobą młodą i wykształconą nie przesądza jeszcze tego, iż będzie on w stanie ponieść ciężar zwrotu żądanej kwoty. Uwypuklenia wymaga także pewna niekonsekwencja organu, który z jednej strony przyznaje, że strona dopiero po wyleczeniu urazu będzie miała możliwość podjęcia pracy zarobkowej i spłacenia spornego zobowiązania, a z drugiej strony, wydając skarżoną decyzję organ nakłada na stronę obowiązek zwrotu kosztów kształcenia już z chwilą uprawomocnienia się decyzji. W ocenie tutejszego Sądu organ wykazał się również niekonsekwencją przy ustalaniu istnienia przesłanek, o jakich mowa w § 41 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2004 r. nr 66, poz. 614 ze zm.), tj. przy ustalaniu istnienia szczególnie uzasadnionych, niezawinionych przez kandydata przypadków losowych. Z jednej bowiem strony organ bardzo szeroko opisał nieprawidłowości, jakich dopuścił się w związku z wypadkiem, któremu uległ skarżący. Organ przyznał, że postępowanie powypadkowe zostało przeprowadzone w sposób naruszający przepisy rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 września 2003 r. w sprawie postępowania w razie wypadku lub ujawnienia choroby pozostających w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej (Dz. U. z 2003 r. nr 175, poz. 1707 ze zm.). Przyznał również, iż zaniechano skierowania strony do wojskowej komisji lekarskiej w celu ustalenia uszczerbku na zdrowiu kandydata do służby wojskowej. Powyższe nieprawidłowości, do których przyznał się organ, prowadzą zaś wprost do wniosku, że organ, naruszając procedury postępowania powypadkowego, pozbawił de facto stronę możliwości skorzystania z dobrodziejstwa przepisu art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r. nr 179, poz. 1750 ze zm.), zwalniającego żołnierza z obowiązku zwrotu kosztów kształcenia w wypadku ustalenia przez wojskową komisję lekarską jego niezdolności do zawodowej służby wojskowej. Pomimo jednak powyższej konkluzji, wynikającej z uzasadnienia skarżonej decyzji, organ nie uznał, aby wniosek strony o zwolnienie z obowiązku zwrotu kosztów kształcenia był zasadny w świetle treści § 41 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie służby wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2004 r. nr 66, poz. 614 ze zm.). Przy czym nie zostało uzasadnione to, dlaczego okoliczności wypadku, jakiemu uległ skarżący i okoliczności mające miejsce po zaistnieniu tego wypadku, nie stanowią szczególnie uzasadnionych, niezawinionych przez kandydata na żołnierza przypadków losowych, o jakich mowa w powołanym wyżej § 41 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2003 r. W związku z powyższym, uznając że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w pkt 1 wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku zostało wydane w myśl art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobligowany do tego, aby zbadać wniosek strony przez pryzmat oceny prawnej i faktycznej dokonanej w przedmiotowym uzasadnieniu. ----------------------- 6