II SA/Wa 119/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2004 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]grudnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2003 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku I. M. z dnia 17 lipca 2003 r. występującej jako pełnomocnik dzieci L. (ur. [...] grudnia 1985 r.), A. (ur. [...] grudnia 1986 r.) i I. (ur. [...] marca 1988 r.) M., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku dla wyżej wymienionych dzieci skarżącej, po ich zmarłym w dniu [...] lutego 2003 r, ojcu J. M. (ur. [...]grudnia 1945 r.). W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą- ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, rentę rodzinną w trybie wyjątku można przyznać, jeżeli osoba, po której ma być ona przyznana, posiadała odpowiednio długi, w stosunku do wieku, okres składkowy i nieskładkowy. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, zmarły ojciec dzieci w przeciągu 57 lat życia, udokumentował okres ubezpieczenia wynoszący jedynie 22 lata, 2 miesiące i 17 dni. Ostatnie zaś ubezpieczenie przypada na dzień [...] kwietnia 1998 r, a zatem nie odprowadzał on składek przez okres 4 lat i 10 miesięcy przed śmiercią. Ponadto w zatrudnieniu wystąpiły kilkuletnie przerwy w latach 1970 - 1974 oraz 1990 - 1993. Stąd też nie dopatrzono się żadnych szczególnych okoliczności, które uniemożliwiłyby ojcu dzieci wykonywanie pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, mimo że od kwietnia 1999 r. do lipca 2001 r., był on częściowo niezdolny do pracy. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 listopada 2003 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, I. M. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i stwierdziła, że znajduje się w bardzo ciężkiej, wręcz tragicznej, sytuacji materialnej. Sama cierpi na chorobę nowotworową, a ponadto na jej utrzymaniu jest jeszcze troje niepracujących, pełnoletnich dzieci. Zaś ojciec ich był alkoholikiem i z tego tez powodu nie podejmował pracy, a ona sama była zmuszona zajmować się wychowaniem dziewięcioro dzieci. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...], utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października [...] r. i w uzasadnieniu przytoczył argumentację podaną już w decyzji pierwszoinstancyjnej. Dodał jednocześnie, że przesłanki zawarte w cytowanym już wyżej przepisie art. 83 ustawy, muszą być spełnione łącznie, a chorobę alkoholową ojca dzieci, nie można uznać za szczególną okoliczność, mogącą uzasadniać brak spełnienia przesłanek do uzyskania renty na zasadach ogólnych. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, I. M. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2003 r. i powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podała, że ojciec dzieci miał zasądzone alimenty na jedno z dzieci, a przez jakiś czas przebywał w zakładzie karnym. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Dodał jednocześnie, że zmarły ojciec dzieci, nie przyczyniał się do ich utrzymania. We wniosku z dnia 12 lipca 2004 r., skarżąca wniosła o przeprowadzenie postępowania w trybie uproszczonym, zaś organ administracji w piśmie z dnia 17 sierpnia 2004 r., nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że L., A. i I. M., są pozostałymi po zmarłym J. M., małoletnimi - w dacie wydania zaskarżonej decyzji - członkami rodziny. Stąd też nie mogli oni podjąć pracy ze względu na wiek. Bezspornym również jest to, że wymienione powyżej dzieci, nie mają niezbędnych środków utrzymania zważywszy na trudną sytuację materialną ich matki. Niezależnie od powyższego nie budzi wątpliwości fakt, że J. M. nie spełniał warunków do uzyskania emerytury lub renty na zasadach ogólnych. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniałyby wyżej wymienione dzieci, do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Jednak poza powyższymi warunkami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności, nie zostały spełnione przez ich ojca warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zauważyć bowiem należy, że J.M. na przestrzeni 57 lat życia udokumentował jedynie 22 lata, 2 miesiące i 17 dni okresu ubezpieczenia. Ponadto z sprawy nie wynika, aby przez pozostały okres aktywności zawodowej, pozostawanie bez pracy oraz nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, nastąpiło z powodu niezawinionych przez niego i niezależnych od jego woli, sytuacji. Sytuacji niezwykłych, nieprzewidzianych, wyjątkowych, specjalnych bądź nieprzeciętnych, a tylko takie można uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy. Wszak za taką okoliczność, nie można uznać niepodejmowania pracy z powodu nadużywania alkoholu przez zmarłego ojca dzieci oraz fakt przebywania, przez jakiś czas, w zakładzie karnym. Stąd też brak tej ostatniej przesłanki, uniemożliwia przyznanie dzieciom skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Na marginesie podnieść należy, że powyższe świadczenie nie ma charakteru socjalnego, przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 oraz art. 119 pkt 2 i 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), należało orzec jak w sentencji wyroku.