II SA/Wa 1192/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Sędzia WSA Sławomir Fularski, Asesor WSA Mateusz Rogala, Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Fidor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi A. D. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do udzielenia pomocy mieszkaniowej 1. stwierdza, że zaskarżona uchwała została wydana z naruszeniem prawa; 2. zasądza od Zarządu Dzielnicy [...] na rzecz skarżącej A. D. kwotę 300 (słownie: trzysta) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zarząd Dzielnicy [...] działając na podstawie § 6 pkt 8 uchwały nr XLVI/1422/2008 Rady m.st. Warszawy z 18 grudnia 2008 r. w sprawie przekazania dzielnicom m.st. Warszawy do wykonywania niektórych zadań i kompetencji m.st. Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2016 r. poz. 6725), § 35 ust. 1, § 4, § 5 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 1, § 7 ust. 2 pkt 12, § 9 ust. 1 pkt 1, § 18 ust 1 pkt 2 uchwały nr XXIII//669/2019 Rady m.st. Warszawy z 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy (Dz. Urz. Woj. Maz. poz. 14836 z późn. zm.) wydał w dniu [...] lutego 2024r. uchwałę nr [...] o odmowie udzielenia pomocy mieszkaniowej A. D. (dalej jako: skarżąca). W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że 5 grudnia 2023 r. wpłynął do organu wniosek A. i A. D. o udzielenie pomocy mieszkaniowej poprzez zawarcie umowy najmu zajmowanego lokalu. Od [...] lipca 2013 r. Państwo D. zajmowali lokal nr [...] przy ul. [...] w [...] na podstawie umowy najmu. Z uwagi na zadłużenie w opłatach za jego użytkowanie, w listopadzie 2021 r. umowa najmu została skutecznie wypowiedziana i od tego momentu lokal zajmowany był bezumownie. Dalej wskazano, że lokal nr [...] przy ul. [...] w [...] o powierzchni użytkowej 28,53 m2 i powierzchni mieszkalnej 18,61 m2 składa się z jednego pokoju przedzielonego ścianką działową, ciemnej kuchni, przedpokoju i łazienki z wc. Zgodnie z deklaracją wnioskodawców jedną część przedzielonego pokoju zajmuje córka (lat 12), drugą - gdzie znajduje się jedno łóżko - wspólnie z synem (lat 4) zajmują wnioskodawcy. Organ dokonując analizy wniosku ustalił, że A. D. posiada dwie nieruchomości gruntowe w [...] (pow. [...]) o łącznej powierzchni 3,66 ha. Mniejsza nieruchomość, o pow. 1,1198 ha, oznaczona jako działka nr [...], opisana w [...], została mu przekazana przez rodziców za pomocą umowy darowizny w 2016 r. Na niniejszej działce znajdują się zabudowania gospodarcze i mieszkalne, a do nieruchomości przypisana jest dożywotnia służebność osobista na rzecz rodziców Pana A. (tj. prawo korzystania z parteru części mieszkalnej w budynku gospodarczym i prawo korzystania z 0,3 ha gruntu przy budynkach). Obecnie ten dom zamieszkuje jedynie matka wnioskodawcy, z uwagi na to, że ojciec wnioskodawcy zmarł w 2020 r., a ponadto pod ww. adresem Pan A. D. jest zameldowany na pobyt stały i prowadzi działalność gospodarczą. Większa nieruchomość gruntowa o pow. 2,5439 ha, oznaczona jako działka nr [...], wydzielona z działki [...] opisanej w KW [...], przeznaczona jest pod produkcję rolną. Zgodnie z deklaracją Pana A. D. wszelkie pożytki z obu nieruchomości przekazywane są na rzecz jego matki, w tym transze dopłat wypłacanych za pośrednictwem Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Aktualnie rodzina wnioskodawców utrzymuje się z renty skarżącej przyznanej od listopada 2021 r i dochodów z pracy A. D., a miesięczny dochód rodziny wynosi 4 156, 69 zł. Ponadto, dokonana przez organ analiza rozliczenia zużycia wody z okresu 2021-2023 wykazała znikome zużycie wody, co w ocenie organu potwierdza niezamieszkiwanie w lokalu czteroosobowej rodziny. Skarżąca pismem z 7 maja 2024 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Zarząd Dzielnicy [...] nr [...] z dnia [...] lutego 2024 r. w sprawie odmowy udzielenia pomocy mieszkaniowej. Działając na podstawie art. 50, art. 52, art. 53 § 2 i art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U, z 2022 r. poz. 329) skarżąca zaskarżyła w całości ww. uchwałę, a ponadto zarzuciła zaskarżonej uchwale : 1) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że nieruchomość w [...] nadaje się do zamieszkiwania tam skarżącej i jej małoletnich dzieci, a nadto w zakresie ustalenia, że skarżąca nie mieszka w dotychczas zajmowanym lokalu położonym w [...] przy ul. [...], całkowite pominięcie stanu zdrowia skarżącej i jej sytuacji osobistej; 2) naruszenie § 9 ust. 1 pkt 1 uchwały Rady Miasta [...] nr [...] poprzez odmowę zawarcia umowy najmu dotychczas zajmowanego lokalu, podczas gdy warunki lokalowe w [...] nie pozwalają na stałe zamieszkiwanie tam rodziny, albowiem pomieszczenia na piętrze są jedynie dawnym gołębnikiem, nieprzystosowanym do stałego przebywania w nich ludzi. W uzasadnieniu niniejszej skargi skarżąca wskazała, że informacje zawarte przez organ w uzasadnieniu decyzji o tym, że nie mieszka w lokalu przy ul. [...] w [...] lub sugestie o tym, że zamieszkuje niniejszy lokal wraz z mężem, są błędne i nieprawdziwe. Skarżąca poinformowała, że obecnie nie zamieszkuje razem z mężem z uwagi na to, że toczy się postępowanie w sprawie o separację. W dalszej części uzasadnienia skarżąca wskazała, że nieruchomość, której właścicielem jest mąż skarżącej faktycznie jest zabudowana dwukondygnacyjnym budynkiem mieszkalnym, jednakże na drugiej kondygnacji znajduje się niewykończone piętro, do którego prowadzi właz w suficie i drabina. W ocenie skarżącej obecnie piętro budynku nie nadaje się do zamieszkania, z uwagi na fakt, że pomieszczenie to wykorzystywane było jako gołębnik i aktualnie wymaga gruntownego oczyszczenia, dlatego też służebność została ustanowiona wyłącznie na parterze niniejszego budynku. Ponadto skarżąca wskazała, że ze względu na to, że teściowa nie akceptuje skarżącej, nie może ona mieszkać w tym budynku. Skarżąca w uzasadnieniu wyjaśniła również, że zdarzają się sytuację, w których skarżąca sama przebywa w mieszkaniu albo przebywa ona dłuższy czas w szpitalu z uwagi na problemy zdrowotne spowodowane dławicą piersiową (choroba wieńcową), przebytm ostry zespołem wieńcowym, miażdżycą, stanem po operacji pomostowania naczyń wieńcowych, nadciśnieniem tętniczym, hipercholesterolemią, stanem po przebytym zawale serca, rozwarstwieniem lewej tętnicy wieńcowej oraz traumą pourazową w związku z choroba wieńcową. Skarżąca legitymuje się również orzeczeniem o niepełnosprawności oraz orzeczeniem o niezdolności do pracy, a jedynym źródłem utrzymania jest otrzymywana renta. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako: P.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W myśl art. 147 § 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności. Zgodnie z oceną prawną wyrażoną w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I OPS 4/08 (publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl), znajdująca odpowiednie zastosowanie w niniejszej sprawie, uchwała zarządu dzielnicy [...] w przedmiocie zakwalifikowania i umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu z mieszkaniowego zasobu gminy, w tym także lokalu będącego pracownią służącą prowadzeniu działalności w dziedzinie kultury i sztuki, jest aktem z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a. Uchwała ta dotyczy bowiem działań organów gmin, podejmowanych w innej niż umowa prawnej formie działania administracji, a mianowicie w drodze nienormatywnych aktów ogólnych organów jednostek samorządu terytorialnego, podejmowanych w sprawach z zakresu administracji publicznej. Przepis art. 3 § 2 pkt 6 P.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej. W ocenie tut. Sądu skarga oceniania w świetle powyższych kryteriów jawiła się jako dopuszczalna co do zasady, a także merytorycznie uzasadniona. W pierwszej kolejności zauważyć należało, że w postępowaniu poprzedzającym udzielenie pomocy mieszkaniowej z mieszkaniowego zasobu gminy nie mają zastosowania wprost przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, dotyczące wydawania decyzji administracyjnych, chociaż w art. 21 ust. 3 pkt 5 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 150 ze zm.) ustawodawca określił działania organu gminy jako "rozpatrywanie i załatwianie" wniosków o najem lokali, co wyraźnie nawiązuje do pojęć z zakresu procedury administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 997/09, publ.: j.w.). Nie oznacza to jednak, że podstawowe standardy określone zasadami ogólnymi Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 k.p.a., nie mają zastosowania do postępowania zakończonego wydaniem aktu z zakresu administracji publicznej. Powołany przepis stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Co oczywiste, wnioski wysnute przez organ w wyniku subsumcji stosowanej normy prawnej pod konkretny stan faktyczny, winny pozostawać w zgodzie z zasadami logicznego rozumowania i zasadą racjonalności. Mając powyższe na względzie tut. Sąd uznał, że zaskarżona uchwała wydana została z naruszeniem przepisu art.7 K.p.a. w zw. z § 9 ust. 1 Uchwały Nr XXIII/669/2019 Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r, w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy. W myśl w/w przepisu uchwały, odmawia się pomocy mieszkaniowej, jeżeli wnioskodawca, jego małżonek, osoba pozostająca faktycznie we wspólnym pożyciu lub inna osoba zgłoszona do wspólnego zamieszkiwania jest właścicielem lokalu, budynku mieszkalnego lub jego części, który pozwala na zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie, poprzez zamieszkanie w ww. nieruchomości bądź jej zbycia na wolnym rynku czy skorzystania z pożytków z niej przypadających. W świetle treści powyższej regulacji, organ dokonując jej subsumpcji winien przede wszystkim poczynić ustalenia faktyczne co do tego, czy budynek mieszkalny będący własnością którejś z osób wskazanych we wniosku, nadaje się do zamieszkania. Oczywistym i nie wymagającym dowodu jest przecież to, że zaspokoić potrzeby mieszkaniowe może wyłącznie lokal, którego stan techniczny, wielkość i usytuowanie, umożliwiają wykorzystanie na potrzeby mieszkaniowe. Przy czym pamiętać tu należy, iż chodzi o potrzeby mieszkaniowe wszystkich osób, których dotyczy wniosek. Co zaś się tyczy materii zbycia nieruchomości na wolnym rynku to przywołując ową przesłankę organ powinien uprzednio ustalić (choćby w przybliżeniu), jaką wartość ma sporna nieruchomość a także jaką wartość mają lokale mieszkalne znajdujące się w gminie rozpoznającej wniosek. Tylko bowiem poczynienie powyższych ustaleń pozwoli organowi na realną ocenę tego, czy środki uzyskane ze sprzedaży posiadanej nieruchomości umożliwią zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych wnioskodawców we własnym zakresie. Jeśli zaś organ odnosi się w rozstrzygnięciu do materii pożytków, to oczywistym jest, że winien ustalić przede wszystkim to, czy takowe w ogólne istnieją a dopiero później winien ocenić np. możliwość pokrywania nimi kosztów ewentualnego najmu lokalu na wolnym rynku. Przenosząc powyższe na realia faktyczne sprawy uznać należało, że organ nie podołał obowiązkowi wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego. Nie wyjaśniając tego, czy stan techniczny, wielkość i zaludnienie budynku należącego do męża skarżącej umożliwia zamieszkanie w nim wszystkich osób zgłoszonych do wniosku, jak też nie wyjaśniając tego, czy posiadane przez męża strony nieruchomości przynoszą jakiekolwiek pożytki, i czy kwota uzyskana z ewentualnej sprzedaży nieruchomości męża umożliwiłaby wnioskodawcom zaspokojenie ich potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie, przedwcześnie rozstrzygnął sprawę merytorycznie. Jako również przedwczesne jawią się konkluzje organu dotyczące przesłanek opisanych w par.9 ust.1 pkt.2 Uchwały Nr XXIl1/669/2019 Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r, w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu [...]. Ta norma prawna nawiązuje do rozbieżności pomiędzy danymi wskazanymi we wniosku a sytuacją wnioskodawcy łącząc to z oceną organu o istnieniu samodzielnej możliwości zaspokojenia przez stronę własnych potrzeb mieszkaniowych. Aby więc móc skutecznie powołać się na w/w normę organ musi z jednej strony wykazać, że twierdzenia wnioskodawcy odbiegają od rzeczywistego stanu faktycznego a z drugiej strony wykazać zasadność tezy o możliwości samodzielnego zaspokojenia przez stronę własnych potrzeb mieszkaniowych. Uzasadnienia dla istnienia obydwu powyższych przesłanek próżno jednak szukać w skarżonym akcie. Organ swoje twierdzenie o niezamieszkiwaniu przez stronę w lokalu wskazanym we wniosku wywiódł tylko z analizy wskazań wodomierza. Tego typu wnioskowanie uznać jednak należało za zbyt uproszczone i niemiarodajne zwłaszcza w świetle podnoszonych przez skarżącą okoliczności o wielokrotnych jej pobytach w szpitalu i o wyjazdach poza [...] w okresie stanu pandemii COVID-19. Jeśli organ miał wątpliwości dotyczące faktu zamieszkiwania w lokalu uwidocznionym we wniosku, winien przeprowadzić postępowanie dowodowe w szerszym zakresie obejmującym np. dopuszczenie dowodów z wizji lokalnej czy zeznań sąsiadów strony. O wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości mógł też zwrócić się do samej strony. Nadto, wobec brzmienia omawianej regulacji winien wyartykułować pogląd o istnieniu możliwości samodzielnego zaspokojenia przez stronę własnych potrzeb mieszkaniowych. Oczywistym jest też to, że swój pogląd w tej sprawie winien oprzeć na konkretnych przesłankach. W sytuacji gdy tego nie uczynił, to również wnioski wysnute z przesłanek opisanych w par.9 ust.1 pkt.2 Uchwały Nr XXIl1/669/2019 Rady m.st. Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r, w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu m.st. Warszawy jawiły się jako przedwczesne. W świetle powyższych okoliczności uznać należało, że zaszły podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały na podstawie art. 147 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wobec naruszenia przez organ art.7 K.p.a. w zw. z § 9 ust.1 uchwały Nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta stołecznego Warszawy. Jednak mając na względzie to, że skoro od dnia podjęcia zaskarżonej uchwały do dnia wyrokowania minął już jeden rok, to tym samym zachodziło wyłączenie o jakim mowa w art. 94 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1465 z późn. zm.), który to przepis wyłącza możliwość stwierdzenia nieważności uchwały z uwagi na upływ jednego roku od jej podjęcia umożliwiając jedynie stwierdzenie, że skarżona uchwała została wydana z naruszeniem prawa. Rozpatrując sprawę ponownie organ weźmie pod uwagę dokonaną powyżej ocenę prawną i faktyczną. W konsekwencji, mając na względzie procesowe i materialne przepisy uchwały Nr XXIII/669/2019 Rady Miasta Stołecznego Warszawy z dnia 5 grudnia 2019 r. w sprawie zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu miasta [...], w sposób jednoznaczny i pełny ustali stan faktyczny sprawy co umożliwi ocenę tego, czy skarżąca spełnia przesłanki do przyznania żądanej pomocy mieszkaniowej z puli mieszkaniowego zasobu [...].