II SA/Wa 1203/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska – Jung (spr.), Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, Janusz Walawski, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Kukielewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2010 r. sprawy ze skargi H. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję podjętą w dniu [...] marca 2010 r. i odmówił przyznania H. P. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, iż wnioskodawczyni ubiega się o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym byłym mężu J. P. Tymczasem ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż nie jest ona członkiem rodziny zmarłego w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] lipca 1981 r. orzeczono bowiem rozwód H. i J. P. Na rzecz zainteresowanej nie były orzeczone alimenty. Skoro więc w dniu śmierci J. P. zainteresowana nie była jego żoną i nie miała prawa do alimentów, to zgodnie z art. 70 ust. 3 cytowanej ustawy nie ma ona prawa do renty rodzinnej po zmarłym w trybie zwykłym, ani w trybie wyjątkowym. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi H. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wyjaśniła, iż jest osobą niepełnosprawną od 1978 r. Samotnie wychowała siedmioro dzieci, do których nie może zwrócić się o pomoc, ponieważ same pozostają w niedostatku. Wskazała, iż w sprawie zawinił sąd orzekający rozwód, ponieważ nie przyznał jej żadnych środków do życia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest Wojewódzki Sąd Administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 cyt. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację prawną pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania renty w trybie ustawowym (zwykłym). Świadczenia te mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema obligatoryjnymi przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie, uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wymienione przesłanki wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2000 r., sygn. II SA 2453/99, publ. Pr. Pracy 2000/6/41). Do powyższego należy dodać, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż H. P. nie spełniła obligatoryjnego warunku określonego w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy do uzyskania świadczenia, tj. nie jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym. Zgodnie z art. 70 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS małżonka rozwiedziona lub wdowa, która do dnia śmierci męża nie pozostawała z nim we wspólności małżeńskiej, ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli oprócz spełnienia warunków określonych w ust. 1 lub 2 miała w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem lub ugodą sądową. Tymczasem ani z dołączonego wyroku Sądu Rejonowego w B., ani też z oświadczenia skarżącej, nie wynika, aby takie alimenty otrzymywała. Stąd też zgodnie z przytoczonym powyżej przepisem, na potrzeby postępowania o przyznanie renty w drodze wyjątku, skarżąca nie jest uprawniona do otrzymania renty po byłym mężu. Podnoszony zaś przez skarżącą argument, iż Sąd, orzekając rozwód, nie poinformował jej o możliwości ubiegania się o przyznanie alimentów od byłego męża, nie może być zdaniem tutejszego Sądu postrzegany jako okoliczność szczególna. Bez względu na rodzaj prowadzonego postępowania Sąd nie może bowiem zastępować pełnomocnika strony, ponieważ to do zadań pełnomocnika, a nie Sądu, należy dbać o interesy procesowe strony. Odnosząc się natomiast do sytuacji, w jakiej znalazła się skarżąca, należy stwierdzić, iż jest ona niewątpliwie trudna. Jednak trudna sytuacja materialna nie może sama w sobie stanowić wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.