II SA/Wa 1215/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kołodziej po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M.S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.S. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przesłania kopii akt postępowania postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2018 r. - M.S. wraz ze skargą na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przesłania kopii akt postępowania wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W związku z powyższym, w wykonaniu zarządzenia z dnia 20 lipca 2018 r. przesłano skarżącemu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W dniu 13 sierpnia 2018 r. skarżący nadesłał wypełniony formularz PPF. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że na skutek długotrwałego braku pracy i dochodów jest w trudnej sytuacji materialnej. Opłacenie zatem kosztów sądowych oraz profesjonalnego pełnomocnika pozbawiłoby go zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i korzysta z pomocy finansowej matki, która ponosi niezbędne wydatki. Jest współwłaścicielem w ¼ udziału, domu o powierzchni 213 m2 i wartości 630.000 zł, trzech działek o powierzchni odpowiednio 1,519 m2 (o wartości ok. 65.000 zł), 1.078 m2, 6.683 m2, z których jedna jest obciążona hipoteką przymusową na kwotę 4.809,50 zł oraz 50 akcji [...] S.A. o nominalnej wartości 5.000 zł. Ponadto skarżący podał, że posiada zaległości w zapłacie podatków, zobowiązania wynikające ze spraw urzędowych oraz zadłużenie względem matki. Oświadczył, że ma umowę z adwokatem do innej sprawy w innym sądzie (nie w sądzie administracyjnym) oraz ma też przyznanego pełnomocnika z urzędu w innej sprawie. Wobec faktu, że zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczenie M.S. o jego stanie majątkowym i rodzinnym było niepełne i nie zawierało wszystkich niezbędnych informacji zarządzeniem z dnia 22 sierpnia 2018 r. wezwano skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302); zwanej dalej P.p.s.a., do złożenia w terminie 14 dni, dodatkowych wyjaśnień dotyczących nadesłanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez: udzielenie informacji czy gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie czy też wspólnie z matką, nadesłanie wyciągów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych za ostatnie 6 miesięcy (w przypadku, jeśli nie posiada rachunków bankowych, zobowiązano do złożenia stosownego oświadczenia), nadesłanie oświadczenia o uzyskiwanych dochodach przez matkę, na której utrzymaniu faktycznie pozostaje, łącznie z kserokopią dokumentów, z których wynika ich aktualna wysokość, udzielenia informacji o jej stanie majątkowym (w tym ewentualnych oszczędnościach), nadesłanie oświadczenia o stałych (miesięcznych) niezbędnych kosztach utrzymania, w tym kserokopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych przez skarżącego miesięcznych wydatków związanych z kosztami utrzymania (opłata za wodę, energię elektryczną, gaz, ogrzewanie, wywóz nieczystości, itp.) oraz udzielenie informacji potwierdzonej kserokopią dokumentu, że jest bądź nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 12 września 2018 r., zatem termin do nadesłania żądanych informacji upływał z dniem 26 września 2018 r. W odpowiedzi z dnia 26 września 2018 r. na powyższe wezwanie skarżący wskazał, że nie posiada rachunków bankowych i nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Oświadczył, że nie przedłoży dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej matki, bowiem, w jego ocenie, nie jest ona uczestnikiem postępowania. Jednocześnie podważył zasadność przepisów ustawowych przewidujących wymóg wskazania przez skarżącego informacji dotyczących stanu finansowego matki wymienionej we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślił, że Sąd nie może zmuszać go do ujawnienia informacji, które powinny być konstytucyjnie chronione. Dodatkowo podał, że zwrócił się do emitenta – [...] S.A. o określenie realnej wartości posiadanych 50 akcji wnioskując o przedłużenie terminu do nadesłania odpowiedzi (skarżący nie załączył jednak żadnego dowodu potwierdzającego dokonanie tej czynności). Postanowieniem z dnia 5 października 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdził, że M.S. nie ujawnił swojej sytuacji bytowej oraz możliwości finansowych matki, na której utrzymaniu faktycznie pozostaje, a zatem brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Odpis przedmiotowego postanowienia skarżący otrzymał w dniu 22 października 2018 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się w aktach sprawy). W dniu 29 października 2018 r. (data stempla pocztowego) M.S. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując, że oczekuje rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o argumenty prawne i podstawy faktyczne, a nie kontynowania zobowiązań naruszających zasadę "impossibilium nulla obligatio", w świetle której prawo, jak i jego wykładnia nie może nakładać na obywateli obowiązków niemożliwych do spełnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a). Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego prawa do sądu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, a odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwiłaby dostęp do Sądu. Obowiązkiem zatem wnioskodawcy jest wykazanie, że znajduje się w szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Tak więc prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym (czego dotyczy wniosek) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyłącznymi przesłankami przyznania prawa pomocy są okoliczności związane z sytuacją majątkową. Inne pozaprawne przesłanki, związane choćby z charakterem sprawy, nie mają znaczenia dla oceny wniosku. Referendarz sądowy w uzasadnieniu postanowienia prawidłowo wskazał, że w interesie strony leży przedstawienie odpowiednich argumentów i dowodów, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania oraz rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji. To skarżący musi wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwia referendarzowi sądowemu rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, to jest spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Ta zasada wprost wynika z brzmienia wskazanego przepisu, który wyraźnie nakłada na stronę obowiązek wykazania faktu niemożności poniesienia jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, do którego dojdzie wyłącznie wówczas kiedy strona przedstawi stosowne dowody na poparcie podniesionych twierdzeń. Tylko w takiej sytuacji Sąd może w sposób pełny ocenić sytuację majątkową skarżącego. Uwzględniając powyższe Sąd podzielił stanowisko referendarza sądowego, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek upoważniających do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, zwłaszcza, iż nadesłane na wezwanie informacje nie wyjaśniły jego sytuacji majątkowej w sposób jasny i rzetelny. Skarżący nie złożył żadnych dokumentów źródłowych, w tym m.in. kosztów utrzymania oraz nie ujawnił sytuacji bytowej, a także możliwości finansowych matki, na której utrzymaniu faktycznie pozostaje. Wdając się w polemikę z treścią wezwania referendarza sądowego podważył jedynie zasadność przepisów przewidujących wymóg wykazania przez skarżącego informacji dotyczących stanu finansowego osób trzecich, podkreślając, że Sąd nie może zmuszać go do przedstawienia tych informacji. W zaskarżonym postanowieniu zasadnie także stwierdzono, że nie jest wiadome czy skarżący jest niezdolny do podjęcia pracy. Trudno bowiem przyjąć, by prawo pomocy należało przyznać osobie zdolnej do pracy, która obiektywnie ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej, jednak tylko z wiadomych sobie powodów tego nie czyni. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się że orzekając o przyznaniu prawa pomocy należy mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód (lub jego brak), ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Skarżący nie wskazał by istniały przeciwwskazania do pracy zarobkowej (całkowita lub częściowa niezdolność do pracy). Skoro skarżący posiada możliwości zarobkowe to powinien dążyć do poprawy sytuacji finansowej i majątkowej. Prawidłowo również zwrócono uwagę, że skarżący nie jest osobą ubogą. Jak wynika ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy jest współwłaścicielem w ¼ udziału domu o powierzchni 213 m2 i wartości 630.000 zł, trzech działek o powierzchni odpowiednio 1,519 m2 (o wartości ok. 65.000 zł), 1.078 m2, 6.683 m2, z których jedna jest obciążona hipoteką przymusową na kwotę 4.809,50 zł oraz 50 akcji [...] S.A. o nominalnej wartości 5.000 zł. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Także sposób, w jaki jest wykorzystywany majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy dana osoba posiada dostateczne środki na poniesienie kosztów sądowych. Istotne jest, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Strona, która dysponuje wolnymi składnikami majątku (w tym przypadku dwóch z wymienionych działek), powinna sama bez pomocy państwa pokrywać wydatki związane ze swoim udziałem w sprawie. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę, zdaniem Sądu, referendarz sądowy prawidłowo stwierdził, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść w sprawie jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle powyższego Sąd zgadza się z dokonaną przez referendarza sądowego oceną. Nie podważa jej wniesiony przez skarżącego sprzeciw, w którym w żaden sposób nie odniósł się do argumentów zawartych w zaskarżonym postanowieniu. Inicjując postępowanie sądowe, skarżący powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych związanych z nim oraz zabezpieczyć środki finansowe niezbędne na ten cel. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, z tego względu może znaleźć zastosowanie wyłącznie w sytuacjach szczególnych, gdy strona bezspornie wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych bądź jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja ta jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, do których zaliczyć można m.in. osoby pozbawione środków do życia na skutek szczególnych okoliczności życiowych. Jeżeli natomiast skarżący posiada środki finansowe i majątkowe, powinien partycypować w kosztach postępowania. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.