II SA/Wa 1220/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.) Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska Sędzia WSA Sławomir Antoniuk Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2011 r. sprawy ze skargi A. P. - przedstawicielki ustawowej małoletniej P. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. G. D. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) stanowiącą 23% podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpoznaniu wniosku A. P. – przedstawicielki ustawowej małoletniej P. P. - o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym I. P., decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...], podpisaną z upoważnienia organu przez E. N., odmówił przyznania ww. świadczenia. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Jednocześnie organ wyjaśnił, że świadczenie w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym świadczenia, które przysługiwało osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą. Analizując udowodniony okres składkowy i nieskładkowy zmarłego ojca dziecka organ uznał, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia, ponieważ okres ten na przestrzeni 35 lat życia I. P. wyniósł zaledwie 6 lat i 3 miesiące. Organ zaznaczył przy tym, że ojciec dziecka w czerwcu 1992 r. ukończył Szkołę [...], natomiast pierwszą pracę popartą opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne podjął dopiero w listopadzie 1997 r., tj. w wieku 24 lat. Nadto, w latach 2000-2004 nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2010 r., podpisaną z upoważnienia organu przez E. N., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. W uzasadnieniu podkreślił, że w sprawie nie występują szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a do chwili śmierci w dniu [...] lipca 2009 r. nie została wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Powołana decyzja stała się przedmiotem skargi A. P. wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła, że Prezes ZUS nie wziął po uwagę treści złożonych w postępowaniu dokumentów, które szczegółowo wskazywały na ciężką sytuację materialną i życiową skarżącej i jej córki. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega uwzględnieniu, jednakże z powodów innych, niż w niej podane. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, tj. naruszenia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Zaskarżona decyzja podpisana została bowiem z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przez osobę, która brała już udział w postępowaniu, ponieważ podpisała z upoważnienia Prezesa ZUS decyzję z dnia [...] lutego 2010 r. - tj. przez E. N. – Wicedyrektora Departamentu Świadczeń Emerytalno-Rentowych ZUS. Zgodnie z powołanym art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Wskazania w tym miejscu wymaga, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 maja 2010 r. o sygn. akt I OPS 13/09 (publ. ONSAiWSA 2010/5/82; LEX nr 579940), stwierdził, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten nie ma zatem zastosowania, na gruncie niniejszej sprawy, do osoby piastującej funkcję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Niewątpliwie natomiast, art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. znajduje zastosowanie w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a., w przypadku, gdy udział w tym postępowaniu poprzez podpisanie decyzji z upoważnienia organu, brał ten sam pracownik, który rozpatrywał już wniosek strony i podpisał decyzję o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1507/08; z dnia 14 października 2010 r., sygn. akt I OSK 781/10; z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1164/10 oraz z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1525/10 – wszystkie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Sytuacja taka zachodzi w niniejszej sprawie. Działająca bowiem z upoważnienia Prezesa ZUS E. N. podpisała obie wydane w sprawie decyzje administracyjne, tj. decyzję o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, a następnie po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzję utrzymującą w mocy poprzednią decyzję organu. Podkreślenia wymaga, że upoważnienie przez piastuna organu pracownika kierowanej jednostki do załatwiania spraw w jego imieniu, w tym do podpisywania decyzji, nie powoduje, że pracownik ten staje się organem administracji publicznej. Wykonuje on jedynie zadanie mieszczące się w kompetencjach organu, co nie wyłącza zastosowania w stosunku do niego art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Wskazania wymaga, że instytucja wyłączenia pracownika organu administracji publicznej jest jednym z elementów gwarancji prawa do obiektywnego, bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy. Naruszenie w toku postępowania przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. stanowi uchybienie, które skutkuje koniecznością uchylenia przez Sąd decyzji. Udział bowiem, w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji, pracownika, który brał udział także w postępowaniu, w którym odmówiono przyznania świadczenia w drodze wyjątku, stanowi podstawę wznowienia postępowania administracyjnego określoną w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Stosownie do tego przepisu, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, art. 25 i art. 27 k.p.a. Ponownie rozpoznając sprawę, na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przeprowadzi postępowanie administracyjne z uwzględnieniem przepisów dotyczących wyłączenia pracownika. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "b" P.p.s.a. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w całości, w pkt drugim sentencji wyroku, Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a. Wynagrodzenie tytułem nieopłaconej pomocy prawnej przyznano, w pkt trzecim sentencji wyroku, w oparciu o przepis art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepis § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c", § 20 i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).