II SA/Wa 1225/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 listopada 2008 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lipca 2007 r. i odmówił przyznania J. B. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39 poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS J. B. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Skarżący, bowiem nie udowodnił, iż nie nabycie przez niego świadczenia w trybie zwykłym nastąpiło na skutek wystąpienia szczególnych, niemożliwych do przezwyciężenia okoliczności. Jak bowiem wynika akt rentowych skarżący ma ostatnio udowodniony okres nieskładkowy przypadający na dzień [...] kwietnia 1999 r. od tej chwili do daty [...] marca 2005 r., czyli ustalonej przez lekarza orzecznika ZUS orzeczeniem z dnia [...] maja 2008 r. daty wystąpienia całkowitej niezdolności do pracy, a wiec przez okres ponad 5 lat nie pracował ani nie podejmował żadnej działalności związanej z ubezpieczeniem. Jednocześnie lekarz orzecznik stwierdził, że całkowita niezdolność do pracy nie pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu, powstałym przed ukończeniem 18 roku życia Ponadto organ podkreślił, że problemy zdrowotne, na które powołuje się skarżący mogły utrudniać stronie podjęcie zatrudnienia, ale go nie uniemożliwiały, a fakt występowania dużego bezrobocia nie jest sam w sobie okolicznością powodującą występowanie szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 cyt. ustawy. Nadto łączny okres składkowy i nieskładkowy skarżącego wynosi 10 lat 4 miesiące i 23 dni i jest nieadekwatny do wieku skarżącego, który w chwili wystąpienia całkowitej niezdolności miał 37 lat. Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującego się trudne warunki materialne nie stanowią w wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący podniósł zarzut, że zaczął chorować już w roku 2002, co w jego sprawie ma istotne znaczenie oraz wskazał na trudna sytuację materialną, która nie pozwala mu na godne życie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Mimo, iż przyznawanie tego świadczenia ma charakter wyjątkowy i dotyczy ograniczonego kręgu ubezpieczonych, to wydający w tym przedmiocie decyzję uznaniową Prezes ZUS jest zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy jej wydaniu. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z cytowanego już wyżej przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) brak możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku przez ubiegającego się o świadczenie, 3) brak niezbędnych środków utrzymania. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się, zgodnie z treścią art. 124 cytowanej już wyżej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w tego rodzaju sprawach jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Musi przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), której realizacja wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 kpa). Ponadto jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dochował w postępowaniu administracyjnym powyższych zasad. Odmowę przyznania świadczenia w drodze wyjątku organ uzasadnił brakiem szczególnych okoliczności, które usprawiedliwiałyby długi okres pozostawania wnioskodawcy bez ubezpieczenia społecznego. Ze stanowiskiem organu jednak nie można się zgodzić . Z akt sprawy wynika bowiem, że kłopoty ze zdrowiem skarżącego mają występowały od dłuższego okresu czasu. Skarżący dołączył do akt sprawy trzy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, z których wynika, iż niepełnosprawność istnieje od maja 1996 r. (orzeczenie z dnia [...] czerwca 2002 r.), natomiast umiarkowany stopień niepełnosprawności datowany jest od marca 2002 r. Orzeczeniem z dnia [...] lutego 2006 r. zmieniono skarżącemu stopień niepełnosprawności i zaliczono do znacznego stopnia. Nadto w orzeczeniu z dnia [...] czerwca 2002 r. wskazano, iż skarżący wymaga odpowiedniego zatrudnienia, natomiast w orzeczeniu o znacznym stopniu niepełnosprawności uznano, iż odpowiednim miejscem świadczenia pracy będzie Zakład Pracy Chronionej. Stan zdrowia skarżącego w okresie przed orzeczeniem o niezdolności do pracy systematycznie się pogarszał. Co prawda początek niezdolności do pracy J. B. został określony na dzień [...] marca 2005 r., to nie można pominąć wcześniejszego leczenia skarżącego, łącznie z pobytami w szpitalu i całą historią leczenia. Sam skarżący stwierdził, że leczył się od dzieciństwa (na potwierdzenie dołączył kartę leczenia oraz wypisy ze szpitala), natomiast twierdzenie to nie zostało podważone przez Prezesa ZUS w postępowaniu. Zły stan zdrowia oraz długotrwała choroba nie muszą skutkować zupełnym wyeliminowaniem z życia zawodowego, ale nie można zapominać, że skarżący mieszka w malej miejscowości w powiecie dotkniętym w latach 1999-2005, czyli w okresie, w którym skarżący pozostawał bez pracy, strukturalnym bezrobociem, znacznie większym niż w reszcie kraju. Jak wynika z danych GUS i Powiatowego Urzędu Pracy w G. we wskazanym okresie stopa bezrobocia w powiecie [...] w stosunku do całego kraju wynosiła: |Rok |Powiat [...] |Polska | |1999 |28% |13,1% | |2000 |30% |15,1% | |2001 |33,7% |17,5% | |2002 |31,8% |18% | |2003 |32,2% |18% | |2004 |34,2% |19% | |2005 |32,8% |17,5% | Z ww. przedstawionych danych wynika, że stopa bezrobocia w powiecie, w którym mieszka J. B. była o ponad połowę wyższa niż w innych rejonach kraju. W tym czasie skarżący co jest potwierdzone w aktach sprawy zaczął chorować, a jest oczywistym, iż w małej miejscowości, dotkniętej strukturalnym bezrobociem osoba mająca poważne kłopoty ze zdrowiem nie mogła znaleźć pracy. Warto wskazać, ze dopóki nie zaczęły się kłopoty ze zdrowiem skarżącego był on osobą aktywną, miał stale miejsce pracy, o czym świadczy pierwszy długi, prawie sześcioletni okres zatrudnienia w latach 1987-1993, a nadto angażował się w lokalne sprawy społeczne, był bowiem członkiem miejscowej Ochotniczej Straży Pożarnej Należy zatem przyjąć, że przewlekła choroba, która faktycznie eliminowała skarżącego z rynku pracy, bowiem w małej miejscowości, dotkniętej wysokim bezrobociem faktycznie uniemożliwiała mu znalezienie pracy jest okolicznością szczególną, o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi