II SA/Wa 1229/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Protokolant Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2008 r. sprawy ze skargi G. Ś. - przedstawiciela ustawowego małoletniej A. Ś. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], odmawiającą przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku małoletniej A. Ś. Z akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: Pismem z dnia 14 marca 2008 r. wniesionym do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezesa ZUS) G. Ś., będąc opiekunem prawnym małoletniej A. Ś., wystąpiła o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu dziecka - J. Ś. We wniosku wymieniona podniosła, iż wraz córką znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej, albowiem z powodu niepełnosprawności nigdy nie pracowała i pozostawała na utrzymaniu zmarłego męża. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] maja 2008 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ podniósł, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegało łączne spełnienie przesłanek wskazanych w ww. przepisie przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę. Z akt rentowych wynikało, że zmarły w wieku 44 lat ojciec małoletniego dziecka posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 12 lat, 10 miesięcy i 52 dni. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci, zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udowodnił tylko 1 rok, 11 miesięcy i 6 dni tych okresów. Ponadto w latach 1992 - 1996 oraz od dnia 31 grudnia 1998 r. do dnia jego zgonu, tj.: [...] listopada 2001 r. wystąpiły przerwy w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności podlegającej ubezpieczeniu społecznemu. Tym samym, nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu świadczenia w trybie zwykłym, ponieważ w wymienionych przerwach J. Ś. nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia w celu nabycia przez ojca dziecka uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym. Powołując się na brak środków do życia i niemożność podjęcia zatrudnienia ze względu na orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności G. Ś. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją i przyznanie jej córce w drodze wyjątku renty rodzinnej po zmarłym ojcu. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Prezes ZUS utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że po ponownym rozpatrzeniu wniosku strony skarżącej nie znalazł podstaw do zmiany uprzednio zajętego stanowiska. W sprawach świadczeń w drodze wyjątku ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest, więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Z akt sprawy zaś, nie wynikają szczególne okoliczności, na skutek, których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. W przedmiotowej sprawie nie uznaje się za szczególną okoliczność, która uniemożliwiła prawa do nabycia renty faktu, że od dnia 16 maja 1992 r. do dnia 31 marca 1996 r. oraz od 1 stycznia 1999 r. do chwili śmierci w dniu [...] listopada 2001 r., tj.: przez łączny okres 6 lat i 9 miesięcy, ubezpieczony nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym, co spowodowałoby brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W okresach tych u ojca dziecka nie była orzeczona przez orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania uniemożliwiające kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Organ stwierdził ponadto, że nie można przyznać świadczenia w drodze wyjątku w zupełnym oderwaniu od przepracowania przez osobę ubezpieczoną dostatecznie długiego okresu pracy (chociaż niewystarczającego do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych). W przypadku J. Ś. udokumentowany okres składkowy wynoszący 12 lat 10 miesięcy i 5 dni, jest nieadekwatny do wieku ubezpieczonego wynoszącego na datę zgonu 44 lata. Natomiast podnoszone przez wnioskodawczynię trudne warunki materialne i brak środków utrzymania, nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. G. Ś. - przedstawicielka ustawowa małoletniej A. Ś. - zaskarżyła decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2008 r., do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o rozpatrzenie sprawy w przedmiocie przyznania jej córce renty rodzinnej w drodze wyjątku, skarżąca przywołała argumentację przedstawioną we wniosku o przyznanie świadczenia oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ podkreślił, że sama trudna sytuacja materialna i osobista skarżącej, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest to bowiem świadczenie socjalne przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez Sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie skarga podlega oddaleniu jako nieuzasadniona. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostającym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach, tzw. uznania administracyjnego. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wyłaniają się trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Z powołanego przepisu wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę wymienionych warunków. Wskazać należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Jest to świadczenie, które może być przyznane w razie nieznacznego niedopełnienia warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych. Ponadto z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o rentach i emeryturach wynika, iż przede wszystkim konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Wyjaśnienia również wymaga, że wnioskowana renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był, zatem, obowiązany w pierwszej kolejności zbadać spełnienie ww. przesłanek przez zmarłego ojca dzieci, a następnie przez same dzieci. Stwierdzić należy, że zmarły w wieku 44 lat ojciec małoletniej A. Ś. posiadał udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie 12 lat, 10 miesięcy i 52 dni. NSA w wyroku z dnia 17 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 1173/05 (publik. LEX nr 194870), wyraził pogląd, iż przy ustalaniu prawa do świadczenia w drodze wyjątku organ rentowy bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia na przestrzeni całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku, a niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności. Ponadto w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci, zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych J. Ś. udowodnił 1 rok, 11 miesięcy i 6 dni tych okresów. W okresach przypadających na aktywność zawodową wymienionego (pierwsze zatrudnienie zmarły ojciec dziecka podjął w wieku 23 lat w dniu 14 kwietnia 1980 r.) występowały znaczne przerwy w ubezpieczeniu, tj. od dnia 16 maja 1992 r. do dnia 31 marca 1996 r. oraz od 1 stycznia 1999 r. do chwili śmierci w dniu [...] listopada 2001 r. Żadnego z podanych okresów nie można usprawiedliwić "szczególnymi okolicznościami" uniemożliwiającymi podjęcie zatrudnienia, albowiem skarżąca w toku postępowania administracyjnego nie wskazała jakichkolwiek przyczyn niepodejmowania pracy zarobkowej przez jej męża, zaś organowi z urzędu (w oparciu o dostępne dokumenty zgromadzone przez ZUS Oddział w C.), takie przyczyny nie były znane. Oceniając całokształt materiału dowodowego sprawy, zwracając uwagę na brak orzeczenia o niezdolności do pracy zmarłego w okresach pozostawania bez pracy, stwierdzić należy, że J. Ś. w tym czasie miał realną możliwość kształtowania przebiegu własnego ubezpieczenia. Nie można, zatem, odmówić organowi racji, iż przyczyną braku uprawnień do renty na podstawie ustawy nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli wymienionego, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. Dodatkowo należy wskazać, że przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy, nie jest sama trudna sytuacja materialna. Świadczenie z art. 83 ustawy nie ma charakteru socjalnego i nie może być oderwane od wysokości opłacanych przez ubezpieczonego składek. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko, gdy ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia. W tym stanie rzeczy organ prawidłowo ocenił, że w niniejszej sprawie nie zostały kumulatywnie spełnione przesłanki określone w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Reasumując należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy, prawidłowo go ocenił i wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie oraz dostatecznie i wyczerpująco uzasadnił zaskarżoną decyzję. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji.