II SA/Wa 1238/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kwiecińska Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędzia WSA Ewa Grochowska - Jung (spr.) Protokolant Referent – stażysta Eliza Kusy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia nazwisk i dalszych danych identyfikujących tożsamość osób występujących w udostępnionych stronie dokumentach pod pseudonimami oddala skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...], na podstawie art. 138 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) w związku z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału IPN w W. z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...], odmawiającą podania A.B. nazwisk i dalszych danych identyfikujących tożsamość osób występujących w udostępnionych stronie dokumentach pod pseudonimami: [...] oraz podania danych identyfikujących tożsamość funkcjonariuszy oraz osób o nazwiskach: [...]. Jak wynika z ustaleń faktycznych organu w dniu [...] grudnia 2006 r., A.B. zwróciła się do Instytutu Pamięci Narodowej z wnioskiem o podanie nazwisk oraz dalszych danych osobowych następujących osób: [...] na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 1998 r. Nr 155, poz. 1016 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa o IPN". Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...] Dyrektor Oddziału IPN w W. odmówił wnioskodawczyni podania "(...) nazwisk i innych danych personalnych osób. których dane znajdują się w udostępnionych (...) dokumentach o sygn. [...] pod pseudonimami: [...] oraz funkcjonariuszy: [...]. Od tej decyzji A.B. złożyła odwołanie. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał wniosek do ponownego rozpatrzenia. W wyniku ponownego rozpatrzenia Dyrektor Oddziału IPN w W. wydał w dniu [...] lutego 2010 r. decyzję nr [...], w której odmówił stronie podania nazwisk dalszych danych identyfikujących tożsamość osób występujących w udostępnionych stronie dokumentach pod pseudonimami: [...] oraz podania danych identyfikujących tożsamość funkcjonariuszy oraz osób o nazwiskach: [...]. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że niekompletność środków ewidencyjnych przejętych po byłych organach bezpieczeństwa przez IPN powoduje, że nie jest możliwe podanie nazwisk i innych danych personalnych osób występujących w udostępnionych dokumentach pod pseudonimami: [...]. Wyjaśnił, że kryptonimem [...] oznaczono sprawy operacyjnego sprawdzenia, kryptonimem [...] – figuranta, czyli osobę rozpracowywaną w ramach danej sprawy, natomiast kryptonimem [...] – obiekt. Nie są to pseudonimy osób współpracujących z organami bezpieczeństwa państwa, dlatego też nie ma możliwości podania danych osobowych ww. kryptonimów. Odnośnie udostępnienia dalszych danych identyfikujących tożsamość funkcjonariuszy o nazwiskach: [...] w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono akt osobowych funkcjonariuszy oraz jakichkolwiek innych zapisów ewidencyjnych pozwalających na podanie dalszych danych identyfikujących tożsamość ww. funkcjonariuszy (poza danymi już udostępnionymi w toku realizacji wniosku o udostępnienie dokumentów). Natomiast [...] była [...], a nie funkcjonariuszem organów bezpieczeństwa państwa. W przypadku [...] i [...] w materiałach brak innych danych poza imieniem i nazwiskiem oraz w przypadku drugiej osoby – nazwiskiem. Od tej decyzji A.B. złożyła odwołanie. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia. W uzasadnieniu decyzji, tak jak w decyzji organu I instancji, wskazał, iż podstawą prawną udostępnienia stronie danych identyfikujących tożsamość osób, które przekazywały o niej informacje jest art. 35 ust. 1 ustawy o IPN, zgodnie z treścią którego na pisemny wniosek osoby, o której mowa w art. 33 ust. 2, podaje się tej osobie nazwiska i dalsze dane identyfikujące tożsamość osób, które przekazywały o niej informacje organom bezpieczeństwa państwa, jeżeli można je jednoznacznie określić na podstawie dokumentów danego organu bezpieczeństwa państwa, i o ile w dokumentach udostępnionych do wglądu na podstawie wniosku, o którym mowa w art. 33 ust. 1, znajdują się pseudonimy lub nazwiska tych osób. Istotnym elementem art. 35 ust. 1 ustawy o IPN jest konieczność jednoznacznego określenie danych osobowych poszczególnych współpracowników wyłącznie na podstawie dokumentów danego organu bezpieczeństwa. Oczywistym jest fakt, że wnioskodawca jako uczestnik wydarzeń posiada subiektywny ich osąd, w którym mieści się także krąg osób z jego ówczesnego środowiska mogących w charakterze tajnych współpracowników brać udział w rozpracowywaniu jego osoby. Jednakże organ udostępniający dane identyfikujące tożsamość tajnych współpracowników jest zobowiązany uzyskać je z dokumentów organu bezpieczeństwa państwa i nie może brać pod uwagę sugestii strony. Ze względu na fakt, iż pozostające w dyspozycji Instytutu Pamięci Narodowej środki ewidencyjne przejęte po byłych organach bezpieczeństwa państwa są niekompletne, podanie danych identyfikujących tożsamość osób występujących w udostępnionych dokumentach pod pseudonimami: [...], nie jest możliwe. Wyjaśnił, iż taka sama sytuacja zachodzi w przypadku dalszego wniosku skarżącej, bowiem stan zasobu archiwalnego akt i środków ewidencyjnych, na których bazuje proces poszukiwania dokumentacji związanej z działalnością tajnych współpracowników, nie odzwierciedla pierwotnego stanu tych służb. W wielu wypadkach materiały te zostały całkowicie zniszczone lub przekazane do Instytutu Pamięci w stanie niekompletnym, co jest istotnym utrudnieniem w poszukiwaniach, a często uniemożliwia jednoznaczne określenie nazwisk i dalszych danych identyfikujących tożsamość tajnych współpracowników organów bezpieczeństwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A.B. wskazała, iż nie może pogodzić się z tym, że w przeszłości stała się obiektem służb specjalnych a odmowę współpracy opłaciła dotkliwymi następstwami inwigilowania jej, a dzisiaj nadal jest pozbawiona możliwości poznania prawdy o tych, którzy przeciwko niej działali na jej krzywdę. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym względem nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzje wydane w przedmiotowej sprawie prawa nie naruszają. Przepis art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji stanowi, że na pisemny wniosek osoby, o której mowa w art. 33 ust. 2, podaje się tej osobie nazwiska i dalsze dane identyfikujące tożsamość osób, które przekazywały o niej informacje organom bezpieczeństwa państwa, jeżeli można je jednoznacznie określić na podstawie dokumentów danego organu bezpieczeństwa państwa, i o ile w dokumentach udostępnionych do wglądu na podstawie wniosku, o którym mowa w art. 30 ust. 1, znajdują się pseudonimy lub nazwiska tych osób. Z akt niniejszej sprawy wynika, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej nie miał możliwości spełnienia żądania skarżącej, tj. podania nazwisk oraz dalszych danych identyfikujących tożsamość osób, które przekazywały o niej informacje organom bezpieczeństwa państwa, ponieważ pomimo poszukiwań, nie odnaleziono żadnych dokumentów, na podstawie których możliwe byłoby ustalenie nazwisk i dalszych danych osób występujących pod pseudonimami: [...]. Należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż niekompletność środków ewidencyjnych przejętych po byłych organach bezpieczeństwa powoduje, że nie jest możliwe podanie nazwisk i innych danych personalnych osób wstępujących w udostępnionych dokumentach pod pseudonimami [...]. Odnośnie udostępnienia dalszych danych osobowych identyfikujących tożsamość osób o nazwiskach [...] również należy zgodzić się z organem, iż na podstawie dokumentów znajdujących się w zasobie archiwalnym IPN nie może dokonać pełnej identyfikacji tych osób. Okoliczność ta spowodowana jest niekompletnością zasobów archiwalnych Instytutu Pamięci, które nie zawierają informacji dotyczących wszystkich tajnych współpracowników, lub też pozwalających na ich pełną identyfikację. Nie bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy jest również to, że materiały operacyjne dotyczące działań związanych z rozpracowywaniem przez organy bezpieczeństwa PRL poszczególnych osób były przez te organy opracowywane z zachowaniem zasad ochrony informacji niejawnych, a w ich interesie leżało zachowanie anonimowości tajnych współpracowników (z tego też względu, w wielu dokumentach sporządzonych przez ówczesne organy bezpieczeństwa, tajni współpracownicy występowali jedynie pod pseudonimami i mimo, że dokumenty te były opatrywane w chwili powstania klauzulą tajności, nie zawierają one nazwisk i adresów tych osób). Wskazać również należy ponadto, zdaniem Sądu, że ewentualny brak możliwości jednoznacznego określenia personaliów tajnych współpracowników może mieć miejsce zarówno wtedy, gdy w zasobie archiwalnym nie ma informacji dotyczących pracownika noszącego określone imię i nazwisko, jak również, gdy ze zgromadzonej dokumentacji wynika, że to samo imię i nazwisko nosiło wielu tajnych współpracowników, lecz na podstawie dokumentów danego organu nie można ustalić, który z nich jest tym, który brał udział w inwigilacji wnioskodawcy. Podobnie przedstawia się sytuacja w sprawie tajnych współpracowników organów bezpieczeństwa państwa występujących pod określonymi inicjałami i pseudonimami, jednakże w tym wypadku jednoznaczne określenie nazwisk i dalszych danych identyfikujących tożsamość okazuje się jeszcze trudniejsze. Stosowanie bowiem przez organy bezpieczeństwa inicjałów i pseudonimów dla określenia tajnych współpracowników w trakcie pracy operacyjnej miało na celu uniemożliwienie ich ewentualnej dekonspiracji, co przekłada się również w chwili obecnej na zwiększoną trudność ich identyfikacji. We wniosku skarżąca zwróciła się również o podanie nazwisk oraz dalszych danych identyfikujących następujące osoby: [...]. Prawidłowo wskazał organ, iż z analizy materiałów archiwalnych oznaczonych sygnaturą [...] wynika, że [...] była [...], a nie funkcjonariuszem organów bezpieczeństwa państwa. W przypadku [...] w ww. materiałach brak jakichkolwiek innych danych poza imieniem i nazwiskiem oraz w przypadku drugiej osoby nazwiskiem. W związku z powyższym Oddziałowe Biuro [...] IPN w W. nie ma możliwości ustalenia, czy te osoby były funkcjonariuszami organów bezpieczeństwa państwa i przeprowadzenia odnośnie ww. kwerendy archiwalnej. Natomiast wskazane we wniosku kryptonimy [...] oznaczały (co wynika z akt administracyjnych) sprawy operacyjnego sprawdzenia, kryptonim [...] – figuranta, czyli osobę rozpracowywaną w ramach danej sprawy, natomiast kryptonim [...] – obiekt. Tak więc słusznie wskazuje organ, iż nie są to pseudonimy osób współpracujących z organami bezpieczeństwa państwa. Wobec tego, że nie została spełniona przesłanka z przepisu art. 35 ust. 1 powołanej ustawy o IPN, dotycząca możliwości jednoznacznego określenia nazwisk oraz dalszych danych identyfikujących tożsamość osób, które przekazywały organom bezpieczeństwa państwa informacje o skarżącej, to wydanie decyzji odmownej w tym zakresie było zgodne z prawem. Należy mieć również na uwadze, że Instytut Pamięci Narodowej nie dysponuje wszystkimi dokumentami wytworzonymi w minionym okresie przez organy bezpieczeństwa. Na taką sytuację wpływ ma zarówno upływ czasu, jak też świadome niszczenie części akt przez organy bezpieczeństwa PRL. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za niezasadną i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.