II SA/Wa 125/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Adam Lipiński (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2015 r. sprawy ze skargi S. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z dnia [...] października 2014 r., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego S. C. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję z dnia [...] października 2014 r. o odmowie przyznania S. C. emerytury w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ omówił zasady przyznawania świadczenia w drodze wyjątku i wskazał, iż w sytuacji S. C. nie sposób dopatrzyć się przesłanek stanowiących istnienie szczególnych okoliczności, które byłyby powodem niespełnienia przez zainteresowanego warunków do świadczenia w trybie zwykłym. S. C. legitymuje się udowodnionymi okresami składkowymi i nieskładkowymi wynoszącymi łącznie jedynie 16 lat, 1 miesiąc i 13 dni (okresy nieskładkowe zostały uwzględnione w wymiarze jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zainteresowany podnosił, iż w latach 1970-1971 nie mógł podjąć zatrudnienia z uwagi na odbywanie w tym czasie studiów wyższych. Jednakże w okresach od 1 lipca 1975 r. do 13 października 1976 r., od 1 lutego 1987 r. do 9 lutego 1992 r., od 14 stycznia 1993 r. do 31 stycznia 1994 r., od 24 grudnia 1995 r. do 6 lipca 1997 r., od 1 listopada 1997 r. do 30 czerwca 2000 r., od 1 września 2000 r. do 24 sierpnia 2006 r. i od 17 września 2006 r. do 31 lipca 2011 r., przez łączny okres wynoszący ponad 22 lata nie został udowodniony jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W wykazanych wyżej przerwach nie była wobec S. C. orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Nie istniały zatem przeciwwskazania do kontynuowania ubezpieczenia, w celu uzyskania w przyszłości uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Nie można zatem uznać, że przed osiągnięciem wieku emerytalnego we wrześniu 2012 r. stan zdrowia S. C. uniemożliwiał kontynuowanie ubezpieczenia, a co za tym idzie, że przyczyną braku uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych było zewnętrzne, niezależne od woli zainteresowanego, zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Natomiast orzeczona od [...] czerwca 1996 r. częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała możliwości podjęcia zatrudnienia, a jedynie ją ograniczała, co potwierdza przebieg zatrudnienia po 1996 roku. Nadto z "Oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej" z dnia [...] kwietnia 2013 r. wynika, że w przerwach w ubezpieczeniu zainteresowany wykonywał prace dorywcze. Brak dbałości o ubezpieczenie w trakcie wykonywania prac dorywczych był wynikiem powstania okoliczności, które zainteresowany sam kształtował. S. C. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie art. 7 Kpa, poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, polegające na uznaniu, iż w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie renty specjalnej; 2) naruszenie art. 77 w zw. z art. 80 Kpa, poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego polegającego na pominięciu dowodów przedstawionych przez skarżącego; 3) obrazę przepisu art. 107 § 3 Kpa, poprzez brak wskazania dowodów, na których oparto decyzję oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówiono wiarygodności i mocy dowodowej, a także niewyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa; 4) błędną wykładnię prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych polegającą na uznaniu, iż przesłanką przyznania renty specjalnej może być tylko orzeczona wobec osoby ubiegającej się o świadczenie całkowita niezdolność do pracy, podczas gdy także częściowa niezdolność do pracy może stanowić podstawę przyznania świadczenia specjalnego; 5) naruszenie prawa materialnego, poprzez jego błędną wykładnię, tj. art. 83 ww. ustawy i uznanie, że szczególną okolicznością w rozumieniu ww. przepisu jest zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową o charakterze zewnętrznym, obiektywnym i niezależnym od woli danej osoby, podczas gdy pojęcie to powinno być rozumiane jako wszelkiego rodzaju sytuacje, które daną osobę czynią nieatrakcyjną na rynku pracy i pozostającą poza kręgiem zainteresowania pracodawców; 6) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez nieuwzględnienie zaleceń wynikających z wyroku WSA w Warszawie z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 131/14, uchylającego decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podczas gdy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten organ. Wskazując na powyższe zarzuty, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych prawem. W odpowiedzi na skargę, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, argumentując, jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Prawomocnym wyrokiem z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 131/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylając zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2013 r. oraz decyzję poprzedzającą z dnia [...] lipca 2013 r., wskazał dokładne wytyczne dotyczące kierunku dalszego postępowania administracyjnego i ewentualnego uzupełnienia materiału dowodowego. Podkreślić tu należy, że zgodnie z treścią art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) ocena prawna i wskazanie co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w danej sprawie organ. Tymczasem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ponownie rozpatrując sprawę, w żaden sposób wytycznych tych nie zrealizował. Natomiast swoje rozstrzygnięcie oparł na powtórzeniu ustaleń zawartych w uzasadnieniach decyzji, które zostały zakwestionowane powyższym wyrokiem, całkowicie pomijając istnienie w obrocie prawnym wspomniany wyżej prawomocny wyrok. Niewykonanie przez organ wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku jest poważnym uchybieniem, które musi skutkować uchyleniem podjętych z taką wadą decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 maja 2014 r. w zakresie wytycznych dla organu, co do ustalenia "szczególnych okoliczności", do których odnosi się przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż takie ustalenia organu powinny być dogłębne, poparte stosownymi ustaleniami dotyczącymi sytuacji życiowej S. C. i wyjaśniać, dlaczego mężczyzna po studiach nie pracował, a jak wynika z akt administracyjnych wkrótce po podjęciu pracy był z niej zwalniamy. Organ nie odniósł się do twierdzeń ww., że miał kłopoty psychiczne, od 1985 r. leczył się psychiatrycznie i w związku z tym przebywał w szpitalu dla kontynuowania tego leczenia. Podkreślić należy, że choroba psychiczna nie pojawia się z dnia na dzień. Może już wcześniej występowały zaburzenia, które chociaż nie zostały zdefiniowane jako całkowita niezdolność do pracy, to jednak nie pozwalały na podjęcie S. C. zatrudnienia lub skutkowały szybkim rozwiązywaniem z nim stosunku pracy. W ocenie Sądu występujące u skarżącego zaburzenia psychiczne były przyczyną jego znacznie mniejszej atrakcyjności na rynku pracy, do wyrażenia takiego poglądu podstawy daje materiał niniejszej sprawy. Doświadczenie życiowe uczy, że przy ustalonych w jej toku objawach choroba psychiczna nie czyni z danej osoby pełnowartościowego pracownika, co wyklucza normalne jego zatrudnienie. Na ten aspekt zwrócił już uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 167/11, dostrzegając skutki zdrowotne w zakresie możliwości (całkowitej bądź częściowej) zatrudnienia osoby, która nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy. To stanowisko należy podzielić. Niewątpliwie jest to szczególna okoliczność w rozumieniu cytowanego przepisu. Skoro zatem skarżący nie spełnia warunków do uzyskania prawa do emerytury lub renty i w ich wyniku nie może podjąć pracy ani innej równorzędnej działalności, wreszcie nie ma środków utrzymania, zdaje się spełniać przesłanki prowadzące do uwzględnienia wniosku o przyznanie renty w drodze wyjątku. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, organ powinien uzupełnić materiał dowodowy we wskazanym wyżej zakresie i ponownie dokonać jego oceny pod kątem wystąpienia w sprawie przesłanki szczególnych okoliczności, uzasadniającej przyznanie wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Reasumując wskazać należy, że Prezes ZUS dopuścił się naruszenia prawa, polegającego na niedokładnym wyjaśnieniu, rozpatrzeniu i ocenie stanu faktycznego będącego podstawą decyzji, które to uchybienia miały – w ocenie Sądu – istotny wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ponownie rozpoznając sprawę S. C. o świadczenie w drodze wyjątku, ponownie nakazuje Prezesowi ZUS rozpatrzenie sprawy we wskazanym wyżej zakresie i wykonanie wytycznych zawartych w tym wyroku. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, ponownie rozpoznającego niniejszą sprawę, absolutnie niedopuszczalne jest abstrahowanie Prezesa ZUS od wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku sądu. Również niedopuszczalny jest brak jakiegokolwiek odniesienia się do treści tego wyroku oraz do faktu jego istnienia w obrocie prawnym w uzasadnieniach obu decyzji (z dnia [...] października 2014 r. oraz z dnia [...] grudnia 2014 r.). Organ nie może rozstrzygać sprawy tak jakby wyrok ten nie istniał. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 132, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku.