II SA/Wa 1253/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Asesor WSA Jacek Fronczyk (spr.), , Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2005 r. sprawy ze skargi A.T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2004 r.; 2) zaskarżona decyzją nie podlega wykonaniu w całości; 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego A.T. kwotę (dziewięćdziesiąt trzy złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2004r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A.T. z dnia [...] listopada 2003r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.), odmówił przyznania w drodze wyjątku renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS podniósł, że A.T. posiada ponad 27 - letni staż ubezpieczeniowy, jednakże w ocenianym 10-leciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy (przed [...] lipca 2002r.) został ustalony okres ubezpieczenia wynoszący 2 lata, 9 miesięcy i 28 dni, który jest zbyt krótki, by mógł uzasadniać pozytywne załatwienie wniosku. Przerwy w zatrudnieniu w latach 1990-1992 i 1995-2002 - do orzeczenia całkowitej niezdolności do pracy, nie wskazują, zdaniem organu, na istnienie szczególnych okoliczności, które mogłyby popierać wniosek, a trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2004r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, A.T. podał, że z uwagi na wiek wszelkie jego prośby o zatrudnienie załatwiane były negatywnie przez pracodawców. Przerwy w zatrudnieniu zaistniały zatem z przyczyn od niego niezależnych, a jego obecny stan zdrowia nie pozwala podjąć mu zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy. Jego zdaniem, w sprawie występują szczególne okoliczności uzasadniające jego wniosek. Stąd też decyzja organu jest dla niego nader krzywdząca. Decyzją z dnia [...] maja 2004r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] marca 2004r. i w uzasadnieniu przytoczył tę samą argumentację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A.T. wniósł o uchylenie powyższej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na wcześniej podniesione zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 z późn. zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w powyższym przepisie, nie zostały należycie zbadane i rozważone. Zaskarżona decyzja została podjęta przy błędnej ocenie stanu faktycznego oraz bez wyjaśnienia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. A.T. w chwili wydawania decyzji w pierwszej instancji miał 58 lat i ponad 27-letni okres ubezpieczeniowy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pominął przede wszystkim fakt adekwatności wieku do okresu ubezpieczeniowego. Skarżący, legitymując się ponad 27-letnim stażem, "wypracował" niejako prawo do ekwiwalentu ze strony instytucji ubezpieczeniowej. Prezes ZUS ponadto w swych ustaleniach przyjął, iż skarżący w latach 1990-1992 i 1995-2002 nie był objęty ubezpieczeniem społecznym. Jednocześnie jednak organ nie neguje faktu, że przerwy w stażu ubezpieczeniowym wynikały z faktu, iż skarżący pozostawał w tym drugim okresie bez pracy i był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Organ zupełnie pominął w swej ocenie te okoliczności, które świadczą na korzyść skarżącego, w szczególności z akt sprawy wynika, że skarżący nie tylko aktywnie szukał pracy, ale także podejmował próby zdobycia nowych kwalifikacji. Prezes ZUS nie odniósł się do tych kwestii. Fakt pozostawania bez pracy przez A.T. w przywołanych wyżej okresach może wskazywać na obiektywnie istniejące przyczyny, niezależne od woli, udaremniające możliwość przepracowania wymaganego okresu w ostatnim dziesięcioleciu, a tym samym na istnienie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy, wskutek których nie spełnił on wymagań warunkujących uzyskanie prawa do renty na zasadach ogólnych. W tym zakresie należało podjąć czynności celem wyjaśnienia wątpliwości pod kątem "szczególnych okoliczności" i dokonać właściwej oceny. W sprawie niesporne jest, że skarżący od [...] lipca 2002r. jest całkowicie i trwale niezdolny do pracy. Pozostaje na utrzymaniu żony pobierającej zasiłek przedemerytalny w wysokości 531,79 zł (netto) miesięcznie i dodatek mieszkaniowy wypłacany przez MOPS w kwocie 136,42 zł, a zatem trudno również przyjąć, że posiada niezbędne środki utrzymania. Uznać zatem należało, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS zostały wydane z naruszeniem przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a także z mającym istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). W świetle art. 7 Kpa. organy administracji publicznej podejmują m.in. wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Na podstawie zaś art. 77 § 1 Kpa. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W oparciu o art. 80 Kpa. organ administracji publicznej na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona, a na zasadzie art. 107 § 3 Kpa. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości. Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 93 zł tytułem zwrotu kosztów przejazdu strony, będącą równowartością ceny biletów kolejowych (art. 205 § 1 w związku z art. 200 i art. 209 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).