II SA/Wa 1256/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Stanisław Marek Pietras, Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] kwietnia 2008 r. 2. stwierdza że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. odmówił M. K. wznowienia postępowania w sprawie renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), z uwagi na fakt, iż nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, tj. wyjścia na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, które nie były znane organowi wydającemu decyzję. Dodatkowo podniósł, iż w sprawie wniosku M. K. o przyznanie renty rodzinnej organ kilkakrotnie wydawał decyzje odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku, tj. decyzją z dnia [...] listopada 2003 r. oraz z dnia [...] stycznia 2004 r. Natomiast decyzja z dnia [...] lipca 2007 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...] maja 2007 r. była przedmiotem oceny legalności przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie, który wyrokiem z dnia 28 listopada 2007 r. oddalił skargę M. K. Ponadto wskazał, że w stosunku do zmarłego ojca M. K. wydane zostało orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 29 listopada 2002 r., w którym został on uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od 21 listopada 1994 r., a orzeczeniem z dnia 31 marca 2008 r. lekarz orzecznik ZUS nie stwierdził częściowej niezdolności do pracy przed 21 listopada 1994 r. i ponownie uznał zmarłego ojca M. K. za całkowicie niezdolnego do pracy od 21 listopada 1994 r. Konkludując, organ podkreślił, iż od zakończenia sprawy prawomocną decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2007 r. oraz od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie nie zaszły żadne nowe okoliczności faktyczne uzasadniające wznowienie postępowania, a przedstawiane okoliczności zostały w całości uwzględnione przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła M. K., podnosząc, iż zaskarżona decyzja opiera się na błędnym orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia 31 marca 2008 r., w którym lekarz ten stwierdził, iż schorzenia ojca skarżącej nie czyniły z niego osoby całkowicie niezdolnej do pracy przed datą 21 listopada 1994 r. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga M. K. zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż zostały w niej podniesione. Zezwala na to art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), który określa, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd nie może jednak wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Analizując skargę w tym zakresie, Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] kwietnia 2008 r. nie mogą się ostać z powodu naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Przypomnieć bowiem należy, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła dotknięte było kwalifikowaną wadą prawną przewidzianą w art. 145 § 1 lub art. 145 a § 1 kpa. Wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od ustanowionej w art. 16 § 1 kpa ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnej. W związku z tym w orzecznictwie i literaturze prawniczej podkreśla się, że przepisy dotyczące wznowienia postępowania wymagają rygorystycznego i ścisłego ich stosowania. Postępowanie wznawia się w sprawie zakończonej ostateczną decyzją (także określonymi postanowieniami). Granice wznowionego postępowania wyznacza zatem zakres sprawy administracyjnej, która została rozstrzygnięta w toku instancji przez wydanie decyzji (postanowienia). Wznowienie postępowania następuje w drodze postanowienia (art. 149 § 1 kpa). Postanowienie to stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyny wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 kpa). Postanowienie o wznowieniu postępowania otwiera następną fazę postępowania w sprawie wznowienia postępowania, tj. wszczyna postępowanie rozpoznawcze. Celem tego postępowania rozpoznawczego jest ustalenie istnienia podstawy wznowienia postępowania wskazanej w postanowieniu o wznowieniu postępowania oraz w razie pozytywnego wyniku tych czynności - przeprowadzenie postępowania w celu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, będącej przedmiotem decyzji ostatecznej. Badanie sprawy o wznowienie postępowania w zakresie określonym w art. 151 § 1 i art. 151 § 2 kpa może nastąpić dopiero po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania. Z powyższego wynika, że postanowienie przewidziane w art. 149 § 1 kpa powinno dokładnie wyznaczać zakres wznowionego postępowania. Musi zatem nie tylko indywidualizować, dokładnie oznaczać decyzję rozstrzygającą sprawę, w której wznawia się postępowanie, ale także określać podstawy wznowienia. W przedmiotowej sprawie Prezes ZUS nie wydał postanowienia o wznowieniu postępowania i tym samym nie określił podstaw wznowienia, które enumeratywnie zostały wymienione w art. 145 § 1 kpa. Badanie sprawy o wznowienie postępowania w zakresie określonym w art. 151 § 1 i art. 151 § 2 kpa może nastąpić dopiero po wydaniu postanowienia o wznowieniu postępowania, tj. po ustaleniu, że podanie o wznowienie zostało wniesione przez stronę z zachowaniem terminu określonego w art. 148 kpa oraz powołana została chociażby jedna z przyczyn wznowienia określonych w art. 145 § 1 kpa. Należy podkreślić, iż ocena przyczyn wznowienia postępowania przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania jest niedopuszczalna. Oznacza to, że ustalenie wystąpienia podstaw wznowienia postępowania może nastąpić wyłącznie w toku postępowania wznowionego, prowadzonego zgodnie z regułami prawa procesowego. Rozstrzygnięcie o wystąpieniu podstaw wznowienia postępowania w decyzji o odmowie wznowienia postępowania jest naruszeniem art. 149 § 2 i art. 151 § 1 pkt 1 kpa, w myśl których dopiero po przeprowadzeniu postępowania rozpoznawczego, w razie gdy organ nie ustali wystąpienia podstaw wyliczonych w art. 145 § 1 i art. 145a § 1 kpa, wydaje decyzję odmawiającą uchylenia decyzji dotychczasowej. Wydanie decyzji odmawiającej wznowienia postępowania jest możliwe tylko w razie, gdy wznowienie postępowania z przyczyn przedmiotowych lub podmiotowych jest niedopuszczalne. Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] kwietnia 2008 r. wydane zostały z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 145 § 1, art. 149 § 1 i art. 151 § 1 kpa. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 132, art. 145 § 1 pkt 1c, art. 134 § 1 oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.