II SA/Wa 1266/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, Protokolant referent stażysta Paulina Okrój, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2019 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku J. R. z dnia [...] marca 2018 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy łącznie spełnione są wszystkie przesłanki określone w tym przepisie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ podał, że wnioskodawca na przestrzeni 53 lat życia udokumentował 10 lat, 6 miesięcy i 27 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 1 rok, 8 miesięcy i 24 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych. Prezes ZUS wskazał, że nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1985-1988, 1988-1993, 1994-2000, 2006-2013 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Podał, że przy rozstrzyganiu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Organ wskazał, że jego zdaniem w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ zaznaczył, że wnioskodawca nie wykazał innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał wpływu. Organ podał, że w obecnym stanie faktycznym i prawnym nie znalazł podstaw do przyznania świadczenia. Wskazał też, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna. Organ wskazał, że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi J. R., działającego osobiście, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy w szczególności poprzez brak wszechstronnej i wyczerpującej oceny materiału zgromadzonego w sprawie co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, iż w jego przypadku nie zachodziły szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie świadczeń w trybie zwykłym. Zarzucił naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego niezastosowanie pomimo, iż spełnia wszystkie przesłanki w nim wskazane. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał m.in., że organ nie dokonał wnikliwej analizy całości materiału zgromadzonego w mojej sprawie w następstwie czego bezpodstawnie odmówił wnioskowanego świadczenia. Organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności, przede wszystkim zabrakło w niniejszej sprawie wszechstronnego i pełnego rozważenia okoliczności, które miały wpływ na niewypracowanie przez skarżącego świadczenia w trybie zwykłym. W następstwie powyższego wydana decyzja jest lakoniczna i nie odnosi się do wszystkich okoliczności podnoszonych we wniosku. Podał, że organ nie wziął pod uwagę m.in., iż na jego możliwości zarobkowe wpływały przede wszystkim choroby, zwłaszcza dolegliwości ze strony kręgosłupa, zarówno szyjnego jak i lędźwiowego na który leczę się od ok. 1999 roku (dyskopatia, rwa kulszowa, przepuklina, zwyrodnienia). Wskazał na dolegliwości natury psychicznej, które pojawiły się po śmierci ojca w 2010 r. Podał, że od 5 lat występują zaniki pamięci, ma problemy z koncentracją, ma zaburzoną zdolność do dokonywania ocen, myślenia, planowania i organizowania. Wskazał, że rozpoznano u niego tzw. [...]. Podał, że od czterech lat posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Organ w uzasadnieniu swojej decyzji nie odniósł się również do jego trudnej sytuacji materialnej w jakiej się obecnie znalazł, a która została szczegółowo opisana we wniosku. Podniósł, że w czasach w jakich podejmował zatrudnienie pracodawcy tzw. prywatni bardzo często nie rejestrowali swoich pracowników - o czym ci nie wiedzieli albo dowiadywali się bardzo późno. Często nie miał świadomości, iż nie jest ubezpieczony bądź obiecywano właściwe zatrudnienie w przyszłości, co jednak zazwyczaj nie miało miejsca. Tej okoliczności organ nie wziął w ogóle pod uwagę. Podał, że nie mógł znaleźć innej pracy, nie miał także możliwości wyjazdu za granicę, gdyż nie mógł zostawić żony, która sama ze względów zdrowotnych nie była w stanie zająć się rodziną, którą on musiał utrzymać tj. żonę i trójkę dzieci. Próbował prowadzić własną działalność gospodarczą, której jednak nie podołał i ostatecznie ze względu na trudności finansowe musiał ją zakończyć. Skarżący stwierdził, że argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji nie odnosi się do indywidualnych okoliczności jego sprawy, a motywy przytoczone przez organ administracji nie uzasadniają w dostateczny sposób podjętego rozstrzygnięcia. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podał, że warunki wskazane w art. 83 ustawy nie zostały łącznie spełnione. Organ odniósł się do poszczególnych zarzutów skargi wskazując dlaczego świadczenie nie zostało przyznane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. W postępowaniu w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku stosuje się bowiem przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany zatem rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty skargi Sąd uznał za zasadne. W sprawie niniejszej organ w ogóle nie rozważył okoliczności podniesionych przez stronę we wniosku o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W zaskarżonej decyzji organ wskazał jedynie na wiek skarżącego, łączny okres składkowy i nieskładkowy, okres składkowy i nieskładkowy w ostatnim 10-leciu oraz okresy, w których w ogóle nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnymi i rentowymi. Następnie stwierdził, że nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych w decyzji przerwach w zatrudnieniu nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności. Powyższe nie stanowi o należytym rozpatrzeniu sprawy przez organ. Strona ma prawo wiedzieć dlaczego poszczególne powołane przez nią we wniosku okoliczności, które zdaniem strony usprawiedliwiają niewykonywanie zatrudnienia, w ocenie organu nie stanowią szczególnej okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wnioskodawca ma prawo poznać argumentację organu. Organ administracji publicznej nie jest zwolniony w tej sprawie od obowiązku wszechstronnego jej rozpatrzenia i rozważenia wszystkich podniesionych przez stronę okoliczności. W sprawie z wniosku J. R. organ obowiązku tego nie dopełnił. W decyzji organ nie tylko nie rozważył poszczególnych okoliczności przywołanych przez stronę we wniosku, ale nawet nie wskazał od kiedy wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy. Choć podniósł, że ocenie podlegała również sytuacja materialna, to nie wskazał na żadne ustalenie faktyczne w tym zakresie. Ocenę organu co do braku spełnienia ustawowych przesłanek należało tym samym uznać za dowolną. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a., nie zawiera wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Podkreślenia wymaga, że odpowiedź na skargę nie stanowi uzupełnienia braków decyzji administracyjnej. To decyzja administracyjna jest aktem indywidualnym, w którym organ rozstrzyga o uprawnieniu strony do świadczenia w drodze wyjątku. Pamiętać należy przy tym, że organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy. Nadto, winny prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 k.p.a.). W sprawie niniejszej tego zabrakło. Trafnie podniesiono w skardze, że z zaskarżonej decyzji nie wynika dlaczego skarżącemu odmówiono prawa do renty w drodze wyjątku. Zaskarżona decyzja nie poddaje się w istocie kontroli sądu administracyjnego. Ponownie rozpatrując sprawę Prezes ZUS dokona pełnych ustaleń stanu faktycznego oraz rozważy wszechstronnie wszystkie podniesione przez wnioskodawcę okoliczności pod kątem uznania za okoliczności szczególne w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać wskazanie dowodów, na których organ się oparł wydając decyzję i powinno wyjaśniać, dlaczego innym dowodom organ nie dał wiary. Uzasadnienie decyzji powinno odpowiadać wymogom przepisu art. 107 § 3 k.p.a., co oznacza, że nie powinno pozostawiać jakichkolwiek wątpliwości co do powodów, dla których organ podjął takie a nie inne rozstrzygnięcie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w wyroku. ----------------------- 3