II SA/Wa 1268/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Karolina Kisielewicz-Sierakowska, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Iwona Maciejuk, , Protokolant specjalista Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 marca 2025 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego oddala skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2024 r. nr [...], na podstawie art. 127 § 2 w zw. z art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572); zwanej dalej K.p.a. oraz art. 1 i 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2018 r. poz. 570), po rozpatrzeniu odwołania J. S. , utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] kwietnia 2024 r. nr [...] o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Do wydania rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z [...] marca 2024 r. J. S. wystąpił o przyznanie dodatku mieszkaniowego wskazując, że w skład gospodarstwa domowego wchodzi poza nim także jego syn. Pismem z [...] marca 2024 r. Prezydent [...] uprzedził wnioskodawcę, że [...] kwietnia 2024 r. przeprowadzony zostanie rodzinny wywiad środowiskowy w miejscu jego zamieszkania. W aktach sprawy znajduje się ponadto notatka służbowa podpisana przez Burmistrza Dzielnicy [...] podsumowująca przebieg spotkania wnioskodawcy w Urzędzie [...] w dniu [...] kwietnia 2024 r. z udziałem Burmistrz. J. S. stwierdził, że w dniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego syn nie będzie obecny w lokalu. Wnioskodawca został poinformowany, że w tej sytuacji nie będzie możliwości zweryfikowania liczby osób stanowiących gospodarstwo domowe, jak również odebrania od syna oświadczenia o jego stanie majątkowym, co będzie stanowić podstawę odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. W dniu [...] kwietnia 2024 r. pracownik socjalny odnotował w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego, że J. S. odmówił przeprowadzenia wywiadu, zamknął drzwi i nie przekazał żadnych informacji. W aktach sprawy znajduje się ponadto pismo Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] kierowane do Burmistrz Dzielnicy [...], z którego wynika, że wnioskodawca korzysta z pomocy ośrodka od stycznia 2020 r., deklaruje, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, natomiast syn gospodaruje odrębnie. W związku z powyższym Prezydent [...] decyzją z [...] kwietnia 2024 r. nr [...] odmówił J. S. przyznania dodatku mieszkaniowego, z uwagi na uniemożliwienie mu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i odebrania oświadczeń majątkowych. Od powyższego rozstrzygnięcia wnioskodawca złożył odwołanie. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] czerwca 2024 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, wskazując, że zgodnie z art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2023 r. po. 1335) niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 3, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. W myśl art. 7 ust. 5 tej ustawy, dodatek mieszkaniowy przyznaje się na okres 6 miesięcy, licząc od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu złożenia wniosku. Stwierdził, że na osoby starające się o przyznanie im świadczeń ze środków publicznych został nałożony obowiązek czynnego współdziałania z organem przy ustalaniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jej rodziny, bowiem celem ustawy o dodatkach mieszkaniowych jest wsparcie osób, które znajdują się w trudnej sytuacji i nie są w stanie wykorzystując własne możliwości pokryć np. bieżących wydatków na zajmowane mieszkanie. Organy administracji państwowej są uprawnione i zobowiązane do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego z wnioskodawcą. W przedmiotowej sprawie wnioskodawca został uprzedzony o terminie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego i skutkach jego odmowy. Jak wynika z notatki spotkania z Burmistrzem z [...] kwietnia 2024 r., podczas spotkania J. S. stwierdził, że "syn nie ma obowiązku brać udziału w wywiadzie środowiskowym, ponieważ to wnioskujący ubiega się o dodatek mieszkaniowy, ze względu na LGBT oraz pedofilię nie wyraża zgody, aby ktoś spotykał się z jego synem". W dniu zapowiedzianej wizyty pracowników socjalnych wnioskodawca odmówił przeprowadzenia wywiadu zamykając drzwi. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego organ pierwszej instancji prawidłowo uznał, że J. S. nie dopełnił wymogu wynikającego z art. 7 ust. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych dotyczącego współdziałania z organem właściwym w sprawach dodatków mieszkaniowych w celu przeprowadzenia wystarczającego postępowania wyjaśniającego i dokładanego ustalenia okoliczności faktycznych. W świetle art. 7 ustawy wnioskujący o przyznanie dodatku zobowiązany był dołączyć deklarację o dochodach, ale także inne niezbędne dokumenty dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawcy i rodziny. Wobec zatem braku współdziałania wnioskodawcy z organem pierwszej instancji decyzja o odmowie przyznania żądanego świadczenia była prawidłowa. Nie nastąpiło naruszenie prawa przez Prezydenta [...], bowiem podjęte zostały działania zmierzające wszechstronnego wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. Natomiast uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz brak złożenia oświadczenia co do stanu majątkowego skutkuje brakiem możliwości zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, czy dokonania weryfikacji materiału już zebranego w sprawie, w celu pozytywnego załatwienia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. W tej sytuacji nie mogły odnieść zamierzonego skutku prawnego argumenty dotyczące trudnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Odmowa złożenia oświadczenia majątkowego stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. S. zakwestionował decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] czerwca 2024 r. uznając ją za krzywdząca i wniósł o jej uchylenie. Skarżący podniósł między innymi, iż przyczyną wydania decyzji odmowej było rzekome zaległości w opłacie czynszu. Oświadczenia, których od wnioskodawcy wymagano, są w posiadaniu "urzędu Gminy wydział lokalowy i ruchomości wydział drogowy". Natomiast wywiad środowiskowy zakończył urzędnik, "gdyż nie zastał zapoznany z synem co usiłował wymusić w godzinach jego pracy". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Pismem z [...] września 2024 r. skarżący podtrzymał skargę i zawnioskował o powołanie na świadków pracowników pomocy społecznej: J. M., D. B. oraz osobę, której nazwisko nie zostało wymienione przez Burmistrza Dzielnicy [...] podpisującego notatkę ze spotkania wnioskodawcy w Urzędzie [...] w dniu [...] kwietnia 2024 r. Ponadto wskazał na nieprawomocny wyrok Sądu Rejonowego [...] sygn. akt [...] stwierdzający, że roszczenia finansowe gminy w związku z naliczonym mu czynszem są wygórowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym względem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy ustawy z dnia 29 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych; powoływanej dalej jako "ustawa", która reguluje zasady i tryb przyznawania, ustalania wysokości i wypłacania dodatków mieszkaniowych. Przewidziany w przepisach tej ustawy dodatek mieszkaniowy jest świadczeniem pieniężnym, które ma pomóc najemcy lub właścicielowi mieszkania, gdy nie jest w stanie samodzielnie pokryć wydatków na jego utrzymanie. Powołana ustawa określa normatywne kryteria, które muszą być spełnione, aby dodatek mieszkaniowy mógł zostać przyznany. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy dodatek mieszkaniowy przysługuje m.in. najemcom i podnajemcom lokali mieszkalnych, jeżeli średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego nie przekracza 175 % kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 125 % tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym, obowiązującej w dniu złożenia wniosku (...). W myśl art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy dodatek mieszkaniowy przysługuje, gdy normatywna powierzchni użytkowa lokalu mieszkalnego lub budynku mieszkalnego, w którym znajduje się tylko jeden lokal mieszkalny (dom jednorodzinny), w przeliczeniu na liczbę członków gospodarstwa domowego nie może przekraczać 40 m2 dla dwóch osób. Z kolei art. 6 ust. 1 pkt 2 ustawy szczegółowo reguluje sposób ustalenia wysokości dodatku mieszkaniowego. Dodatek mieszkaniowy przyznawany jest na wniosek osoby uprawnionej do dodatku mieszkaniowego, do którego dołącza się deklarację o dochodach gospodarstwa domowego za okres 3 miesięcy kalendarzowych poprzedzających dzień złożenia wniosku oraz inne niezbędne dokumenty (art. 7 ust. 1 ustawy). W art. 7 ust. 4 ustawy ustawodawca przewidział, że upoważniony - przez organ wykonawczy gminy - pracownik przeprowadzający wywiad środowiskowy może żądać od wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego złożenia, pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o stanie majątkowym, zawierającego w szczególności dane dotyczące posiadanych 1) ruchomości i nieruchomości oraz 2) zasobów pieniężnych. Odmowa złożenia takiego oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Sposób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego określa, wydane na podstawie art. 7 ust. 15 ustawy rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie sposobu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego, a także wzoru legitymacji pracownika upoważnionego do przeprowadzenia wywiadu (Dz. U. z 2013 r. poz. 589). Z § 1 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia wynika, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy i na jego podstawie ustala się jego faktyczny stan majątkowy. Podczas wywiadu upoważniony pracownik bada aktualną sytuacje dochodową, zawodową, zdrowotną i rodzinną wnioskodawcy oraz może żądać od niego i innych członków gospodarstwa domowego złożenia oświadczenia o stanie majątkowym, obejmującego dane o posiadanych nieruchomościach, składnikach mienia ruchomego, zasobach pieniężnych oraz o innych dodatkowych informacjach o stanie majątkowym, co wynika z załącznika nr 1 i 3 do tego rozporządzenia. Jak już powyżej wskazano, w art. 7 ust. 4 ustawodawca zastrzegł, że odmowa złożenia oświadczenia stanowi podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego. Zatem z treści powołanego przepisu jednoznacznie wynika, że na stronie ubiegającej się o przyznanie dodatku mieszkaniowego spoczywa obowiązek umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. W konsekwencji, uwzględniając treść art. 7 ust. 1 i 4 ustawy należy stwierdzić, że dodatek mieszkaniowy, jest przyznawany na podstawie wniosku oraz dołączonych do niego dokumentów. Nie wyklucza to jednak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, celem uzyskania informacji o sytuacji dochodowej, zawodowej, zdrowotnej i rodzinnej wnioskodawcy, jeżeli organ prowadzący postępowanie uzna takie działanie za zasadne. Wywiad środowiskowy przeprowadzany jest wyrywkowo, gdy organ poweźmie wątpliwości co do sytuacji ubiegającego się o dodatek mieszkaniowy. Zgodnie z art. 7 ust. 3 i 4 ustawy oświadczenia o stanie majątkowym można żądać wyłącznie w toku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Skorzystanie przez organ z prawa do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie wymaga wydania odrębnego aktu uzasadniającego celowość jego przeprowadzenia. Podkreślić także należy, że upoważniony pracownik jest uprawiony do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co wynika z § 3 rozporządzenie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki morskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie sposobu przeprowadzania wywiadu środowiskowego, wzoru kwestionariusza wywiadu oraz oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy i innych członków gospodarstwa domowego, a także wzoru legitymacji pracownika upoważnionego do przeprowadzenia wywiadu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 14 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 574/17 – publ. na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przenosząc powyższe przepisy na kanwę rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić że skoro organ powziął uzasadnione w dacie orzekania wątpliwości co do sytuacji dochodowej strony, a także w kwestii wspólnego z synem prowadzenia gospodarstwa domowego pod wskazanym we wniosku adresem (skarżący zadeklarował we wniosku, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem, natomiast z informacji Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] z [...] kwietnia 2024 r . wynikało, że uzyskujący dochody syn skarżącego prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe), to miał nie tylko prawo, ale i obowiązek przeprowadzić wywiad środowiskowy. Pismem z dnia [...] marca 2024 r. (k.35 akt adm.) skarżący został poinformowany, o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jego zamieszkania, w którym zawarto również pouczenie, iż jego celem jest m.in. odebranie oświadczenia o stanie majątkowym wnioskodawcy, oraz że niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu lub odmowa złożenia oświadczenia majątkowego skutkować będzie odmową przyznania dodatku mieszkaniowego. Wskutek powyższego J. S. zgłosił się do WOM UD [...] z żądaniem udzielenia informacji, dlaczego w miejscu jego zamieszkania przeprowadzany będzie wywiad środowiskowy. Informacji wraz z podaniem uzasadnienia oraz podstawy prawnej udzielił mu Kierownik Referatu Lokali Użytkowych, Dodatków Mieszkaniowych i Energetycznych – D. S.. Wyjaśnienia te nie były dla skarżącego satysfakcjonujące, w związku z tym umówił się na osobistą rozmowę z Burmistrz Dzielnicy [...]. Z notatki służbowej z [...] kwietnia 2024 r. Burmistrza Dzielnicy [...] wynika, że podczas spotkania w Urzędzie [...] w dniu [...] kwietnia 2024 r. z Burmistrzem, Kierownikiem Referatu WZL i pracownika WZL, J. S. poinformował, iż w dniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego syn nie będzie obecny w lokalu. Na spotkaniu pouczono skarżącego, że w tej sytuacji nie będzie możliwości zweryfikowania liczby osób stanowiących gospodarstwo domowe, jak również odebrania od syna oświadczenia o jego stanie majątkowym, co będzie stanowić podstawę odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego. Pracownik socjalny odnotował w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego, że w dniu [...] kwietnia 2024 r. J. S. odmówił przeprowadzenia wywiadu, zamknął drzwi i nie przekazał żadnych informacji. Uwzględniając zatem powyższe stanowisko skarżącego, w którym nie sygnalizował niedogodności terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego lecz zakwestionował jego celowość, należy stwierdzić, że rację mają organy obu instancji, że swoim zachowaniem uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, co wyczerpuje przesłankę z art. 7 ust. 3a ustawy. W konsekwencji uniemożliwił uzyskanie przez organ oświadczenia majątkowego, o którym mowa w art. 7 ust. 4 ustawy. Powyższe ustalenia stanowią samodzielną podstawę do wydania decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego, co wprost wynika z art. 7 ust. 3a i 4 ustawy. Podkreślić należy, że na osoby starające się o przyznanie pomocy publicznej nałożony obowiązek czynnego współdziałania z organem przy ustalaniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy i jego rodziny, tego zaś obowiązku skarżący bezsprzecznie nie realizował. W tej sytuacji skoro skarżący odmówił poddania się wymogom nałożonym na niego przepisami prawa i z tego powodu organy orzekające w sprawie nie mogły zgromadzić materiału dowodowego, który miałby walor kompletności, to pod ich adresem nie może być skutecznie wysuwany zarzut naruszenia art. 7 ust. 4 ustawy. Wręcz przeciwnie należałoby podkreślić, że to na skutek działań skarżącego, a w zasadzie uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, złożenia przez niego odpowiedniego oświadczenia o stanie majątkowym nie było możliwe podjęcie decyzji o innej treści niż zaskarżona decyzja. W konsekwencji organ pierwszej instancji nie miał wyboru co do określenia konsekwencji prawnych w zaistniałej sytuacji faktycznej. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935).