II SA/Wa 1269/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Kołodziej Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Protokolant Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2010 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości II SA/Wa 1269/09 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] maja 2009 r. i odmówił przyznania K. S. reprezentowanej przez matkę T. M. renty rodzinnej po zmarłym ojcu J. S. w drodze wyjątku. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39 poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca nie miała niezbędnych środków utrzymania, jak bowiem wynika z akt sprawy skarżąca jest uprawniona na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej, do pobierania renty socjalnej, a zatem nie jest pozbawiona środków utrzymania. W ocenie Prezesa ZUS brak jest, więc warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi T. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła zarzut, że zmarły mąż wypracował prawie 23 lata ubezpieczenia i stąd córka powinna otrzymać świadczenie. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, jednakże z powodów całkowicie odmiennych, aniżeli podnosi skarżąca. Zezwala na to treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), a mianowicie sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednakże sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Niezależnie od doniosłości zarzutów i argumentów obu stron, należało zbadać, czy T. M. była prawidłowo umocowana w chwili wydawania decyzji administracyjnej do reprezentowania córki K. S., bowiem wskazać należy, że ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), stanowi w art. 83, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przytoczonego wyżej przepisu wynika, iż świadczenie takie może być również przyznane członkom rodziny ubezpieczonego - w tym niepełnoletnim dzieciom. Zgodnie natomiast z ogólną regulacją, dotyczącą reprezentacji osób małoletnich, zawartą w art. 30 § 2 kpa, osoby fizyczne nieposiadające zdolności do czynności prawnych działają przez swoich ustawowych przedstawicieli. Zdolność do czynności prawnych ocenia się, co do zasady, na podstawie przepisów prawa cywilnego (art. 30 § 1 kpa). W myśli bowiem art. 11 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletniości. Przechodząc na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, iż z akt administracyjnych wynika, iż K. S. urodziła się w dniu [...] marca 1991 r. Wiek osiemnastu lat osiągnęła w dniu [...] marca 2009 r., a więc już przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. Z akt sprawy wynikało co prawda, iż toczy się przed sądem cywilnym postępowanie o ubezwłasnowolnienie K. S., mimo to organ nadal prowadził postępowanie, mimo że reprezentującą stronę – matka T. M. nie była właściwie umocowana, gdyż do chwili wydania decyzji administracyjnej w drugiej instancji postępowanie o ubezwłasnowolnienie nie zostało zakończone. Tak więc Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydając zaskarżoną decyzję uchybił jednemu z podstawowych obowiązków procedury administracyjnej, pominął bowiem kwestię wieku K. S. i nie zbadał, czy jest ona nadal osobą niepełnoletnią, czy też posiada już pełną zdolność do czynności prawnych. Skutkiem zaś uchybienia temu obowiązkowi było wydanie decyzji administracyjnej skierowanej do matki pełnoletniej K. S., która nie była stroną postępowania o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Powyższe wypełnia natomiast przesłankę z art. 156 § 1 pkt 4 kpa i czyni zaskarżoną decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. nieważną. Z tego względu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 kpa, orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.