II SA/Wa 1269/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędziowie WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.) Ewa Kwiecińska Protokolant referent stażysta Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2011 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2011 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku E. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] lutego 2011 r. o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) - powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki, wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że powyższe świadczenie nie może zostać przyznane E. K., mimo iż orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2011 r. lekarz orzecznik ZUS uznał ją za osobę całkowicie niezdolną do pracy od marca 2009 r. do 30 listopada 2011 r. oraz za częściowo niezdolną do pracy od 31 grudnia 2007 roku. Podkreślił, że zasadą przyznawania świadczeń, na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, jest niespełnianie warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek wystąpienia szczególnych okoliczności. Z dokumentacji rentowej ubezpieczonej wynika, że w okresach od 1 listopada 1989 r. do 3 listopada 1996 r., od 22 listopada 1998 r. do 2 lipca 2000 r., od 12 listopada 2000 r. do 29 lutego 2004 r. i od 10 lipca 2004 r. do 30 czerwca 2007 r. E. K. nie podjęła zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. We wskazanych okresach E. K. nie miała orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, a zatem nie istniały obiektywne przeszkody do wykonywania zatrudnienia i kontynuowania ubezpieczenia w celu nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Również częściowa niezdolność do pracy nie wykluczała podjęcia przez E. K. zatrudnienia, gdyż wówczas możliwość podjęcia pracy była tylko ograniczona. Organ nadmienił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, aby E. K. nie spełniła warunków do świadczenia przyznanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której E. K. zakwestionowała zaskarżoną decyzję, uznając ją za krzywdzącą. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że art. 83 ustawy o emeryturach i rentach nie określa pojęcia szczególnych okoliczności; brak precyzji decyzji czyni ją nieważną, bo nieuzasadnioną. Materiał dowodowy w sprawie uznała za skandaliczny i zarzuciła, że nie wzięto pod uwagę faktu, że pracowała w okresie od 1 kwietnia 2009 r. do 25 września 2009 r. (czyli w okresie, w którym została uznana za częściowo niezdolną do pracy), więc nie mogła być wówczas niezdolna do pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację, wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści cytowanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Stosownie do orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] kwietnia 2011 r., skarżąca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy od marca 2009 r. do 30 listopada 2011 r. oraz osobą częściowo niezdolną do pracy od 31 grudnia 2007 roku. Jednakże zasadą przyznawania świadczeń, na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, jest niespełnianie warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek wystąpienia szczególnych okoliczności. Z dokumentacji rentowej ubezpieczonej wynika, że w okresach od 1 listopada 1989 r. do 3 listopada 1996 r., od 22 listopada 1998 r. do 2 lipca 2000 r., od 12 listopada 2000 r. do 29 lutego 2004 r. i od 10 lipca 2004 r. do 30 czerwca 2007 r. E. K. nie podjęła zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym. We wskazanych okresach E. K. nie miała orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, a zatem nie istniały obiektywne przeszkody do wykonywania zatrudnienia i kontynuowania ubezpieczenia w celu nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. E. K. ma obecnie 57 lat, jej łączny okres ubezpieczenia wynosi 19 lat i 5 miesięcy, z czego na 10-lecie oceniane do uprawnień przypada 1 rok i 4 miesiące. W wymienionych wyżej okresach skarżąca nie podlegała ubezpieczeniu. Postępowanie wyjaśniające zostało podjęte ze względu na zarzuty skarżącej, iż przerwy w jej ubezpieczeniu były wywołane chorobą, przy czym nie czuła się chora, nie leczyła się ani nie odczuwała wpływu dolegliwości na swoje życie. Ustalenia ZUS doprowadziły do wniosku, iż skarżąca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy od marca 2009 r. do 30 listopada 2011 r. oraz osobą częściowo niezdolną do pracy od 31 grudnia 2007 roku. Skarżąca jednakże zarzuca w skardze, że jeszcze w okresie od 1 kwietnia 2009 r. do 25 września 2009 r. pracowała, więc nie mogła być wówczas niezdolna do pracy; zarzut ten sprawia, że tym bardziej nie można zarzucić organowi błędu w ustaleniu okresu pozostawania skarżącej w niezdolności do pracy. Również na rozprawie skarżąca podkreśliła, że nie pracowała w okresach ustalonych przez ZUS przed 2007 rokiem, ponieważ zajmowała się domem i dziećmi. Bez wątpienia niewykonywanie pracy ze względu na zajmowanie się domem i dziećmi nie może zostać uznane za zaistnienie szczególnych okoliczności, uprawniających do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Rola Sądu Administracyjnego, kontrolującego decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, sprowadza się do oceny legalności wydanych w tej sprawie decyzji administracyjnych. W sytuacji, gdy brak jest przesłanki "szczególnych okoliczności", z powodu których skarżąca nie spełnia warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, świadczenie w drodze wyjątku nie może być skarżącej przyznane. Podsumowując należy stwierdzić, że organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zostały kumulatywnie spełnione warunki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, określone w przepisie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach, z uwagi na brak spełnienia przez E. K. wymienionej w nim przesłanki, tj. nie spełniania warunków do świadczenia przyznawanego na zasadach ogólnych na skutek szczególnych okoliczności. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).