II SA/Wa 1270/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.), Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Bronisław Szydło, Protokolant Dorota Kwiatkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2007 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania oddala skargę. W dniu 29 października 2001 r. W. J. wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, w wyniku czego, decyzją Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...], został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem 28 lutego 2002 r. W decyzji tej zawarto zapis o ciążącym na żołnierzu obowiązku zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, poniesionych przez wojsko w czasie jego studiów w Wojskowej Akademii Technicznej. Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] w Ż. decyzją z dnia [...] marca 2002 r. nr [...] ustalił równowartość kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, wyłożonych przez wojsko w czasie studiów W. J., które oficer miał obowiązek zwrócić. W dniu 12 kwietnia 2003 r. W. J. sformułował do Ministra Obrony Narodowej wniosek o zwolnienie go z obowiązku zwrotu równowartości powyższych kosztów. Motywując podanie, powołał się na trudną sytuacją materialną, rodzinną oraz zły stan zdrowia. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] zwolnił zainteresowanego z obowiązku zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, poniesionych w związku z jego kształceniem w Wojskowej Akademii Technicznej. Pismem z dnia 23 września 2005 r. W. J. poinformował Ministra Obrony Narodowej, że w dniu 16 kwietnia 2003 r. wpłacił równowartość wymienionych kosztów na rachunek Urzędu Skarbowego w P. T., zgodnie z tytułem wykonawczym Urzędu Skarbowego w P. T. z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...]. Wobec faktu wydania decyzji zwalniającej go z obowiązku zwrotu tychże kosztów, zażądał od Ministra wydania decyzji o całkowitym zwrocie uiszczonej kwoty. Żądanie to ponowił w piśmie z dnia 27 sierpnia 2006 r. Minister Obrony Narodowej postanowieniem z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zwolnienia W. J. z obowiązku zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, wyłożonych przez wojsko w okresie jego studiów w Wojskowej Akademii Technicznej. Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] Minister Obrony Narodowej uchylił własną decyzję z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w sprawie zwolnienia oficera z obowiązku zwrotu równowartości kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, poniesionych przez wojsko w czasie jego studiów w Wojskowej Akademii Technicznej i umorzył postępowanie w tym zakresie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w sprawie zakończonej ostateczną decyzją, wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Minister wskazał, że okoliczność taką stanowił fakt uregulowania przez skarżącego w dniu 16 kwietnia 2003 r. ciążącego na nim zobowiązania. W związku z tym postępowanie wszczęte wnioskiem zainteresowanego stało się bezprzedmiotowe i - zgodnie z art. 105 § 1 kpa - należało je umorzyć. W. J. skierował do Ministra Obrony Narodowej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że przed uregulowaniem zobowiązania wielokrotnie zwracał się do Ministra, również za pośrednictwem Jednostki Wojskowej nr [...] w Ż., o zwolnienie go z obowiązku zwrotu kosztów kształcenia, a wpłaty należności dokonał już po złożeniu wniosku o zwolnienie. Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, uzasadniając, że okoliczności podniesione przez oficera nie mają znaczenia dla zasadności wznowienia postępowania, bowiem Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] w Ż. nie miał obowiązku informowania Ministra Obrony Narodowej o fakcie spłaty zobowiązania. Tym samym istniała podstawa do wznowienia postępowania w tej sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję W. J. zarzucił organowi naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 5 kpa. Skarżący podniósł, iż organ niesłusznie uznał, że w sprawie wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne, polegające na zapłaceniu przez niego równowartości kosztów, które istniały w dniu wydania decyzji, a nie były znane organowi. Jego zdaniem, Jednostka Wojskowa nr [...] w Ż. działa w zakresie wyznaczonym przez Ministra Obrony Narodowej, dlatego spełnienie świadczenia dochodzonego przez Jednostkę Wojskową było jednocześnie spełnieniem świadczenia na rzecz Ministra Obrony Narodowej. Skarżący wskazał, że decyzja narusza jego prawo do odzyskania wpłaconych pieniędzy. Zaznaczył, iż to naciski komorników i nachodzenie jego rodziny było powodem dokonania wpłaty jeszcze przed wydaniem przez Ministra Obrony Narodowej decyzji o zwolnieniu go z obowiązku zwrotu kosztów. Liczył, że wydanie takiej decyzji pozwoli na odzyskanie wpłaconych pieniędzy, których nie posiadał, a które uzyskał, zaciągając kredyt konsumencki. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i o zasądzenie kosztów postępowania według obowiązujących przepisów. W odpowiedzi na skargę Minister Obrony Narodowej wniósł o jej oddalenie, przedstawiając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wyjaśnił także, że jednostka wojskowa jest jednostką organizacyjną Sił Zbrojnych, odrębną od Ministerstwa Obrony Narodowej, ma również odrębny rachunek bankowy, dlatego wyegzekwowana od skarżącego kwota nie mogła wpłynąć "do budżetu Ministra Obrony Narodowej". Organ podkreślił również, że dla oceny wystąpienia przesłanki bezprzedmiotowości postępowania w sprawie zwolnienia żołnierza zawodowego z obowiązku zwrotu kosztów nie ma znaczenia, czy zobowiązanie to zostało uregulowane dobrowolnie, czy na drodze postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. W sprawie bezspornym jest, że W. J. pobierał naukę w Wojskowej Akademii Technicznej, i że jest jej absolwentem. Poza sporem pozostaje również fakt, że w dniu 29 października 2001 r. skarżący wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, wskutek czego, decyzją Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...] został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem 28 lutego 2002 r. Obowiązująca w dniu wypowiedzenia przez skarżącego stosunku służbowego i w dniu zwolnienia go ze służby wojskowej ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t. j.: Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 z późn. zm.) stanowiła o obowiązku zwrotu poniesionych przez wojsko kosztów związanych z zakwaterowaniem, wyżywieniem i umundurowaniem żołnierza w czasie jego studiów w szkole wojskowej. Według art. 80 ust. 1 dawnej ustawy pragmatycznej żołnierz zawodowy zwolniony z zawodowej służby wojskowej w okresie pełnienia służby obowiązkowej, o której mowa w art. 12 ust. 1 i 2 ustawy, z powodu wypowiedzenia stosunku służbowego dokonanego przez żołnierza albo z przyczyn określonych w art. 75 ust. 1 pkt 9-12 lub art. 76 ust. 1 pkt 3-4 był obowiązany zwrócić równowartość kosztów zakwaterowania, wyżywienia, umundurowania, poniesionych w czasie studiów lub nauki. Skarżący nie kwestionuje - co do zasady - obowiązku zwrotu kosztów, poniesionych przez organy wojskowe na jego utrzymanie i naukę w szkole wojskowej, lecz uważa, iż do zwrotu pieniędzy został zmuszony przez organy egzekucyjne w czasie, kiedy czekał na decyzję Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie zwolnienia go od konieczności ich zwrotu. Twierdzi też, że decyzja z dnia [...] marca 2005 r. o zwolnieniu go od tego obowiązku sprawiła, iż spełnione świadczenie stało się nienależne i w związku z tym zapłacona przez niego kwota winna zostać mu zwrócona. Z kolei zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca pozbawiają skarżącego możliwości odzyskania pieniędzy. W świetle przepisów rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 stycznia 2003 r. w sprawie zwrotu przez żołnierza zawodowego kosztów poniesionych na jego kształcenie w czasie studiów lub nauki (Dz. U. Nr 7, poz. 84 z późn. zm.) organ uprawniony do zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby, w określonych przypadkach, rozpoznając indywidualną sprawę, zwalnia żołnierza z obowiązku zwrotu wspomnianych kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania. Postępowanie takie prowadzone jest z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej uzyskaniem zwolnienia. Trzeba jednak zaznaczyć, że prowadzone na wniosek staje się bezprzedmiotowe, gdy zarówno na moment złożenia wniosku, jak i w trakcie postępowania, a na pewno na moment wydawania decyzji w tym przedmiocie, zobowiązany do zwrotu kosztów kształcenia żołnierz spełni ciążące na nim zobowiązanie. W niniejszej sprawie prowadzone z wniosku W. J. postępowanie o uzyskanie zwolnienia z obowiązku zwrotu kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania, wyłożonych przez organy wojskowe na jego kształcenie w Wojskowej Akademii Technicznej, w istocie w chwili wydawania decyzji Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] było bezprzedmiotowe. Jak bowiem wynika z akt postępowania administracyjnego, skarżący w dniu 16 kwietnia 2003 r. wpłacił równowartość wymienionych kosztów na rachunek Urzędu Skarbowego w P. T., zgodnie z tytułem wykonawczym Urzędu Skarbowego w P. T. z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...]. Wniosek o zwolnienie został złożony w dniu 12 kwietnia 2003 r., a zatem - wobec uregulowania należności - postępowanie wszczęte nim stało się z dniem 16 kwietnia 2003 r. bezprzedmiotowe. Podejmując rozstrzygnięcie w sprawie, organ winien więc wydać decyzję umarzającą postępowanie, zgodnie z art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), wszak przestał istnieć jego przedmiot, który dotyczył należności z tytułu kosztów kształcenia. Innymi słowy, organ już nie miał z czego zwolnić strony, skoro zobowiązanie zostało przez nią spełnione. Mimo faktycznych podstaw świadczących o bezprzedmiotowości postępowania, Minister Obrony Narodowej wydał w dniu [...] marca 2005 r. decyzję nr [...], mocą której zwolnił skarżącego z obowiązku zwrotu kosztów, albowiem o fakcie uiszczenia należnej kwoty dowiedział się dopiero z pisma skarżącego z dnia 23 września 2005 r. W takiej sytuacji zaistniała zatem podstawa do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej powyższą decyzją. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 5 kpa, postępowanie wznawia się, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Fakt uiszczenia przez skarżącego należności z tytułu kosztów zakwaterowania, wyżywienia i umundurowania jest tą nową okolicznością, która istniała w dniu wydawania decyzji o zwolnieniu z obowiązku zwrotu kosztów kształcenia, i której to okoliczności Minister nie znał, wydając swoje rozstrzygnięcie. Zatem w trybie wznowieniowym decyzję o zwolnieniu z obowiązku uiszczenia kosztów kształcenia należało uchylić i postępowanie w tym zakresie umorzyć, jako bezprzedmiotowe. Sąd zwraca uwagę, że każda jednostka wojskowa jest jednostką organizacyjną Sił Zbrojnych. Jednostką wojskową jest również Ministerstwo Obrony Narodowej dla pełniących w nim służbę żołnierzy zawodowych. Zarówno Jednostka Wojskowa nr [...] w Ż., jak i Ministerstwo Obrony Narodowej, są jednostkami odrębnymi, posiadającymi samodzielne rachunki bankowe, a Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] w Ż. i Minister Obrony Narodowej to odrębne organy wojskowe. Z samego faktu, że Minister Obrony Narodowej pełni nadzór instytucjonalny, funkcjonalny i w wielu przypadkach także instancyjny nad jednostkami Sił Zbrojnych, nie da się wyprowadzić wniosku, że ma on pełną wiedzę na temat każdej z prowadzonych przez inne organy wojskowe spraw w ramach przyznanych im kompetencji i właściwości. Spełnienie świadczenia, dochodzonego przez Dowódcę Jednostki Wojskowej nr [...] w Ż., nie było zatem jednoczesnym spełnieniem świadczenia na rzecz Ministra Obrony Narodowej. Dlatego też nie można zgodzić się ze skarżącym, że Minister Obrony Narodowej wiedział o uiszczeniu przez niego należności z tytułu kosztów kształcenia, które to koszty i ich wysokość ustalił Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] w Ż., jako organ właściwy w tej kwestii. Z tych względów, Sąd uznał wydane w sprawie decyzje za prawidłowe, a zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.