II SA/Wa 1270/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędziowie WSA Ewa Marcinkowska (spr.), Przemysław Szustakiewicz, Protokolant ref. staż. Eliza Kusy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2011 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...], z dnia [...] kwietnia 2011 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2011 r., o odmowie przyznania B. S. świadczenia w drodze wyjątku. Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 16 stycznia 2006 r. B. S. wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W uzasadnieniu wniosku wskazała, że ZUS odmówił jej przyznania prawa do renty w trybie zwykłym. Podała, że lekarz orzecznik ZUS orzekł w stosunku do niej całkowitą niezdolność do pracy. Wyjaśniła, że jest bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Wskazała, że okres składkowy w jej przypadku wynosi 14 lat, oraz że nie uwzględniono jej okresu nieskładkowego. Opisała również przebieg swojej pracy zawodowej oraz aktualny stan zdrowia. Postanowieniem z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] Prezes ZUS działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesił postępowanie w sprawie świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że postępowanie należało zwiesić z uwagi na toczące się postępowanie przed Sądem Okręgowym – Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L., na skutek odwołania B. S. od decyzji odmawiającej prawa do renty na zasadach ustawowych. Organ wskazał, że do czasu zakończenia tego postępowania sprawa uprawnień wnioskodawczyni do świadczenia w drodze wyjątku nie może być rozpatrzona. Powyższe postanowienie zostało utrzymane w mocy postanowieniem Prezesa ZUS z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...]. Postanowieniem z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Prezes ZUS podjął zawieszone postępowanie, wskazując w uzasadnieniu, że wyrokiem z dnia 11 lutego 2009 r. Sąd Apelacyjny oddalił apelację, a następnie w dniu 23 września 2009 r. odrzucił skargę B. S. o wznowienie postępowania w sprawie dotyczącej renty z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym. Następnie decyzją dnia [...] marca 2011 r. nr [...] Prezes ZUS, działając na podstawie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił B. S. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił, że B. S. ma 50 lat. Orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2010 r. Komisja Lekarska ZUS ustaliła, że nie jest ona niezdolna do pracy. Wnioskodawczyni nie spełnia zatem przesłanki dotyczącej niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Wskazał także, że zgodnie z art. 14 ust. 3 powołanej ustawy podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie Komisji Lekarskiej. Podniósł również, że orzeczenie Komisji Lekarskiej jest wiążące dla organu rentowego, jak również dla Prezesa ZUS, co oznacza, że ta przesłanka nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. B. S.a złożyła od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację. Dodatkowo wyjaśnił, że art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy lub działalności gospodarczej objętej ubezpieczeniami społecznymi wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Wyjaśnił, że pojęcie niezdolności do pracy zostało zdefiniowane w art. 12 ustawy, stanowiący, iż niezdolna do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Zaznaczył przy tym, że całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła niezdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. W przypadku zaś wieku podał, że chodzi tu o taki przedział wiekowy, który statuuje osobę zainteresowaną w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. W przypadku kobiet jest to 60 lat. Organ zaznaczył jednocześnie, że trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym według potrzeb, nawet, gdy potrzeby te są uzasadnione. W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie B. S. wniosła o jej uchylenie i przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu skargi opisała przebieg swoich starań o świadczenie w trybie zwykłym oraz przebieg postępowania przed Prezesem ZUS zakończonego zaskarżoną decyzją. Opisała również swój stan zdrowia. Podniosła, że w jej sprawie wydana została decyzja negatywna, chociaż były przesłanki do wydania decyzji pozytywnej. Wskazała, że organ wydał decyzję w dniu [...] marca 2011 r., a tymczasem wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku został złożony w lutym 2006 r., gdy miała orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy. Zaznaczyła, że całkowitą niezdolność do pracy miała orzeczoną w okresie od 25 listopada 2005 r. do 31 sierpnia 2010 r. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że Prezes ZUS nie ma wpływu na tempo i przebieg postępowania przed sądem pracy i ubezpieczeń społecznych, a dopóki nie została prawomocnie rozstrzygnięta kwestia braku uprawnień skarżącej do świadczenia w trybie ustawowym, nie mogło się toczyć postępowanie w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. Fakt, że w chwili składania wniosku o świadczenie w 2006 r. skarżąca była całkowicie niezdolna do pracy, nie oznacza, że organ miał obowiązek uznać, że stan ten jest trwały, ani że w sytuacji, kiedy skarżąca nie legitymuje się już orzeczeniem o niezdolności do pracy, jako podstawę decyzji przyjąć nieaktualne orzeczenie komisji. W piśmie procesowym z dnia 22 czerwca 2011 r. skarżąca podniosła ponownie, że swój wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku złożyła w lutym 2006 r., a nie w 2011 r. Zarzuciła, że organ złamał wszystkie zasady naczelne Kodeksu postępowania administracyjnego, poza zasadą dwuinstancyjności i pisemności. Ponownie opisała przebieg postępowania przed Prezesem ZUS zakończonego zaskarżoną decyzją. Zarzuciła organowi pominięcie stanu faktycznego i prawnego na dzień złożenia wniosku oraz manipulację orzeczeniami w sprawie niezdolności do pracy. Podniosła również, że organ naruszył art. 39 k.p.a. ponieważ decyzja została jej przesłana listem zwykłym. W kolejnym piśmie procesowym z dnia 15 września 2011 r. skarżąca zarzuciła, że przy obliczaniu jej stażu ubezpieczeniowego organ pominął fakt sprawowania równolegle ze stosunkiem pracy opieki nad osobą całkowicie ubezwłasnowolnioną. Zarzuciła równie, że do akt sądowych dołączona została wyłącznie kopia pełnomocnictwa dla pełnomocnika organu oraz kopia upoważnień dla osób podpisujących decyzję w imieniu Prezesa ZUS. Skarżąca podniosła, że w tej sytuacji pełnomocnictwa te są nieważne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie została spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż skarżąca nie może być uznana za osobę, która nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Skarżąca nie ma bowiem orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, a jednocześnie nie osiągnęła ustawowego wieku emerytalnego kobiet, tj. 60 lat. Decyzja o przyznaniu świadczenie w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter konstytutywny, dlatego też przesłanki do przyznania świadczenia określone w tym przepisie muszą być spełnione łącznie na dzień wydawania decyzji. Nie ma zatem znaczenia podnoszona przez skarżącą okoliczność, że na dzień składania wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, miała orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy. Komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2010 r. ustaliła, że skarżąca nie jest niezdolna do pracy. W dacie wydawania decyzji skarżąca nie miała zatem orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, a okoliczność ta była wiążąca dla Prezesa ZUS. Obowiązkiem organu było bowiem oparcie rozstrzygnięcia na aktualnym orzeczeniu Komisji Lekarskiej ZUS określającym stan zdrowia skarżącej. Słusznie organ wskazuje, że zgodnie z art. 14 ust. 3 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej. Z uwagi zatem na to, że nie została spełniona przesłanka ustawowa niemożności podjęcia przez wnioskodawczynię B. S. pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, była to okoliczność wystarczająca i przesądzająca o niemożności uwzględnienia jej wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Sytuacja materialna skarżącej nie jest natomiast wystarczające do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby się o nie ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Odnosząc się z kolei do podniesionego przez skarżącą zarzutu dotyczącego doręczenia jej decyzji listem zwykłym, wbrew brzmieniu art. 39 k.p.a., wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 71a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) ZUS może przesyłać pisma i decyzje listem zwykłym. Jest to przepis szczególny w stosunku do art. 39 k.p.a., nakazującego organom administracji publicznej doręczanie pism w postępowaniu administracyjnym za pokwitowaniem. Doręczenie skarżącej decyzji w niniejszej sprawie nastąpiło zatem w zgodzie ze wskazanym wyżej przepisem ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Również zarzuty dotyczące dołączenia do akt sądowych niniejszej sprawy kopii pełnomocnictwa dla pełnomocnika organu, jak też dołączenia do akt postępowania administracyjnego kopii upoważnień dla osób podpisujących decyzje w imieniu Prezesa ZUS nie mają znaczenia dla prawidłowości rozstrzygnięcia wydanego w sprawie. Zarówno bowiem prawidłowość pełnomocnictwa, jak też prawidłowość wskazanych wyżej upoważnień do wydania decyzji w imieniu Prezesa ZUS nie budzą wątpliwości Sądu. Sądowi z urzędu jest natomiast wiadomym, że wskazane w pełnomocnictwie oraz w upoważnieniach osoby były prawidłowo umocowane do działania w imieniu Prezesa ZUS. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2011 r. odpowiadają prawu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.