II SA/Wa 1271/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Bronisław Szydło, Adam Lipiński (spr.), Protokolant Agnieszka Bieniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2009 r. sprawy ze skargi M. K. działającej w imieniu małoletniej E. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku: - oddala skargę. M. K. starała się o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po P. K., na rzecz wspólnych dzieci: A. K. urodzonego w dniu [...] stycznia 1990 r. i E. K. urodzonej w dniu [...] sierpnia 1993 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] marca 2009 r. wydał w niniejszej sprawie dwie decyzje odmawiające przyznania żądanego świadczenia. Jedną dotyczącą małoletniej E. skierował do działającej w jej imieniu matki – M.K., drugą do A. K. z uwagi na uzyskanie przez niego pełnoletniości. M. K., działając w imieniu małoletniej córki E. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. na zasadzie art. 138 § 1 pkt. 1 Kpa utrzymał w mocy swoją decyzję poprzedzającą. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał co następuje: P. K. zmarł w dniu [...] sierpnia 2008 r. w wieku 49 lat. Legitymował się udowodnionym okresem ubezpieczenia społecznego w rozmiarze łącznym 16 lat, 3 miesięcy i 14 dni. Lekarz orzecznik ZUS, na podstawie przedłożonej dokumentacji, w dniu [...] października 2008 r. stwierdził u P. K. częściową niezdolność do pracy od dnia [...] maja 2007 r. i całkowitą niezdolność do pracy od dnia [...] marca 2008 r. Analizując okresy zatrudnienia i opłacania składek ubezpieczenia organ stwierdził, iż w okresach od dnia [...] listopada 1995 r. do dnia [...] kwietnia 1999 r.; od dnia [...] kwietnia 2000 r. do dnia [...] maja 2004 r. nie wykazano żadnych przyczyn usprawiedliwiających brak zatrudnienia. Z orzeczenia lekarza orzecznika wynika, iż P. K. był całkowicie niezdolny do pracy dopiero od dnia [...] marca 2008 r., co nie może usprawiedliwiać powyżej wskazanych okresów. Natomiast podczas postępowania administracyjnego M. K. nie wskazała na żadne przyczyny, które mogły by wskazywać na okoliczność świadczenia pracy we wspomnianych wyżej okresach lub usprawiedliwiać jej niewykonywanie. W ocenie organu łączny okres ubezpieczenia jest nieadekwatny do wieku zmarłego. M. K. jest nauczycielką, zarabia około [...] zł. brutto, z której to kwoty utrzymuje dorosłego i uczącego się syna A. i małoletnią E., które to dzieci mieszkają z nią. Z wyżej wymienionymi mieszka matka M. K., ale prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe i pobiera emeryturę. A zatem średnia na osobę znacznie przewyższa kwotę 675,10 zł. - najniższą emeryturę obowiązującą od dnia 1 marca 2009 r. Z akt sprawy wynika także, iż najstarsza córka A., prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, studiuje za granicą i utrzymuje się ze stypendium. W ocenie organu nie zostały w niniejszej sprawie spełnione przesłanki określone w art. 83 § 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, działająca w imieniu małoletniej E., M. K. wskazała, że ojciec dzieci był [...]. Gdyby nie ta choroba miałby szanse pracować i wypracować dla dzieci rentę. Wskazuje dalej, że okres ponad 16 lat jego ubezpieczenia nie jest mały. Powołuje się na wyrok Sądu Najwyższego sygn. akt II UK 235/07. Podaje nadto, iż obecnie jej zarobki zmniejszyły się do kwoty [...] zł. brutto. Na rozprawie dodała, że nie potrafi ustosunkować się do okresów braku zatrudnienia byłego męża gdyż mieszkali osobno. P. K. nie płacił alimentów. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w odpowiedzi na skargę, wnosił o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w decyzji i nadto wskazywał, że aby móc skorzystać z uchwały Sądu Najwyższego, na którą powołuje się skarżąca, P. K. powinien legitymować się co najmniej 25 letnim okresem ubezpieczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. W niniejszej sprawie sądem tym jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Badana pod tym kątem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia niezbędne jest łączne spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków. Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, należy podzielić stanowisko organu w przedmiocie braku w niniejszej sprawie szczególnych okoliczności, które w rozumieniu wyżej wskazanego przepisu umożliwiały by przyznanie świadczenia. P. K. nie był osobą ubezpieczoną w chwili śmierci, zaś brak takiego ubezpieczenia nie był w żaden sposób usprawiedliwiony szczególnymi okolicznościami. Ojciec dziecka legitymował się w stosunku do swojego wieku (46 lat) stosunkowo krótkim stażem ubezpieczenia (nieco ponad 16 lat), posiadał liczne i długotrwałe przerwy w zatrudnieniu od listopada 1995 r. do kwietnia 1999 r. (około 3 i pół roku) i od kwietnia 2000 r. do czerwca 2004 r. (około 4 lata i 3 miesiące) i to w okresie gdy nie był ani całkowicie ani częściowo niezdolny do pracy. Od lata 2004 roku kilkumiesięczne a często i kilkudniowe okresy składkowe przeplatają się z okresami nieświadczenia pracy. Trafnie zatem organ wskazał, na brak w sprawie jakichkolwiek argumentów świadczących o istnieniu szczególnych okoliczności usprawiedliwiających taki stan rzeczy. Podkreślenia wymaga to, iż lekarz orzecznik ustalił u P. K. jedynie częściową niezdolność do pracy i to od dnia [...] maja 2007 r., zaś całkowitą niezdolność dopiero od dnia [...] marca 2008 r., to jest na około pięć miesięcy przed śmiercią. Częściowa niezdolność do pracy nie stanowi usprawiedliwienia dla braku jej świadczenia, jakkolwiek może utrudniać jej znalezienie, ale nawet przyjąwszy, iż w okresie tym choroba [...] utrudniała ojcu dzieci znalezienie pracy, w żaden sposób nie można wytłumaczyć brak zatrudnienia, a co za tym idzie brak opłacania składek z ubezpieczenia społecznego w okresach od listopada 1995 r. do kwietnia 1999 r. (około 3 i pół roku) i od kwietnia 2000 r. do czerwca 2004 r. (około 4 lata i 3 miesiące), na co trafnie powołuje się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Choroba [...] nie stanowi przyczyny zaliczanej w orzecznictwie do szczególnej okoliczności, o której mowa w art. 83 omawianej ustawy. W niniejszej sprawie nie ma dowodów aby w tych obu długich, po kilka lat trwających okresach nieświadczenia pracy przez P. K. można było wskazać jakąkolwiek przyczynę stanowiącą szczególną okoliczność skutkującą brakiem ubezpieczenia. W szczególności okoliczności takiej nie podaje matka dzieci, która z racji oddzielnego zamieszkania nie może znać istotnych dla niniejszej sprawy szczegółów z życia ojca dzieci. Organ wskazał także na inną negatywną przesłankę uniemożliwiającą przyznanie świadczenia – brak niezbędnych środków utrzymania. W dacie wydawania decyzji M. K. wraz z dziećmi – małoletnią córką E. i uczącym się dorosłym synem A. utrzymywali się z dochodów z pracy matki i średnia na osobę znacznie przewyższała kwotę 675,10 zł. - najniższą emeryturę obowiązującą od dnia 1 marca 2009 r. Zaznaczyć tu należy, iż ustawodawca nie operuje terminem wystarczających środków do utrzymania, ale pojęciem środków niezbędnych do utrzymania. Nawiązując do podniesionego w skardze orzecznictwa Sadu Najwyższego wskazać należy iż Sąd Najwyższy w uchwale podjętej w składzie 7 sędziów z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt I UZP 5/05, stwierdził, że: "Renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny, oraz jest całkowicie niezdolny do pracy (art. 57 ust. 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 tej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego 10-lecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy". Jednakże w niniejszej sprawie sytuacja taka nie występuje gdyż okres składkowy P. K. nie wynosił 25 lat. Zarówno Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dostrzegają trud i wysiłek jaki ponosiła i nadal ponosi M. K. przy wychowaniu trojga dzieci bez pomocy finansowej ich ojca, zwłaszcza iż starsze z tych dzieci studiują. Jednakże dochodzone świadczenie nie jest przyznawane w oparciu o zasady słuszności, ale jest świadczeniem ściśle określonym w normie szczególnej – art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jeżeli skarżąca dysponuje obecnie danymi (których wcześniej nie przedstawiła organowi) świadczącymi o możliwości innej oceny stanu zdrowia P. K., albo poweźmie nieznane dotąd informacje o innych okresach zatrudnienia, albo zmniejszy się średnia dochodu w rodzinie, może wszcząć nowe postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku albo w trybie zwykłym, wskazując organowi te nowe dowody. Podjęte w niniejszej sprawie decyzje Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku są zatem zasadne. Rozstrzygając sprawę organ prawidłowo zastosował zarówno przepisy prawa materialnego jak i przepisy postępowania. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dopatrzył się naruszenia prawa i dlatego na podstawie art. 151 w związku z art. 132 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.