II SA/Wa 1275/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K.M. z dnia 12 listopada 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi K.M. na postanowienie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.), prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W treści formularza wniosku z dnia 12 listopada 2013 r. K.M. oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz dwiema córkami. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie żony w wysokości ok. 1.600 zł brutto, wynagrodzenie starszej córki w wysokości ok. 1.800 zł oraz świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości 3.009 zł miesięcznie. Jako składniki majątku skarżący wymienił budynek mieszkalno – gospodarczy w remoncie oraz działkę rolną o pow. 0, 4128 ha. Do zobowiązań finansowych skarżący zaliczył dwa kredyty, odpowiednio z ratami miesięcznymi w wysokości 650 zł i 410 zł oraz bieżące wydatki w łącznej wysokości 1.187 zł Nadto wskazał, że znaczną część dochodów rodziny pochłaniają wydatki związane z leczeniem i zakupem leków, a stan zdrowia poszczególnych członków rodziny nie pozwala na podjęcie dodatkowej pracy. Do wniosku skarżący nie dołączył jakichkolwiek dokumentów źródłowych potwierdzających zamieszczone we wniosku informacje. Z tego powodu, w piśmie z dnia 28 listopada 2013 r. skarżący został wezwany do przedstawienia, w terminie 14 dni, dokumentów źródłowych poświadczających dochody oraz możliwości płatnicze, tj.: wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym za ten okres oraz zaświadczeń potwierdzających wysokość świadczeń stanowiących źródła utrzymania jego rodziny za okres ostatnich miesięcy. Skarżący został również zobowiązany do złożenia odpisów zeznań podatkowych za 2011 i 2012 r. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 2 grudnia 2013 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w dniu 17 grudnia 2013 r., a zatem już po zakreślonym w wezwaniu terminie, złożył do akt pismo (pismo opatrzone datą 16 grudnia 2013 r. – w aktach), w którym oświadczył, że nie zdołał w zakreślonym terminie zgromadzić żądanych w wezwaniu dokumentów i w związku z tym wnosi o rozpoznanie jego wniosku tylko w oparciu o złożone oświadczenie. W tej sytuacji, oceniając złożone oświadczenia skarżącego należy mieć na względzie regulację art. 252 § 1 P.p.s.a., w myśl którego osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Trzeba nadto podkreślić, że zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Toteż, wykazanie sytuacji majątkowej jest każdorazowo obowiązkiem wnioskodawcy (strony postępowania) i ani sąd administracyjny ani też referendarz tego sądu nie prowadzą w tym zakresie postępowania z urzędu. Tym samym, zgodnie z wolą ustawodawcy, wydanie prawidłowego orzeczenia w zakresie prawa pomocy możliwe jest tylko wówczas, gdy brak jest jakichkolwiek wątpliwości co do sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony. W niniejszej sprawie ten warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został jednak spełniony. Skarżący nie uczynił zadość doręczonemu wezwaniu z dnia 28 listopada 2013 r. i nie wykazał sytuacji majątkowej w prowadzonym gospodarstwie domowym, tj. nie usunął niewystarczającego do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oświadczenia zamieszczonego w formularzu wniosku tak co do aktualnej wysokości źródeł swojego utrzymania, jak też swoich możliwości płatniczych. Skarżący nie przedstawił bowiem ani wyciągów z posiadanych rachunków bankowych ani też nie złożył jednoznacznego oświadczenia, z którego wynikałoby, że rachunków takich nie posiada. Skarżący nie złożył również dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym mimo, iż w formularzu wniosku podał szczegółowe wyliczenie części tych wydatków. Nie przedstawił też zaświadczeń o wysokości źródeł utrzymania, ani odpisów zeznań podatkowych. Tym samym skarżący nie złożył tego rodzaju dokumentów, które umożliwiłyby ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Tylko bowiem na podstawie zestawienia łącznej kwoty dochodu z łączną kwotą wydatków można ustalić wolną do dyspozycji skarżącego kwotę środków pieniężnych, a w dalszej konsekwencji ocenić, czy skarżący może wydatkować tę kwotę na poczet kosztów sądowych. Jednocześnie należy zauważyć, że skarżący nie wystąpił o przedłużenie terminu do wykonania wezwania. Nie złożył też do akt przynajmniej części zgromadzonych dokumentów, którymi, jak wynika z informacji podanych we wniosku, dysponował już w dniu jego sporządzenia. W konsekwencji K.M. nie usunął budzącego wątpliwości oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tym samym nie wykazał przesłanek określonych w art. 246 § 1 cyt. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast w odniesieniu do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że skarżący korzysta w niniejszej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. d P.p.s.a. W myśl tego przepisu nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach ze stosunków pracy i stosunków służbowych. Co oczywiste do tej kategorii spraw zalicza się też sprawa ze skargi K.M. na akt w przedmiocie uprawnień byłego funkcjonariusza Policji. Ustawowy charakter zwolnienia oznacza, że strona skarżąca działalność organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem II instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z kolei, zgodnie z art. 262 P.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W rezultacie wniosek strony, która korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a występuję o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega rozpoznaniu tylko w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego. W pozostałym bowiem zakresie o zwolnieniu od kosztów sądowych rozstrzyga sama ustawa. W odróżnieniu od zwolnienia mocą postanowienia sądu lub referendarza sądowego (zwolnienie podmiotowe zależne od sytuacji majątkowej strony), zwolnienie ustawowe ma charakter przedmiotowy i jest niezależne od sytuacji majątkowej strony i jej możliwości płatniczych. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono, jak w sentencji.