II SA/Wa 128/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Kube Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz Asesor WSA Jacek Fronczyk (spr.) Protokolant: Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2006r. sprawy ze skargi T. B. - przedstawicielki ustawowej małoletniego A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2005r. nr [...]; 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2005r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku T. B. z dnia 12 maja 2005r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej dla jej małoletniego syna A. B., po zmarłym w dniu [...] 2004r. jego ojcu A. B. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dodał również, iż renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności bada się, czy świadczenie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie ocenie poddawana jest sytuacja osoby wnioskującej. Organ stwierdził, że zmarły A. B. na przestrzeni 50 lat życia udowodnił okres ubezpieczenia wynoszący 27 lat, 8 miesięcy i 7 dni. Jednakże w ostatnim 10-leciu poprzedzającym datę zgonu ([...] 2004r.), zamiast wymaganych 5 lat, ojciec dziecka udowodnił okres ubezpieczenia wynoszący 3 lata, 11 miesięcy i 21 dni. Ponadto ostatnio udowodniony okres ubezpieczenia przypada na dzień [...] grudnia 1998r. Organ zaznaczył, że od tej daty do dnia zgonu, tj. przez okres 6 lat, nie został udokumentowany żaden okres potwierdzony opłacaniem składki na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem organu, przerwa w zatrudnieniu nie wskazuje na istnienie szczególnych okoliczności, które mogłyby popierać wniosek, zwłaszcza że w okresie tym ojciec dziecka nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy, zaś trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego kryterium do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 października 2005r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, T. B. podniosła, że nie zgadza się z dokonaną przez organ oceną sytuacji jej małoletniego syna. Zaznaczyła, że decyzja Prezesa w praktyce przenosi skutki przerw w zatrudnieniu ojca na dziecko, co, jej zdaniem, jest irracjonalnym uzasadnieniem takiego rozstrzygnięcia. Podniosła, że syn jest pozostałym po ubezpieczonym członkiem rodziny, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia, nie może podjąć pracy wskutek wieku, a ponadto nie ma niezbędnych środków utrzymania, co pozostaje w zgodzie z treścią art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Decyzją z dnia [...] grudnia 2005r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2005r. i w uzasadnieniu przytoczył tę samą argumentację. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie T. B. wniosła o uchylenie powyższej decyzji. Powołała się na argumenty użyte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jaki skierowała do Prezesa ZUS i dodatkowo podniosła, że organ nie ocenił właściwie sytuacji ubezpieczeniowej ojca dziecka. Zarzuciła Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych błędy w ustaleniach faktycznych będących podstawą wydania decyzji oraz błędną interpretację przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wskazała także na obrazę przepisów procedury administracyjnej przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w sprawie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, a wydane w sprawie decyzje podlegają uchyleniu, albowiem Sąd stwierdził naruszenie prawa procesowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że A. B. (ur. [...] 1989r.) jest pozostałym po zmarłym A. B. (ur.[...] 1954r.) członkiem rodziny. Nie budzi również wątpliwości fakt, że nie ma on niezbędnych środków utrzymania, zważywszy na trudną sytuację materialną jego matki, na utrzymaniu której pozostaje. Ponadto ze względu na wiek, nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Jednakże poza wymienionymi przesłankami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez ojca dziecka warunki uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Zatem ustalenie prawa do świadczenia w drodze wyjątku musi odbyć się w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym, z poszanowaniem przepisów regulujących przyznawanie świadczeń na zasadach ogólnych. W niniejszej sprawie Prezes ZUS dopuścił się naruszenia reguł procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czego dowodem są przede wszystkim uzasadnienia obu jego decyzji. W świetle art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) organy administracji publicznej podejmują m.in. wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Na podstawie zaś art. 77 § 1 kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W oparciu o art. 80 kpa organ administracji publicznej na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona, a na zasadzie art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Realizacja zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej wymaga, aby dopuścić jako dowód w sprawie wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia stanu faktycznego, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 kpa). Prezes ZUS zobowiązany był więc wyjaśnić, co spowodowało przerwę w stażu ubezpieczeniowym ojca dziecka, która udaremniła nabycie renty rodzinnej w zwykłym trybie i zebrane ustalenia ocenić w aspekcie szczególnych okoliczności. Oczywiście nie oznacza to, że organ ma "po omacku" szukać dowodów uzasadniających przerwy w zatrudnieniu, jednakże nie może pozbawiać strony możliwości wypowiedzenia się i przedstawienia argumentów na istnienie okoliczności, które mógłby badać pod kątem szczególnych okoliczności. Brak ustaleń w tym zakresie może wskazywać, że Prezes ZUS nie prowadził postępowania wyjaśniającego. Stwierdzenie, że zmarły ojciec dziecka w spornym okresie był zdolny do pracy, gdyż nie orzeczono wówczas wobec niego całkowitej niezdolności do pracy, jest niewystarczające i narusza przywołany przepis art. 75 kpa. W aktach sprawy brak jest oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej (druk ZUS Rp-15), którego organ nie przedstawił T. B. celem podania w nim informacji dotyczących powstałych przerw w ubezpieczeniu A. B. Uchybienia te implikują twierdzenie, że organ nie badał w pełni przesłanki szczególnych okoliczności. Obiektywnie istniejące przyczyny, niezależne od woli, udaremniające możliwość przepracowania wymaganego okresu w ostatnim dziesięcioleciu, mogą wskazywać na istnienie szczególnych okoliczności, o jakich mowa w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy. Sąd zwraca uwagę, że żaden przepis cytowanej ustawy nie zawiera definicji "szczególnych okoliczności", dlatego też ich wystąpienie, w odniesieniu do każdego przypadku, winno być stwierdzone tylko indywidualnie. W ocenie Sądu, również inna ważna okoliczność została całkowicie pominięta przez organ. Prezes ZUS w ogóle nie odniósł się do kwestii adekwatności stażu ubezpieczeniowego A. B. do jego wieku w chwili zgonu. Nie ulega wątpliwości, że ponad 27-letni okres ubezpieczenia jest okresem znaczącym wobec 50 lat życia. Uwzględnienie skargi nie oznacza, że Sąd przesądza o istnieniu podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ale wadliwość postępowania dowodowego pozwala przyjąć, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezesa ZUS zostały wydane z mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia naruszeniem art. 7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku. W oparciu o art. 152 ww. ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości.