II SA/Wa 128/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Sławomir Antoniuk, Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2010 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego M. W. kwotę 485,93 (słownie: czterysta osiemdziesiąt pięć złotych, dziewięćdziesiąt trzy grosze) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] października 2009 r. i odmówił przyznania M. W. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z roku 2004 Nr 39 poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS, M. W. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Prezes ZUS podkreślił, iż ostatni okres składkowy skarżącego przypada na dzień [...] września 2002 r. Z analizy akt wynika, iż po tej dacie mógł on kontynuować zatrudnienie, aż do daty uznania przez lekarza orzecznika ZUS za osobę całkowicie niezdolną do pracy tj. [...] grudnia 2007 r. Natomiast podnoszone przez stronę okoliczności, iż nie mógł pracować ze względu na wysokie bezrobocie nie mogą być brane pod uwagę, bowiem bezrobocie nie jest samo w sobie okolicznością szczególną. Organ podkreślił, iż jak wynika z akt sprawy miesięczny dochód na osobę w rodzinie skarżącego wynosi 886,73 zł brutto, a więc przekracza wysokość minimalnej emerytury, która wynosi 636,29 zł, która to kwota jest minimum wskazującym na brak niezbędnych środków utrzymania. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł zarzut, że nie mógł podjąć pracy ze względu na pogarszający się stan zdrowia, a od dnia [...] kwietnia 2001 r. orzeczono wobec niego stan niepełnosprawności w stopniu lekkim, co spowodowało, że nie mógł podjąć pracy. Nadto kwota, którą wskazał organ jaką posiada, nie jest wystarczająca na utrzymanie, a w dodatku doliczono do niej zarobki syna, który ze względu na podjęte studia i własne wydatki nie wspomaga budżetu rodzinnego. W odpowiedzi na skargę, Prezes ZUS podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonych decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać świadczenie w drodze wyjątku, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki. ─ jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ─ nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym całkowitą niezdolność do pracy w związku ze złym stanem zdrowia lub wiek, ─ nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Zaznaczyć należy, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, dlatego też w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą, a następnie ustalane jest prawo do tego świadczenia wnioskodawcy – członka rodziny po osobie zmarłej. Z użytego w powołanym art. 83 ust. 1 sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku lub odmowa przyznania tego świadczenia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczeń w trybie określonym w powołanym art. 83 ust. 1, jest związany rygorami procedury administracyjnej. Wynika to wyraźnie z przepisu art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Prezes ZUS winien więc przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 3 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, co spowodowało, że nieoceniono w sposób dostateczny zebranego w sprawie materiału dowodowego. Przed wszystkim w sprawie organ w sposób nieprawidłowy wskazał, iż dochód w rodzinie skarżącego przewyższa kwotę przekraczającą wysokość minimalnej emerytury, która to kwota jest minimum wskazującym na brak niezbędnych środków utrzymania. Tymczasem skarżący konsekwentnie wskazuje, że dzieci choć mieszkają z nim to faktycznie prowadzą osobne gospodarstwo, bowiem zarobki żony nie pozwalają utrzymać siebie, męża i dorosłe dzieci. Ta kwestia powinna być przez organ ponownie zbadana i oceniona. Nadto należy wskazać, że Prezes ZUS błędnie ocenił szczególne okoliczności, które nie pozwoliły skarżącemu nabyć świadczenia w trybie zwykłym. Tą przesłankę należy oceniać w całokształcie okoliczności sprawy. Skarżący mając wykształcenie średnie techniczne od 1994 r. chorował, był przez dwa lata rencistą, następnie orzeczono wobec niego lekki stopień niepełnosprawności powodujący, że nie mógł on nosić ciężkich przedmiotów, co faktycznie eliminowało go z możliwości podjęcia pracy w zawodzie, a w sposób znaczny jeśli nie całkowity, eliminowało jego możliwości znalezienia pracy. Skarżący starał się o podjęcie pracy, o czym świadczy fakt, że zarejestrował się w urzędzie pracy, jednak nie było dla niego propozycji. W takiej sytuacji, było oczywistym, że wobec orzeczenia wobec niego częściowej niezdolności do pracy, faktycznie nie mógł on na skutek schorzenia podjąć pracy. Jednak tego organ nie wziął pod uwagę. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji, Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Orzekając o kosztach Sąd działał na podstawie art. 200 w zw. z art. 209 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.