II SA/Wa 1281/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.), Sędziowie WSA - Joanna Kube, - Sławomir Antoniuk, Protokolant - Eliza Kusy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. H. kwotę 240 zł (słownie dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 zł (słownie pięćdziesiąt dwa osiemdziesiąt) stanowiącą 22% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 21 września 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 485/07, uchylił decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 2007 r. nr [...] oraz utrzymaną nią w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania J. W. świadczenia specjalnego. Sąd w uzasadnieniu wyroku stwierdził, iż Prezes Rady Ministrów nieprawidłowo zebrał i ocenił materiał dowodowy sprawy. Wskazał również, że organ uchybił przepisom proceduralnym oraz zasadom postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 11, a także art. 107 § 3 Kpa. Podniósł, iż na gruncie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego nie do przyjęcia jest takie prowadzenie postępowania dowodowego, przy którym organ administracji przyjmuje bierną postawę, ograniczając się jedynie do oceny, czy strona udowodniła fakty stanowiące podstawę jej żądania, czy też nie, przerzucając w konsekwencji obowiązek wyjaśnienia sprawy na stronę. W ocenie Sądu, organ powinien wyjaśnić okoliczności, dotyczące zasług skarżącego w działalności związkowej i opozycyjnej, występując do odpowiednich władz związkowych. Zdaniem Sądu, uznanie administracyjne, w ramach którego podjęta została zaskarżona decyzja, wymaga szczególnej staranności w przedstawieniu przesłanek i wniosków, jakie legły u podstaw przyjętego rozstrzygnięcia. Brak bowiem należytego uzasadnienia przedmiotowej decyzji jest zaprzeczeniem uznania administracyjnego i wskazuje na dowolność organu przy jej wydaniu. Prezes Rady Ministrów, działając na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w dniu [...] czerwca 2009 r. wydał decyzję nr [...], którą odmówił J. W. przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał m.in., iż wnioskodawca podał, że jest zasłużonym działaczem "Solidarności", zakładał związek i był jego przewodniczącym, a w okresie stanu wojennego był dotkliwie represjonowany, a ponadto, że pozostaje w skrajnym niedostatku. Do wniosku jednak nie załączył żadnych dokumentów. Wykonując wyrok Sądu, organ wystąpił do Przewodniczącego Związku Regionu [...] NSZZ "Solidarność", a następnie do Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. W ocenie organu, otrzymane informacje i dokumenty nie potwierdzają, aby wnioskodawca prowadził kiedykolwiek działalność związkową lub opozycyjną oraz aby był z tytułu takiej działalności poddany jakimkolwiek represjom. Organ wskazał, że z uwagi na uchylanie się przez wnioskodawcę od podania obecnego miejsca zamieszkania (pobytu), nie ma możliwości ustalenia aktualnej sytuacji bytowej wnioskodawcy. Natomiast z akt sprawy nie wynika, aby z uwagi na sytuację bytową, wnioskodawca wystąpił do właściwego miejscowo ośrodka pomocy społecznej z wnioskiem o objęcie go stosowną pomocą. W ocenie organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy i jego analiza nie pozwala na pozytywne załatwienie wniosku J. W. o przyznanie mu żądanego świadczenia. Prezes Rady Ministrów, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm), w dniu [...] lipca 2009 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą. W bardzo obszernym uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy oraz dokonał szczegółowej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego. Decyzja Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2009 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez J. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zarzucił "bezwzględną nieważność postępowania" prowadzonego "przez urzędników naczelnego organu" i wniósł o: 1) "nakazanie dostarczenia Sądowi dokumentów Z.Z.-SOLIDARNOŚĆ", dotyczących jego walki o niepodległą Polskę, 2) rozpoznanie sprawy bez jego udziału, 3) nieobciążanie go opłatami i kosztami sądowymi z braku jakiegokolwiek majątku i dochodu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Prezes Rady Ministrów, odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia, wydał decyzję na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227). Zgodnie z treścią powołanego przepisu, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych wypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ posiada swobodę działania i możliwość wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem badać jedynie, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Przytoczony przepis nie wskazuje przesłanek, jakie decydują o tym, iż konkretna sytuacja jest "uzasadnionym przypadkiem". Ustawodawca nie określił w nim żadnych kryteriów, których spełnienie uzasadniałoby przyznanie przedmiotowego świadczenia. Ocenę, czy dane okoliczności są "uzasadnionym przypadkiem", czy też nie, ustawodawca pozostawił Prezesowi Rady Ministrów. Należy wskazać, że wydając decyzję administracyjną, na podstawie art. 82 ust. 1 przedmiotowej ustawy, organ jest związany rygorami procedury administracyjnej. Obowiązek ten wynika z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który stanowi, że w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów ma obowiązek przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 Kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 Kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 Kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa. W niniejszej sprawie Prezes Rady Ministrów przestrzegał wszystkich tych reguł procesowych, czego dowodem jest zebrany w sprawie materiał dowodowy i uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w której przedstawiono wszystkie okoliczności faktyczne w sprawie. Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Prezes Rady Ministrów odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia. Wobec powyższego – w ocenie Sądu - nie można zaskarżonej decyzji przypisać przekroczenia granic uznania administracyjnego. W rozpoznawanej sprawie Prezes Rady Ministrów prawidłowo ustalił, że sytuacja bytowa skarżącego jest trudna. Organ również prawidłowo ustalił, że skarżący nie legitymuje się żadnymi wybitnymi zasługami w jakiejkolwiek dziedzinie, mającej znaczenie dla kraju. Fakt, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej nie może być uznany za okoliczność uzasadniającą przyznanie wnioskowanego świadczenia. Sąd uznał więc, że Prezes Rady Ministrów należycie wykazał, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przez skarżącego przesłanki, o których mowa w powołanym art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co uzasadniało odmowę przyznania mu świadczenia specjalnego. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł, jak w pkt 1 sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250, ww. ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).