II SA/Wa 1281/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.), Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Protokolant specjalista Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi małoletnich D. i R. M. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę II SA/Wa 1281/18 UZASADNIENIE Pani M. M., przedstawicielka ustawowa małoletnich dzieci D. i R. złożyła skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2018 r. w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Skarżąca działając w imieniu małoletnich dzieci - synów D. i R., złożyła wniosek o przyznanie po zmarłym ojcu renty rodzinnej na podstawie artykułu 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017r., poz. 1383 ze zm.). Dnia [...] czerwca 2018 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję odmawiającą przyznania renty rodzinnej małoletnim po zmarłym ojcu, na podstawie artykułu 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017r, poz. 1383 ze zm.). Organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Warunki określone w przywołanym przepisie muszą być spełnione przez wnioskodawcę łącznie, zatem niespełnienie któregokolwiek z warunków, wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie organu warunki wskazane w art. 83 ustawy nie zostały łącznie spełnione. Łączny okres ubezpieczenia ojca dzieci wynosi 8,5 roku na 20 lat aktywności zawodowej. Jak ustalono, ojciec dzieci w latach 2003-2004, 2010-2012, 2012-2017 nie pracował. Natomiast z akt sprawy nie wynika, by w tym czasie zaistniały okoliczności wykluczające u niego podejmowanie pracy (całkowitą niezdolność do pracy orzeczono dopiero od października 2017 r.). Prezes ZUS przyjął, że żadne inne okoliczności o charakterze szczególnym nie zostały w sprawie udowodnione, skarżąca skupiała się bowiem głównie na udowadnianiu, że znajduje się w niezwykle trudnej sytuacji materialnej i na tej podstawie przede wszystkim powinna otrzymać rentę. Skarżąca podnosiła, iż składając wniosek o przyznanie renty w drodze wyjątku liczyła na indywidualne podejście do jej sprawy i wzięcie pod uwagę aktualnego stanu. Liczyła, że przy wydawaniu decyzji o przyznaniu renty w drodze wyjątku - jak sama nazwa wskazuje - bierze się pod uwagę nie tylko te same przesłanki co przy wydawaniu decyzji o przyznaniu renty rodzinnej w zwykłym trybie, ale też aktualną sytuację rodzinną i materialną wnioskodawcy. Wskazywała, że mąż mógł pracować, ale problemy zdrowotne zaczęły się długo wcześniej niż sama diagnoza, mąż od młodych lat pracował fizycznie i to odbijało się na jego kręgosłupie. Ponadto, mimo wszystko przepracował łącznie ponad 8 lat. W ocenie skarżącej przy wydawaniu decyzji o rencie "w drodze wyjątku" powinno się brać pod uwagę przede wszystkim aktualną sytuację rodziny zmarłego, a nie sytuację z przed kilku lat. Podnosiła, że została sama z dwójką dorastających dzieci w wieku szkolnym. Pracuje poza miejscem zamieszkania, w Urzędzie Wojewódzkim, gdzie pensje są od lat zamrożone i się nie zmieniają - a wkrótce zrównają się z najniższą krajową. Mimo niskich zarobków nie spełnia kryteriów żeby otrzymać zasiłki, a ciężko jest utrzymać dom i dorastające dzieci z pensji 2000 zł netto, miesięcznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), dalej "p.p.s.a.", sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarżąca działając w imieniu małoletnich dzieci - synów D. i R., złożyła wniosek o przyznanie po zmarłym ojcu renty rodzinnej na podstawie artykułu 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017r., poz. 1383.). Organ prawidłowo przyjął, że przyznanie tego świadczenia jest możliwe gdy łącznie zostały spełnione przez wnioskodawcę następujące warunki: - jest lub byt osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednej przesłanki wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Sama, nawet najtrudniejsza, sytuacja materialna danej osoby nie jest podstawą przyznania świadczeń w drodze wyjątku (tak wyrok NSA w Warszawie z dnia 12 marca 2002 r., II SA 2955/01, LEX nr 83734 oraz wyrok NSA z dnia 25 lipca 2012 r., I OSK 878/12, LEX nr 1225540). Z uprawnień przewidzianych w art. 83 ust. 1 mogą skorzystać ci ubezpieczeni (członkowie rodziny), którzy spełniają łącznie następujące wymogi: 1) wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty; 2) nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym; 3) nie mają niezbędnych środków utrzymania. Punktem wyjściowym jest przy tym spełnienie w znacznym stopniu warunków do uzyskania zwykłej emerytury lub renty. Chodzi tu głównie o staż ubezpieczeniowy, względnie rozmaite wymogi czasowe. Chociaż w niektórych orzeczeniach NSA podkreślano, że przyznanie prawa do świadczenia w drodze wyjątku nie jest uzależnione od stażu ubezpieczeniowego czy długości przerwy, jaka zaistniała między ustaniem zatrudnienia a powstaniem niezdolności do pracy (por. wyroki NSA w Warszawie: z dnia 13 grudnia 2000 r., II SA 1935/00, LEX nr 51006 i z dnia 8 grudnia 2000 r., II SA 1933/00, LEX nr 51004), to jednak poglądy te ewoluowały w kierunku przeciwnym. W wyroku NSA w Warszawie z dnia 28 marca 2001 r., II SA 3028/00 (LEX nr 56612) stwierdzono: "mimo że art. 83 ust. 1 przewiduje możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jeżeli nie zostały spełnione warunki dla uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych, co odnosi się w szczególności do braku wymaganego okresu pracy, niemniej, wychodząc z zasad systemowych, na jakich oparte są założenia ubezpieczeń społecznych, których częścią jest ten przepis, i kierując się względami wykładni funkcjonalnej, trudno byłoby przyjąć, by stwarzał on podstawę przyznawania świadczeń w drodze wyjątku w zupełnym oderwaniu od przepracowania dostatecznie długiego okresu pracy, chociaż niewystarczającego dla uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych. Innymi słowy, zatrudnienie, które powinno być brane pod uwagę przy przyznawaniu świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1, powinno obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń - niewiele różniących się co do wysokości - osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny (art. 7 k.p.a.), a także zasady sprawiedliwości". Pogląd, że zatrudnienie brane pod uwagę przy przyznawaniu świadczenia w drodze wyjątku powinno obejmować znaczący okres powtórzył NSA w Warszawie w wyrokach z dnia 24 kwietnia 2001 r., II SA 3276/00, LEX nr 81648 oraz z dnia 14 maja 2001 r., II SA 249/01, LEX nr 55035. Zob. również wyroki NSA w Warszawie: z dnia 24 lipca 2001r., II SA 421/01, LEX nr 121920; z dnia 20 września 2001 r., II SA 932/01, LEX nr 121922; z dnia 8 lutego 2002 r., II SA 2235/01, LEX nr 82805. Zatem trudna sytuacja materialna, choć była brana przez organ pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowiła wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia. W przypadku wniosku o świadczenie po osobie ubezpieczonej, przesłankę niespełnienia warunków do uzyskania prawa do renty wskutek szczególnych okoliczności należy bowiem badać w stosunku do tej osoby (wyrok NSA w Warszawie z dnia 11 stycznia 2002 r., II SA 2321/01, LEX nr 82810 oraz wyrok NSA z dnia 13 marca 2009 r., I OSK 1116/08, LEX nr 594899). Organ prawidłowo przyjął, że choroba zmarłego w wieku 38 lat ojca dzieci nie została uznana w sprawie za okoliczność szczególną w rozumieniu ustawy. Na prawidłową ocenę zaistnienia przesłanki szczególnych okoliczności istotny jest bowiem cały okres poprzedzający moment wystąpienia o świadczenia w drodze wyjątku (do momentu zgonu osoby ubezpieczonej- w przypadku starania się o świadczenie rodzinne), a nie tylko okoliczności istniejące w chwili złożenia wniosku, względnie w momencie potwierdzonym przez organ jako początek istnienia niezdolności do pracy. Dla sprawy jest istotne, dlaczego ojciec dzieci nie pracował zanim stał się niezdolny do pracy, to jest w latach 2003-2004, 2010-2012, 2012-2017. Niezdolność do pracy spowodowana chorobą uzasadnia niepodejmowanie zatrudnienia, ale tylko w okresie, na jaki została stwierdzona, nie zaś w okresie dowolnie przesuwanym w przeszłość. Nawet przyjmując, ze od 2015 r. zmarły leczył się onkologicznie, to w dacie wystąpienia tego schorzenia od 3 lat już nie pracował, zatem nie przerwało mu ono wykonywania pracy ani wypracowywania stażu rentowego. Organ słusznie przy tym przyjął, że przy wydawaniu decyzji związany jest znajdującymi się w aktach sprawy orzeczeniami lekarskimi. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS wydane w sprawie jest dla organu wiążące wiążące - kwestionowanie przez skarżąca daty powstania niezdolności na tej podstawie, że ona wie, ze jej mąż wcześniej miał pewne problemy z kręgosłupem, zatem w jej opinii już wówczas mógł być niezdolny do pracy, nie stanowi, wobec braku jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej taką tezę, żadnych podstaw do zakwestionowania dokumentu. Zgodnie zaś z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2016 r., I OSK 2282/16 w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS a organ rozstrzygający sprawę w drodze decyzji administracyjnej związany jest treścią takiego orzeczenia. Nie może także pominąć tego dowodu (wydanego w sprawie orzeczenia) i oprzeć swe rozstrzygnięcie tylko na twierdzeniach skarżącego, przedstawianego przez niego jako w jego pojęciu bezsporne ustalenia faktyczne. Organ zatem przeprowadził w przedmiotowej sprawie postępowanie zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Uwzględnił aktualne orzecznictwo sądowoadministracyjne, prawidłowo ustalił stan faktyczny i dokonał właściwej wykładni przepisów. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.