II SA/Wa 1283/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Asesor WSA Andrzej Kołodziej, Asesor WSA Janusz Walawski (spr.), Protokolant Izabela Tauter, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2005 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję poprzedzającą z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...], którą odmówił M.G. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał m.in., że zainteresowana na przestrzeni 57 lat życia wykazała się łącznie udowodnionymi okresami składkowymi i nieskładkowymi w wymiarze 8 lat, 3 miesięcy i 26 dni. Pierwszą pracę rozpoczęła w 27 roku życia, natomiast nie pracowała w latach 1974-1976, 1979-1980 i 1983-1990. Nie stwierdzono, że przerwy w zatrudnieniu spowodowane były okolicznościami szczególnymi. W 1993 r. po upływie okresu pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie wykazała żadnej aktywności zawodowej i związanego z nią ubezpieczenia społecznego. Wnioskodawczyni została uznana za całkowicie niezdolną do pracy od dnia 4 czerwca 2002 r., a z orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wynika, że przed tą datą była niezdolna do pracy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez M.G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podobnie jak we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazała na swoją trudną sytuację materialną. Stwierdziła, że zaskarżona decyzja jest błędna, a lekarz orzecznik popełnił błąd orzekając o dacie powstania całkowitej niezdolności do pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi, stwierdził, że sama trudna sytuacja materialna skarżącej nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest to świadczenie socjalne przyznawane według potrzeb wnioskodawcy. Przekonanie skarżącej o braku możliwości podjęcia pracy ze względu na ważne sprawy rodzinne i stan zdrowia jest niewystarczające by uznać, że tak krótki okres ubezpieczenia spowodowany został szczególnymi okolicznościami, w wyniku których nie mogła ona podjąć działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) w art. 1 § 1 i 2 stanowi, że sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. W świetle tych kryteriów skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 118 z późn. zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione w przytoczonym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy organ zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobowiązany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie naruszył powyżej określonych reguł procesowych. Analiza treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prowadzi do wniosku, że przesłankami warunkującymi przyznanie przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia w drodze wyjątku są: 1) niespełnienie warunków dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wiek, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić należy, iż do przyznania tego rodzaju świadczenia wszystkie przesłanki określone w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Świadczenia, o których mowa w art. 83 ust. 1 powołanej powyżej ustawy, należy uznać za wyjątkowe także z tego powodu, że są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy). Nie mają one również charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednym z warunków niezbędnych do uzyskania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niemożność uzyskania przez ubezpieczonego prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia i związanego z nim obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Z przedstawionego na wstępie uzasadnienia stanu sprawy wynika, że skarżąca legitymuje się w odniesieniu do jej wieku bardzo krótkim udowodnionym łącznym okresem składkowym i nieskładkowym, tj 8 lat, 3 miesiące i 26 dni. Faktem jest również, że skarżąca od dnia 4 czerwca 1993 r. (data utraty zasiłku dla bezrobotnych) do dnia 4 czerwca 2002 r. (data powstania całkowitej niezdolności do pracy), tj przez 9 lat nie podejmowała żadnej działalności i nie odprowadzała składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto w jej wcześniejszym zatrudnieniu występowały wieloletnie przerwy, które jak wynika z akt sprawy nie zostały spowodowane szczególnymi okolicznościami. W ocenie Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo ustalił, że skarżąca nie spełniła jednej z czterech przesłanek wymienionych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a mianowicie przesłanki szczególnych okoliczności. Niespełnienie przez skarżącą warunków wymaganych w ustawie nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, gdyż nie można za takie uznać decyzje skarżącej o zaprzestaniu pracy w związku z trudną sytuacją materialną i rodzinną. Podnoszony przez skarżącą zarzut polegający na błędnym określeniu przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń społecznych daty powstania całkowitej niezdolności do pracy nie został przez nią poparty dokumentami, które mogłyby ewentualnie wskazywać, że powstała ona w terminie wcześniejszym. Wobec powyższego, należy stwierdzić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając skarżącej przyznania świadczenia w drodze wyjątku oparł swoje rozstrzygnięcie na wyczerpujących ustaleniach, jak również poddał szczegółowej analizie zebrany w sprawie materiał dowodowy, a wydając zaskarżoną decyzję prawa nie naruszył. Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji.