II SA/Wa 1285/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant D. K., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku J. K. (ur. [...]) z dnia [...] maja 2006 r. i po wydaniu wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dnia 30 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1905/06 stwierdzającego nieważność decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] i decyzji ją poprzedzającej, powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionego świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej skarżący orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2004 r., został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji od dnia [...] października 2003 r. do dnia [...] stycznia 2006 r., a następnie orzeczeniem z dnia [...] lutego 2006 r., całkowicie na trwałe niezdolnym do pracy. Ponadto lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia [...] marca 2007 r. stwierdził, że od [...] maja 2002 r. do [...] października 2003 r. był on częściowo niezdolny do pracy. Natomiast skarżący posiada udowodniony ostatnio okres ubezpieczenia na dzień [...] października 1991 r. i w tej sytuacji, aż do chwili orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy, tj. przez 12 lat, nie został udowodniony żaden okres ubezpieczenia. Niezależnie od powyższego organ podał, że na przestrzeni 54 lat życia, do chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy i do samodzielnej egzystencji, skarżący udokumentował łączny okres składkowy wynoszący jedynie 15 lat i 15 dni, który jest nieadekwatny do jego wieku. Zatem jest to zbyt krótki okres zatrudnienia i w konsekwencji nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności, uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia przez skarżącego. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2007 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, J. K. nie zgodził się ze stanowiskiem organu administracji i stwierdził, że decyzją organu został pozbawiony możliwości leczenia, bowiem emerytura żony w wysokości 708 zł nie wystarcza nawet na utrzymanie. Natomiast jego choroba nie rokuje żadnych nadziei na przyszłość, przy czym choruje on już od 15 lat. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] marca 2007 r. i w uzasadnieniu – powołując się na dotychczasową argumentację – dodał, że do stażu pracy nie może być zaliczony okres pracy w rolnictwie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, J.K. nie zgodził się z zaskarżoną decyzją wnosząc o jej uchylenie i – poza zarzutami oraz argumentacją przedstawioną już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – podał, że jego choroba trwała już od wielu lat. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Jej podstawę materialnoprawną stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy, określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna – pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym. Świadczenia z tego przepisu nie mają charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa (por. art. 84 ustawy), a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa ZUS. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na charakter uznaniowy decyzji podejmowanej w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Z przepisu tego wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze – przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie – niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami. Po trzecie – ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po czwarte – osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia wszystkie wskazane powyżej przesłanki powinny być spełnione łącznie, co oznacza, iż brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej takie świadczenie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący nie spełnia jednego z powyższych warunków. Sąd podzielił stanowisko organu, iż nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z przedstawionego materiału dowodowego wynika bowiem, iż skarżący na przestrzeni 54 lat posiada jedynie 15 lat i 15 dni łącznie udowodnionego okresu składkowego. Nadto u skarżącego występują wieloletnie przerwy w ubezpieczeniu społecznym, mianowicie w latach 1983 – 1986 oraz 1989 – 1991, zaś od [...] października 1991 r. do [...] października 2003 r., tj. do czasu powstania całkowitej niezdolności do pracy, przez 12 lat nie podlegał żadnemu ubezpieczeniu. Należy podkreślić, że wnioskodawca, składając wniosek o przyznanie świadczenia, winien wykazać, iż nie może otrzymać świadczenia w trybie zwykłym z powodu zaistnienia szczególnych, niezależnych od jego woli okoliczności, na które nie miał wpływu. Zaś w rozpoznawanej sprawie należy zgodzić się z organem, iż przyczyną licznych przerw w ubezpieczeniu skarżącego nie były okoliczności szczególne, które można by potraktować jako zdarzenia wyjątkowe i niezależne od ubezpieczonego, w rozumieniu okoliczności szczególnej z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy. Za szczególną okoliczność bowiem na potrzeby stosowania powyższego przepisu uważa się wyłącznie zdarzenie bądź stały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie uzasadnia – w ocenie Sądu – przyjęcia, iż brak wymaganego stażu ubezpieczeniowego jest wynikiem przyczyn zasługujących na potraktowanie ich, jako szczególne. Za właściwe Sąd uznaje również ustalenie dokonane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do braku możliwości zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, uwzględnia się przy ustalaniu prawa do emerytury. Stosownie natomiast do ust. 2 powołanego artykułu, okresy te uwzględnia się również przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe ustalone na zasadach określonych w art. 5 – 7 są krótsze od okresu wymaganego do przyznania renty, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Sytuacja taka zachodzi wprawdzie w niniejszej sprawie, gdyż okresy składkowe są krótsze od wymaganego, jednakże zauważyć należy, iż wymagany 5 – letni okres powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed dniem powstania niezdolności do pracy (art. 58 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach). Zatem do stażu pracy skarżącego nie można zaliczyć okresu jego pracy w gospodarstwie rolnym od [...] stycznia 1981 r. do [...] grudnia 1988 r., bowiem praca ta i odprowadzanie z tego tytułu składek miało miejsce 15 lat przed dniem powstania niezdolności do pracy skarżącego. W świetle powyższego należy stwierdzić, że skarżący w okresie 10 lat przed dniem powstania niezdolności do pracy, nie osiągnął okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego łącznie 5 lat. Jednocześnie, skoro w niniejszej sprawie nie została wykazana przesłanka szczególnych okoliczności, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru warunków z art. 83 ust. 1 ustawy, jest to okoliczność sama w sobie przesądzająca o niemożności uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W rozpoznawanej sprawie skarżący niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji, jednakże sama trudna sytuacja materialna i zdrowotna nie są wystarczające do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie nawet w sytuacji, gdy potrzeby te są w pełni uzasadnione. Reasumując, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nadto przestrzegał wskazanych reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie należycie uzasadnił. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.