II SA/Wa 1286/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant: Monika Michnik-Misterek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi Z. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku I uchyla zaskarżoną decyzję II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po ponownym rozpoznaniu sprawy z wniosku Z. W. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r., którą odmówił Z. W. przyznania tego świadczenia. W uzasadnieniu swojej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku sprawy ustalono, że Z. W. w wieku 49 lat posiada 20 lat, 6 miesięcy i 4 dni udowodnionego okresu ubezpieczenia. W ostatnim dziesięcioleciu przed stwierdzeniem całkowitej niezdolności do pracy przez lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2005 r. udowodniła 3 lata, 1 miesiąc i 20 dni ubezpieczenia. Organ stwierdził również, iż w latach 1998-2001 oraz 2002-2005, tj. przed orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, skarżąca nie podlegała ubezpieczeniu. Ponadto organ podkreślił, iż w jego ocenie, przerwy w ubezpieczeniu nie zostały spowodowane okolicznościami szczególnymi. Za takie bowiem nie można było uznać trudnej sytuacji na rynku pracy oraz choroby skarżącej i jej pogarszającego się stanu zdrowia spowodowanego błędnym postawieniem diagnozy lekarskiej. Organ wskazał, iż jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS. Skoro więc lekarz orzecznik wskazał datę powstania całkowitej niezdolności do pracy na dzień [...] marca 2005 r., to organ nie mógł przyjąć, iż faktycznie niezdolność do pracy powstała wcześniej. Wyjaśnił, iż sama trudna sytuacja materialna, nie stanowi jedynego kryterium przyznania świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Z. W. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i wniosła o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi twierdziła, że spełniła warunki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Podnosiła, iż szczególną okolicznością uzasadniającą jej przerwy w zatrudnieniu było to, iż postawiono jej nieprawidłową diagnozę lekarską. Z tych też przyczyn nie orzeczono wcześniej w stosunku do niej całkowitej niezdolności do pracy. Wskazała również, iż przez ponad 9 lat leczono ją w sposób nieprawidłowy. Wyjaśniła, iż była zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z uwagi na konieczność ubezpieczenia zdrowotnego oraz że próbowała podejmować zatrudnienie, ale z uwagi na stan zdrowia nie była w stanie pracować. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, bowiem Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), co miało wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści tego przepisu, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Mimo, iż przyznawanie tego świadczenia ma charakter wyjątkowy i dotyczy ograniczonego kręgu ubezpieczonych, to wydający w tym przedmiocie decyzję uznaniową Prezes ZUS jest zobligowany do przedstawienia jasnych kryteriów, którymi kierował się przy jej wydaniu. Dotyczy to szczególnie sytuacji, w których organ administracji publicznej odmawia obywatelowi określonego dobra lub uprawnienia. Na organie administracji publicznej ciąży więc powinność dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W sprawie o świadczenie w drodze wyjątku ustawodawca uzależnił jego przyznanie m.in. od spełnienia przesłanki występowania szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły uzyskanie renty w trybie zwykłym. Nawiązując do wymienionej przesłanki zauważyć należy, iż w rozpoznawanej sprawie długi staż pracy skarżącej, tj. 20 lat, 6 miesięcy i 4 dni nie był brany pod uwagę przy rozstrzyganiu o prawie do świadczenia. Organ pominął tą przesłankę z uwagi na fakt niespełnienia przez wnioskodawczynię przesłanki szczególnych okoliczności. Organ wskazał, że ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] czerwca 2002 r. i od tej daty do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy od marca 2005 r., czyli przez prawie 3 lata, skarżąca nie udowodniła jakiegokolwiek okresu ubezpieczenia. W tym czasie nie była ona niezdolna do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia, z czego organ wywodzi brak szczególnych okoliczności. Badanie więc spełnienia przesłanki organ jednoznacznie łączy, co wynika z całości akt postępowania administracyjnego i zaskarżonej decyzji, z treścią art. 58 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zgodnie z którym warunek posiadania wymaganego okresu składkowego i nieskładkowego, w myśl art. 57 ust. 1 pkt 2, uważa się za spełniony, gdy ubezpieczony osiągnął okres składkowy i nieskładkowy wynoszący łącznie co najmniej 5 lat – jeżeli niezdolność do pracy powstała w wieku powyżej 30 lat (art. 58 ust. 1 pkt 5), a okres, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy; do tego dziesięcioletniego okresu nie wlicza się okresów pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, renty szkoleniowej lub renty rodzinnej (art. 58 ust. 2). W ocenie organu przyznanie świadczenia w drodze wyjątku uzależnione jest zatem od posiadania przez wnioskodawcę, w ciągu ostatniego dziesięciolecia, udowodnionego pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego. Należy wskazać, iż zgodnie z treścią art. 57 ust. 1 ustawy, renta z tytułu niezdolności do pracy (przyznawana na zasadach ogólnych) przysługuje ubezpieczonemu, który spełnił łącznie następujące warunki: 1) jest niezdolny do pracy; 2) ma wymagany okres składkowy i nieskładkowy; 3) niezdolność do pracy powstała w okresach, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 i 2, pkt 3 lit. b, pkt 4, 6, 7 i 9, ust. 2 pkt 1, 3-8 i 9 lit. a, pkt 10 lit. a, pkt 11-12, 13 lit. a, pkt 14 lit. a i pkt 15-17 oraz art. 7 pkt 1-4, 5 lit. a, pkt 6 i 12, albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów. Stosownie zaś do treści art. 57 ust. 2 ustawy, przepisu ust. 1 pkt 3 nie stosuje się do ubezpieczonego, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że na przestrzeni 49 lat życia skarżąca udowodniła okres składkowy i nieskładkowy wynoszący ponad 20 lat pracy. Tak długi staż pracy nie pozostaje bez wpływu na prawo do świadczenia, pomimo braku opłacania składek przez okres 5 lat w ostatnim dziesięcioleciu. Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt I UZP 5/05 (OSNP 2006/19-20/305), jednoznacznie stwierdził, że "renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny oraz jest całkowicie niezdolny do pracy (art. 57 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 cytowanej ustawy pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy". Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w powołanej uchwale i stwierdza jednocześnie, że pogląd ten, choć wyrażony w odniesieniu do świadczeń przyznawanych na zasadach ogólnych, zastosowanie znajduje również w sprawach o świadczenie (rentę z tytułu niezdolności do pracy) w drodze wyjątku. Zdarzeniem uprawniającym do świadczenia rentowego, w tym również przyznawanego w drodze wyjątku, jest powstanie niezdolności do pracy, jak ma to miejsce w przypadku skarżącej (całkowita niezdolność do pracy). Sąd Najwyższy podkreślił w cytowanej uchwale, że koncentrując się na treści art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w jego pełnym brzmieniu "należy dojść do wniosku, że w odniesieniu do osób, o których mowa w tym przepisie, ustawodawca zrezygnował nie tylko z wymagania, aby niezdolność do pracy powstała w okresach wymienionych w ustępie 1 pkt 3, ale ponadto określił w sposób szczególny wymagany dla nabycia przez nich prawa do renty okres składkowy i nieskładkowy oraz stopień niezdolności do pracy. (...)". W konsekwencji stwierdzić należy, za Sądem Najwyższym, że art. 58 ust. 1 nie odnosi się do art. 57 ust. 2 wymienionej ustawy, który samodzielnie określił minimalny okres składkowy i nieskładkowy. Z tego względu, w odniesieniu do osób, o których mowa w art. 58 ust. 1, nie znajduje zastosowania ust. 2 tego przepisu, który w przypadku osób w wieku powyżej 30 lat wymaga, aby 5-letni okres zatrudnienia przypadał w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. Podkreślić przy tym należy, że zmiana brzmienia przepisu art. 57 ustawy, poprzez dodanie ust. 2, miała na celu przeniesienie sytuacji osób z długim stażem ubezpieczeniowym, całkowicie niezdolnych do pracy, ze statusu ubiegających się o świadczenie przyznawane na zasadzie wyjątku, w oparciu o uznanie Prezesa ZUS, do statusu osób mających prawo podmiotowe do renty (vide: powołana wyżej uchwała z dnia 23 marca 2006 r. sygn. akt I UZP 5/05). Na marginesie należy wskazać, iż organ nie dopatrzył się też szczególnych okoliczności w stanie zdrowia skarżącej. W ocenie Sądu fakt, że skarżąca stała się całkowicie niezdolna do pracy, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS dopiero od marca 2005 r., nie przesądza jeszcze faktu, iż wcześniejsze przerwy w zatrudnieniu nie mogą być usprawiedliwione. Skarżąca wielokrotnie podkreślała, iż przez szereg lat, wskutek błędnej diagnozy lekarskiej, była leczona w sposób nieprawidłowy. Podkreślała też fakt, iż będąc osobą bezrobotną próbowała podejmować zatrudnienie. Można więc przyjąć, iż rozwijająca się choroba, zbyt późno wykryta i leczona z uwagi na błędną diagnozę lekarską w powiązaniu z długim stażem ubezpieczeniowym może świadczyć, że wykazana przez organ przerwa w ubezpieczeniu była skutkiem przyczyn zewnętrznych, niezależnych od skarżącej, które należało ocenić w kontekście okoliczności szczególnych, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiając przyznania Z. W. świadczenia w drodze wyjątku, z powołaniem się na brak spełnienia przesłanki w postaci szczególnych okoliczności, której konieczność zaistnienia organ odnosi do okresu ostatniego 10-lecia, naruszył przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powyższe jest konsekwencją nieprawidłowej interpretacji i zastosowania wymienionego przepisu. Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany jest dokonać subsumcji stanu faktycznego sprawy pod prawidłowo zinterpretowany przepis art. 83, z uwzględnieniem poczynionych wyżej rozważań. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 152 i art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.