II SA/Wa 1292/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.) Sędziowie WSA Anna Mierzejewska Olga Żurawska – Matusiak Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2016 r. sprawy ze skargi S. R. i J.R. reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową J.R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] marca 2015 r.; 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżących S. R. i J. R. reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową J. R. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z [...] czerwca 2015 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z [...] marca 2015 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej S. i J.R. po zmarłym ojcu M.R.. W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustalił też, iż zmarły, na przestrzeni 54 lat życia, udokumentował 20 lat, 6 miesięcy i 13 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Organ doszedł jednak do przekonania, że staż pracy zmarłego jest nieadekwatny do jego wieku. Nie dopatrzył się zaś okoliczności szczególnych, usprawiedliwiających taką sytuację. Za taką okoliczność nie uznał w szczególności stwierdzonej u zmarłego częściowej niezdolności do pracy. Od powyższej decyzji skargę do tutejszego Sądu wywiodła J.R. – przedstawicielka ustawowa małoletnich, zarzucając organowi naruszenie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wnosząc o uchylenie kwestionowanego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu podniosła, że jej mąż, w okresie ostatnich 10 lat przed śmiercią chorował i leczył się w NZOZ w M.. Zwróciła uwagę, że mimo częściowej niezdolności do pracy, szukał zatrudnienia, znalazł je i w jego trakcie zmarł. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny tego, czy organ wydając skarżoną decyzję, rozważył wszystkie najważniejsze przesłanki uzasadniające przyznanie dochodzonego świadczenia. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Podkreślenia wymaga również to, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zobowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej, a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. powinien w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie rozważył wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, mających znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazywał na brak spełnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których ubezpieczony nie spełnił warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury, czy renty. Uzasadniając podjęte decyzje organ powoływał się na przerwy występujące w przebiegu ubezpieczenia ocenianej osoby. Organ pominął jednak najistotniejszą okoliczność, a mianowicie to, że śmierć ubezpieczonego nastąpiła w okresie trwania ubezpieczenia, tj. w czasie gdy pozostawał on w zatrudnieniu. W świetle powyższego, a nadto biorąc pod uwagę całokształt historii pracy zmarłego, istnieje uzasadnione prawdopodobieństwo tego, iż gdyby nie śmierć ojca małoletnich, mógłby on kontynuować zatrudnienie i tym samym nabyć uprawnienia do świadczenia w trybie ustawowym. Za prawdopodobieństwem takiego założenia przemawia m.in. fakt wypracowania przez zmarłego dość długiego okresu składkowego i nieskładkowego. Świadczy to o tym, że zmarły starał się, w ramach posiadanych możliwości zdrowotnych i w ramach istniejących możliwości na rynku pracy, pozostawać w zatrudnieniu i nie przestawać odprowadzać składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Długość wypracowanych okresów składkowych i nieskładkowych usprawiedliwia zaś konkluzję, iż przyznanie dochodzonego świadczenia nie kłóciłoby się z założeniami ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zmarły przez dość długi okres współtworzył bowiem ten Fundusz. W takiej sytuacji organ miał więc podstawy do tego by przyjąć, że w sprawie wystąpiły szczególne okoliczności, uzasadniające przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Rozpoznając sprawę ponownie, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi i wydać rozstrzygnięcie z poszanowaniem słusznego interesu strony - art. 7 k.p.a. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono stosownie do dyspozycji art. 200 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.