II SA/Wa 1300/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Aleksandra Weiher, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2008 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przeznaczenia do służby zastępczej - oddala skargę Komisja do Spraw Służby Zastępczej orzeczeniem z dnia [...] lipca 2008 r. znak: [...], wydanym na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania D. K. od orzeczenia Komisji Wojewódzkiej do Spraw Służby Zastępczej w K. nr [...] z dnia [...] maja 2008 r. odmawiającego przeznaczenia ww. do odbywania służby zastępczej, utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie. W uzasadnieniu orzeczenia Komisja wskazała, że poborowy D. K. 03 marca 2008 r. złożył wniosek o przeznaczenie do odbywania służby zastępczej ze względu na wyznawane zasady moralne. Argumentując swój wniosek wskazał, że szacunek do życia, godności ludzkiej oraz wolności uniemożliwiają mu złożenie przysięgi wojskowej i podporządkowanie się zasadom służby wojskowej, deklarując przy tym, że wyrzeka się stosowania jakiejkolwiek przemocy wobec drugiego człowieka, a za szczególnie niedopuszczalne uznaje użycie broni w celu pozbawienia życia. Poborowy dodatkowo podkreślił, że sumienie nie pozwala mu na naukę strzelania, czy celowanie do tarczy z wizerunkiem człowieka, że opowiada się za wartościami wpojonymi mu przez rodziców, takimi jak szacunek do życia, wolności osobistej i godności bliźniego. Organ zaznaczył, że D. K. podczas przesłuchania przed Komisją Wojewódzką podtrzymał argumenty przedstawione we wniosku, dodając m.in., że nie chce odbywać służby poza granicami kraju, mieć kontaktu z bronią, uczyć się jej posługiwania, ani używania technik walki. Komisja Wojewódzka do Spraw Służby Zastępczej w K. orzeczeniem z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] odmówiła przeznaczenia D. K. do odbywania służby zastępczej. Komisja do Spraw Służby Zastępczej rozpatrując z udziałem poborowego odwołanie ww. od przedmiotowego orzeczenia, zaznaczyła, że D. K. podtrzymał argumenty swojego wniosku i odwołania, a ponadto odwołując się do przekonań religijnych, określił siebie jako wierzącego, praktykującego katolika, deklarując moralność wynikającą z wiary. Komisja do Spraw Służby Zastępczej, analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy, uznała, że poborowy nie wykazał i nie uwiarygodnił, że postępuje według zasad moralnych, które uniemożliwiają mu odbycie zasadniczej służby wojskowej. Organ wskazał, że kwestie dotyczące przeznaczenia do służby zastępczej reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 z późn. zm.), której przepisy stwarzają możliwość ubiegania się o przyznanie uprawnienia do realizacji obowiązku obrony Ojczyzny w drodze odbycia służby zastępczej. Zgodnie z art. 11 powołanej ustawy, poborowy występujący z wnioskiem o przeznaczenie do służby zastępczej musi wykazać związek między swoimi przekonaniami religijnymi, albo wyznawanymi zasadami moralnymi, a niemożliwością odbycia służby wojskowej, bez sprzeniewierzenia się tym przekonaniom lub zasadom. Przekonania religijne i zasady moralne winny być logiczne, wewnętrznie spójne, dające przekonywującą odpowiedź dlaczego służba wojskowa, będąca realizacją konstytucyjnego obowiązku obrony Ojczyzny, nie może być wypełniona przez poborowego. Dodatkowo organ zaznaczył, że nie mogą to być zasady powszechnie uznawane i akceptowane, takie jak np. sprzeciw wobec wojny i agresji, niedopuszczalność używania broni w stosunku do drugiego człowieka, celem jego skrzywdzenia, czy szacunek dla życia ludzkiego, godności ludzkiej i wolności, jak w przypadku poborowego. Deklaracja takich wartości, zdaniem Komisji, nie wyklucza służby wojskowej, która ma charakter obronny, a nie agresywny. W ocenie Komisji, między wyznawanymi przez poborowego wartościami, a ideą i praktyką służby wojskowej polskich Sił Zbrojnych nie ma merytorycznej sprzeczności, zaznaczając, że choć broń może rzeczywiście służyć do zabijania, to jej zasadniczym celem jest przede wszystkim obrona, z tego też względu walka żołnierza nie jest niemoralna, a żołnierze podlegają takim samym zasadom moralnym jak inni ludzie. Organ podkreślił, że zasadnicza służba wojskowa, której zadaniem jest przeszkolenie poborowych w posługiwaniu się bronią, nauka dyscypliny wojskowej, zasad podporządkowania przełożonym, ma na celu głównie zapewnienie skutecznej obrony Ojczyzny na wypadek wojny, dodając, że jest to konstytucyjny obowiązek każdego obywatela, a nie przygotowywanie młodych ludzi do agresji, czy stosowania przemocy. W związku z deklarowanym przez poborowego sprzeciwem wobec agresji, przemocy, używaniu broni w stosunku do drugiego człowieka, poszanowaniem życia ludzkiego, godności ludzkiej i wolności, nie ma obawy wykorzystania przez niego umiejętności strzelania w celu zabijania ludzi. Organ podkreślił, że odbycie służby wojskowej to konstytucyjny obowiązek każdego obywatela RP, a art. 53 Konstytucji RP, zapewniający obywatelom wolność sumienia i religii, nie może być rozumiany jako ten, który uchyla obowiązki konstytucyjne przewidziane w innych postanowieniach ustawy zasadniczej. Podzielając wywód poborowego na temat okropności wojny Komisja uznała, że nie może on być argumentem w sprawie, gdyż zasadniczą służbę wojskową odbywa się wyłącznie w warunkach pokoju, a żołnierzy, którzy ją odbywają nie deleguje się do pełnienia służby poza granicami kraju, gdzie mają miejsce konflikty zbrojne, tam bowiem kierowani mogą być żołnierze zawodowi. Pismem z dnia 02 września 2008 r. D. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powołane orzeczenie Komisji do Spraw Służby Zastępczej z dnia [...] lipca 2008 r., wnosząc o stwierdzenie jego nieważności, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa i wydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego orzeczenia do czasu rozpatrzenia skargi, jak również o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) – dalej: kpa, w związku z art. 11 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej, polegające na przyjęciu przez Komisję pozaustawowych kryteriów oceny wniosku o skierowanie do odbycia służby zastępczej, ponadto naruszenie art. 6 kpa w zw. z art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancji wolności sumienia i wyznania, gwarantowaną art. 85 pkt 3 Konstytucji RP – "naruszenie przekroczonych przez ustawodawcę granic możliwości przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie", a także naruszenie art. 7, 8 i 9 kpa. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił swoją sytuację, zaznaczając, że zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy zignorował obowiązujące normy prawa i rozpatrzył sprawę w oparciu o własny, pozaustawowy katalog kryteriów oceny wniosku, a ustalenia Komisji do Spraw Służby Zastępczej stanowią wyłącznie odzwierciedlenie osobistych poglądów członków komisji i nie mają nic wspólnego z obiektywnym gromadzeniem materiału dowodowego i jego rzetelną oceną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym orzeczeniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Zasady przeznaczania do służby zastępczej, kierowania do jej odbywania oraz odbywania służby zastępczej przez osoby podlegające obowiązkowi służby wojskowej, którym przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na pełnienie tej służby określone zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz. U. Nr 223, poz. 2217 z późn. zm.). Stosownie do treści art. 10 ust. 1 powołanej ustawy, orzeczenie o przeznaczeniu do służby zastępczej wydaje komisja wojewódzka do spraw służby zastępczej. Stosownie natomiast do treści art. 13 ust. 1 ww. ustawy, poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień w terminie 14 dni od dnia otrzymania orzeczenia komisji wojewódzkiej przysługuje odwołanie do komisji do spraw służby zastępczej. Artykuł 6 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej, stanowi, że do postępowania w sprawach określonych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Oznacza to, że Komisja podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie służby zastępczej, związana jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania, jak i orzekania. W szczególności powinna ona przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), czyli podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Zobowiązana jest także do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa), ponadto musi w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 par. 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 par. 3 kpa. Postępowanie w sprawie przeznaczenia do odbywania służby zastępczej wszczynane jest na wniosek poborowego, który został na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.), przeznaczony do odbywania zasadniczej służby wojskowej albo przeszkolenia wojskowego (art. 11 ust. 1 ustawy o służbie zastępczej). Stosownie do treści art. 11 ust. 2 ww. ustawy, wniosek poborowego powinien w szczególności zawierać: 1) oświadczenie o wyznawanych przekonaniach religijnych, 2) wskazanie w wyznawanej doktrynie religijnej podstawy wyłączającej możliwość odbywania służby wojskowej oraz wykazanie rzeczywistego związku z wyznawaną doktryną religijną lub wskazanie wyznawanych zasad moralnych, które pozostają w sprzeczności z obowiązkami żołnierza odbywającego służbę wojskową. Powyższe oznacza, że wniosek poborowego poza oświadczeniem we wskazanym zakresie powinien zawierać również uzasadnienie. Ustawodawca nie przewiduje, aby skierowanie do odbywania służby zastępczej następowało "automatycznie", tj. w następstwie zgłoszenia przez poborowego żądania, popartego oświadczeniem, że zasady moralne lub przekonania religijne nie pozwalają mu na odbywanie zasadniczej służby wojskowej. Poborowy, który ubiega się o możliwość skorzystania z takiego uprawnienia, musi, zgodnie z art. 11 ust. 2 powołanej ustawy, wykazać związek między swoimi przekonaniami religijnymi, czy wyznawanymi zasadami moralnymi, a niemożnością odbycia zasadniczej służby wojskowej bez sprzeniewierzenia się tym przekonaniom lub zasadom. Skarżący w swoim wniosku wskazał, że wyznawane przez niego zasady moralne, a w szczególności szacunek dla życia oraz godności ludzkiej i wolności uniemożliwiają mu złożenie przysięgi wojskowej i podporządkowanie się zasadom służby wojskowej, dodając, że nie może i nie chce nosić broni, ani się nią posługiwać, albowiem wyrzeka się przemocy i agresji i nigdy nie dokonał zamachu na życie drugiego człowieka, a sumienie nie pozwala mu na wykonanie takich czynności, jak uczenie się strzelania, czy celowania do tarczy z wizerunkiem człowieka. Podkreślić należy, iż przeznaczenie do służby zastępczej ma charakter wyjątkowy. Nie uzasadnia przeznaczenia do tej służby samo zadeklarowanie pewnych wartości, tym bardziej wartości o charakterze powszechnym, nawet jeśli z punktu widzenia skarżącego między tymi wartościami, a służbą wojskową zachodzi zasadnicza sprzeczność, którą wywołują mylne wyobrażenia o służbie wojskowej, uprzedzenia, czy obawy. Ważne jest obiektywne, weryfikowalne ustalenie, że w danym przypadku mamy do czynienia z konfliktem między deklarowanymi przez poborowego przekonaniami, a spełnieniem powszechnego obowiązku obrony, który uniemożliwia odbycie zasadniczej służby wojskowej. Dopiero wówczas istnieje możliwość skierowania poborowego do odbycia służby zastępczej. W przeciwnym razie ustawa o służbie zastępczej, zamiast pomagać uniknąć rzeczywistego konfliktu sumienia poborowego, sprzyjałaby nadużyciom, podejmowanym, aby uniknąć odbywania zasadniczej służby wojskowej. W ocenie Sądu, zadeklarowane przez skarżącego wartości mają charakter wartości uniwersalnych i powszechnie akceptowanych, które same w sobie nie stanowią przeszkody w odbyciu służby wojskowej, nie są to zasady moralne o charakterze wyjątkowym, które wykluczałyby możliwość odbycia służby wojskowej, a których wykazania wymaga art. 11 ustawy o służbie zastępczej. Poborowy ubiegający się o skierowanie do służby zastępczej powinien powołać okoliczności świadczące o trwałości i niezmienności w stosowaniu przez niego zasad uniemożliwiających mu odbycie służby wojskowej. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, aby realizacja deklarowanych zasad, uniemożliwiających mu odbycie służby wojskowej, znajdowała potwierdzenie w jego dotychczasowym życiu. Za nietrafny należy uznać zarzut podniesiony w skardze, dotyczący naruszenia art. 6, 7, 8, 9 kpa oraz art. 11 ustawy o służbie zastępczej. Organ wydając orzeczenie w przedmiotowej sprawie działał zgodnie z zasadami procedury administracyjnej, a ustalając przesłanki przeznaczenia poborowego do odbywania służby zastępczej prawidłowo wykazał, że w przypadku skarżącego brak jest takich przesłanek. W świetle powyższych rozważań błędnym było również zarzucenie organowi naruszenia art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2005 r. Nr 231, poz. 1965 z późn. zm.), w myśl którego ze względu na przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne obywatele mogą występować o przeznaczenie do służby zastępczej na zasadach i w trybie określonym w ustawie o służbie zastępczej. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji wyroku.