II SA/Wa 1308/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Joanna Kube (spr.), Protokolant Łukasz Pilip, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 października 2005 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania emerytury specjalnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. W.B. w dniu [...] lutego 2005 r. skierował do Premiera Rządu RP wniosek o przyznanie emerytury specjalnej. Wnioskodawca udokumentował, że był posłem na Sejm RP w latach [...]. Podał, że jako rolnik działał na rzecz gminy i jej mieszkańców, będąc przez 38 lat radnym najpierw Gromadzkiej Rady Narodowej, później zaś Gminnej Rady Narodowej w G., będąc przez cały czas jej przewodniczącym. Był również działaczem Ochotniczej Straży Pożarnej w O., a także Komendantem Straży Pożarnej w G.. We wsi O. sprawował przez ponad 20 lat funkcję sołtysa. W tym czasie, jak podaje, przyczynił się do wybudowania remizy Ochotniczej Straży Pożarnej, zbiornika przeciwpożarowego, dróg wiejskich, wodociągu, remontu świetlicy wiejskiej. Jako Przewodniczący Gminnej Rady Narodowej był inicjatorem budowy siedziby Rady, gminnego ośrodka zdrowia, lecznicy dla zwierząt, automatycznej centrali telefonicznej, szkoły podstawowej, stacji paliw, sali gimnastycznej w G.. Podał, że w 1997 r. z powodu stanu zdrowia sprzedał gospodarstwo rolne w O. i przeniósł się do E. Obecnie jest chory i niezdolny do samodzielnej egzystencji. Podniósł, że nie jest w stanie utrzymać się ze skromnej emerytury rolniczej w wysokości 740,97 zł razem z dodatkiem opiekuńczym w wysokości 140 zł. Poinformował, że dokonanie opłat na utrzymanie mieszkania i zakup leków pochłania często prawie cały jego dochód. Podał, że za pracę społeczną nie otrzymywał wynagrodzenia lecz dyplomy, medale i odznaczenia, w tym [...]. Nie chce jako były poseł i społecznik zwracać się o pomoc społeczną, lecz wnosi o przyznanie skromnej emerytury specjalnej, która pozwoli mu godnie żyć. W.B. do wniosku o rentę specjalną załączył pismo Urzędu Gminy G. z dnia 23 marca 2005 r., popierające wniosek W.B. o przyznanie emerytury specjalnej. W opinii przedstawiono szczegółowo jego działalność społeczną, wskazując, że gmina wiele osiągnięć gospodarczych zawdzięcza jego pracy społecznej. Podano, że Rada Gminy uchwałą z [...] września 2002 r. nadała mu tytuł "Honorowego Obywatela Gminy G.". Wnioskodawca przedłożył również opinię Prezesa Gminnej Spółdzielni [...] w G. Wynika z niej, że był członkiem tej Spółdzielni od 1957 do 2001 r. Od 1966 roku pełnił funkcje [...]. Przez dwie kadencje był jej przewodniczącym. Z przedstawionego zaświadczenia Spółdzielni Mleczarskiej w P. wynika, że od 1990 r. W.B. działał społecznie jako członek [...] tej Spółdzielni. Pełnił funkcję tymczasowego społecznego członka Zarządu Spółdzielni, a następnie został powołany do pełnienia społecznie funkcji Prezesa Zarządu. Po rezygnacji z tej funkcji w 1999 r. powołany został do pełnienia społecznie funkcji Wiceprezesa Zarządu. Funkcję tę pełnił do 2000 r. Podkreślono, że działał dla dobra społeczności lokalnej i wszystkich członków spółdzielni. Jego działalność przyczyniła się do rozwinięcia pasłęckiej mleczarni. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku W.B. o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2005 r. [...] o odmowie przyznania emerytury specjalnej, wydaną na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach. Organ uzasadniając odmowę przyznania emerytury specjalnej uznał, że okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku i nadesłanych dokumentów nie dają podstaw do przyznania W.B. emerytury specjalnej. Zwrócono uwagę, że przyznanie świadczenia na podstawie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. W związku z powyższym każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności mogących uzasadniać potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawców brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznawane osobie niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe. W skardze do Sądu W.B. zakwestionował wydaną w sprawie decyzję. Skarżący, wskazał na swój zły stan zdrowia. Uważa, że w jego sytuacji zachodzą przesłanki do przyznania emerytury specjalnej, ponieważ jest chory, niezdolny do samodzielnej egzystencji, oraz udokumentował, że przez całe życie pracował dla dobra innych ludzi. Podał, że pięcioro jego dzieci wraz z rodzinami żyje skromnie i nie mają możliwości udzielenia rodzicom pomocy finansowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany zajętego w zaskarżonej decyzji stanowiska. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Zatem decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Jeśli nawet przepis prawa materialnego wskazuje wyraźnie na uznaniowy charakter decyzji, to niezależnie od tego organ związany jest innymi przepisami, które jednocześnie muszą być przez niego zrealizowane. Zakres uznania jest, więc zawsze wyznaczony prawem i celem, dla jakiego prawo to zostało stworzone. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza więc, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Emerytura (renta) specjalna może być przyznana, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniony przypadek. Ustawodawca nie wprowadził żadnych innych kryteriów przyznania tego świadczenia. Przepis nie określa, jakiego rodzaju mają być to przypadki. Wobec tego za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być np., jak wskazuje w zaskarżonej decyzji organ, m. in. wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja narusza prawo, bowiem została wydana z naruszeniem przepisów procesowych, które miało wpływ na wynik sprawy. Prezes Rady Ministrów bowiem wydając kontrolowaną przez Sąd decyzję przedstawił jedynie sprawozdanie z załączonej przez wnioskodawcę dokumentacji, oraz informację o jego sytuacji materialno – bytowej, nie dokonując jednak oceny tej dokumentacji z punktu widzenia szczególnie uzasadnionego przypadku określonego w art. 82 ust. 1 powołanej ustawy. Skoro skarżący, pozostający w niedostatku, wykazywał zasługi społeczne, a także uznanie dla jego działalności ze strony społeczności lokalnej, to należy uznać, że odmowa przyznania emerytury specjalnej bez podania przyczyn niezakwalifikowania wnioskodawcy do przyznania emerytury specjalnej narusza granice uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne wymaga szczególnej staranności w przedstawieniu przesłanek i wniosków, jakie legły u podstaw jego zastosowania. Brak należytego uzasadnienia rozstrzygnięcia, powoływanie się na ogólniki jest zaprzeczeniem uznania administracyjnego i wskazuje na dowolność organu. Na marginesie tej sprawy należy zwrócić uwagę, że także powołany przez Prezesa Rady Ministrów specjalny zespół do zaopiniowania wniosku o przyznanie emerytury specjalnej takiej opinii nie przedstawia. Notatka sporządzona na tę okoliczność opisowo przedstawia zgromadzoną dokumentację i zawiera stwierdzenie, że brak jest podstaw do przyznania emerytury specjalnej. Z tych względów, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie uchylił decyzji Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] maja 2005 r. nr [...], poprzedzającej zaskarżoną decyzję tego organu, ponieważ jak wynika z odesłania z art. 127 § 3 kpa do odpowiedniego stosowania przy rozpatrywaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przepisów dotyczących odwołań od decyzji, nie mają zastosowania do tego postępowania przepisy o postępowaniu odwoławczym, które są powiązane z cechą dewolutywności odwołania, tj. art. 129 § 1, art. 132, 136 in fine, art. 138 § 2 (por. Komentarz do art. 127 kodeksu postępowania administracyjnego M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2000, część IV pkt 4, Lex Polonica).