II SA/Wa 1308/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska Sędziowie WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Anna Mierzejewska Protokolant starszy referent Marcin Borkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2013 r. sprawy ze skargi A. Z.i E. W. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych (dalej jako – GIODO) decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 K.p.a., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] października 2012 r. nr [...], umarzającą postępowanie w sprawie skargi A. Z.oraz E. W. na przetwarzanie ich danych osobowych przez Wspólnotę Mieszkaniową przy ul. [...], poprzez ich udostępnienie osobom nieupoważnionym. W uzasadnieniu powyższej decyzji GIODO podniósł, iż A. Z. oraz E. W. – (dalej jako - skarżące) wniosły do Biura GIODO skargę na nieprawidłowości w procesie przetwarzania ich danych osobowych przez Wspólnotę Mieszkaniową przy ul. [...] (dalej jako – Wspólnota), polegające na udostępnieniu ich danych osobowych w zakresie imion, nazwisk, adresów zamieszkania oraz wielkości przysługujących im udziałów w nieruchomości wspólnej, osobom nieupoważnionym, poprzez zamieszczenie projektu uchwały zawierającego ww. dane na drzwiach wejściowych od klatki schodowej bloku przy ul. [...]. Przedmiotowy projekt został wywieszony w sposób, który pozwalał na zapoznanie się z nim osobom postronnym. W związku z zaistniałą sytuacją skarżące wniosły o przywrócenie stanu zgodnego z prawem. W toku postępowania wyjaśniającego GIODO ustalił, że w sierpniu 2011 r. na drzwiach od klatki schodowej budynku położonego w [...] Wspólnota zamieściła projekt uchwały w sprawie "powierzenia zarządzania Wspólnotą Mieszkaniową", zawierający dane osobowe skarżących w zakresie ich imion, nazwisk, adresów zamieszkania i wielkości udziałów, celem zapoznania się przez członków Wspólnoty z jego treścią. Wspólnota usunęła z drzwi klatki schodowej powyższy dokument w dniu [...] sierpnia 2011 r., zaprzestając tym samym udostępniania danych osobowych skarżących. Jednocześnie, jak wynika z wyjaśnień złożonych w toku niniejszego postępowania przez Wspólnotę, aktualnie dane osobowe skarżących nie są przez nią przetwarzane w żadnym zakresie, celu i zbiorze. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie GIODO w dniu [...] października 2012 r. wydał, na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., art. 12 pkt 2, art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), decyzję umarzającą postępowanie. W ustawowym terminie skarżące, reprezentowane przez pełnomocnika, złożyły wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją. We wnioskach pełnomocnik skarżących zarzucił zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie art. 18 ustawy o ochronie danych osobowych poprzez niezastosowanie wskazanych w nim instrumentów, pomimo, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało naruszenie przepisów tejże ustawy, 2) naruszenie art. 105 § 1 K.p.a. poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na umorzeniu postępowania w niniejszej sprawie, podczas gdy nie pozwalał na to zgromadzony materiał dowodowy, 3) naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co doprowadziło do pominięcia okoliczności potwierdzających naruszenie przez Wspólnotę ustawy. Uznając zarzuty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy za niezasadne, GIODO rozstrzygnięciem z dnia [...] kwietnia 2013 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, iż wydając decyzję administracyjną zobowiązany jest do rozstrzygania w oparciu o stan faktyczny istniejący w chwili wydania decyzji. Takie stanowisko potwierdza orzecznictwo sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 maja 2008 r. o sygn. akt I OSK 761/07 stwierdził, iż "badając bowiem legalność przetwarzania danych osobowych, GIODO ma obowiązek ustalenia, czy na datę wydawania rozstrzygnięcia w sprawie dane konkretnego podmiotu są przetwarzane oraz czy czynione to jest w sposób zgodny z prawem". W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny - odnosząc się do decyzji wydanej po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - podkreślił również, że przy założeniu prawdziwości informacji o wykreśleniu danych, powinna zapaść decyzja uchylająca wcześniejsze rozstrzygnięcie i umarzająca postępowanie pierwszej instancji. Odnosząc powyższe do stanu faktycznego ustalonego w sprawie, GIODO wskazał, że Wspólnota dokonała usunięcia danych osobowych skarżących zawartych w projekcie uchwały zamieszczonej na drzwiach od klatki schodowej budynku, co znajduje potwierdzenie w stanowiskach zajętych zarówno przez Wspólnotę, jak i skarżące, a zatem bezsprzecznym jest, iż aktualnie nie dochodzi już do udostępniania danych osobowych w sposób będący przedmiotem postępowania. Ponadto, opisane udostępnienie danych osobowych skarżących miało charakter incydentalny, nie jest zatem częścią praktyki stosowanej przez Wspólnotę. Obecnie, w związku z usunięciem danych osobowych skarżących, nie ma informacji, o dopuszczalności przetwarzania których trzeba by rozstrzygać w niniejszym postępowaniu. Stosownie zaś do art. 105 § 1 K.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Ustalenie przez organ publiczny istnienia przesłanki, o której mowa w art. 105 § 1 K.p.a., zobowiązuje go, jak podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie, do umorzenia postępowania, nie ma bowiem wówczas podstaw do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, a dalsze prowadzenie postępowania w takim przypadku stanowiłoby o jego wadliwości, mającej istotny wpływ na wynik sprawy. Zatem, zdaniem GIODO, dokonana w sprawie ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i wykładnia przepisów prawa nie odbyła się z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 105 § 1 K.p.a. Odnosząc się do stawianego przez pełnomocnika skarżących zarzutu naruszenia art. 18 ustawy poprzez niezastosowanie wskazanych w nim instrumentów, organ podkreślił, że aby GIODO mógł zastosować środki, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy - stanowiącym, że w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych Generalny Inspektor z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a w szczególności: (pkt 1) usunięcie uchybień, (pkt 2) uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych, (pkt 3) zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających zgromadzone dane osobowe, (pkt 4) wstrzymanie przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego, (pkt 5) zabezpieczenie danych lub przekazanie ich innym podmiotom, (pkt 6) usunięcie danych osobowych - dane osobowe, w stosunku do których te środki są stosowane, muszą być przetwarzane w chwili wydania decyzji w sprawie. Nie sposób bowiem przyjąć, że dopuszczalne jest nakazanie przez GIODO przywrócenia stanu zgodnego z prawem poprzez np. usunięcie danych osobowych, których przetwarzanie nie jest dopuszczalne, w sytuacji, gdy podmiot, do którego nakaz jest skierowany, nie przetwarza już tych danych. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1974/10, stwierdzając, iż "(...) należy przyznać rację GIODO i Sądowi pierwszej instancji, że w świetle art. 18 ustawy, aby mogło dojść do wydania merytorycznej decyzji na podstawie tego przepisu, dane osobowe skarżącej musiałyby być przetwarzane w dacie wydania decyzji". Nadto taka decyzja byłaby wręcz niewykonalna, czyli obarczona wadą skutkującą - stosownie do treści art. 156 § 1 pkt 5 K.p.a. - jej nieważnością. GIODO wskazał także, iż umorzenie niniejszego postępowania administracyjnego nie oznacza, iż skarżące nie mogą dochodzić swoich roszczeń w innym trybie. Jeżeli w ich ocenie w wyniku działania Wspólnoty doszło do naruszenia ich dóbr osobistych, to mogą one wystąpić na drogę postępowania cywilnego. Decyzja GIODO z dnia [...] kwietnia 2013 r. stała się przedmiotem skargi, wniesionej przez pełnomocnika A. Z. oraz E. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od organu administracji na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, pełnomocnik zarzucił kwestionowanej decyzji naruszenie: 1) przepisów prawa procesowego poprzez niekompletne zgromadzenia materiału dowodowego, co stanowi naruszenie art. 77 § 1 K.p.a., 2) prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych, mimo, że zachodziły przesłanki do zastosowania tego przepisu. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżących podniósł m.in., że mimo stwierdzenia przez GIODO, iż doszło do nielegalnego udostępnienia danych osobowych, organ zaniechał ustalenia kręgu osób odpowiedzialnych za to działanie, mimo, iż posiadał on informacje, że dopuściły się tego konkretne osoby działające jako zarząd wspólnoty mieszkaniowej. Ustalenie kręgu osób odpowiedzialnych było obowiązkiem organu, zgodnie z treścią art. 77 § 1 K.p.a. Nadto istotnym naruszeniem przez organy obu instancji przepisów ustawy o ochronie danych osobowych jest brak zastosowania przepisów art. 19 tej ustawy. Zgromadzony materiał dowodowy w sprawie wyraźnie wskazuje na zasadność skierowania przez GIODO zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa w związku z faktem naruszenia art. 51 ustawy o ochronie danych osobowych, polegającym na udostępnieniu zbioru danych osobowych osobom nieuprawnionym. W decyzjach obu instancji jest bowiem wyraźnie wskazane, iż naruszenie przepisów ustawy miało miejsce, poprzez niezgodnie z przepisami ustawy udostępnienie danych osobowych. Ustawodawca, w celu właściwego zapewnienia ochrony danych osobowych, w ustawie o ochronie danych osobowych przewidział dwa rodzaje sankcji, tj. sankcje administracyjne (art. 18 powołanej ustawy) oraz sankcje karne (art. 19 w zw. z art. 49-54 tej ustawy). Ich rolą jest stworzenie kompleksowego systemu ochrony danych osobowych, przy założeniu, że sankcje administracyjne są instrumentem o charakterze bardziej bezpośrednim, aniżeli sankcje karne. Niemniej jednak, brak zastosowania dyspozycji art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych sprawia, iż wadliwe działanie administratora danych osobowych w tej sprawie nie pociąga za sobą żadnych negatywnych konsekwencji, mimo iż naruszenie przepisów ustawy miało miejsce. Ocena, czy doszło do naruszenia przepisów karnych ustawy o ochronie danych osobowych, a konkretnie art. 51 tej ustawy, który przewiduje odpowiednie rodzaje kar za czyn polegający na udostępnieniu danych osobowych, należy do organów ściągania, nie zaś do GIODO. Rolą tego organu jest jedynie złożenia stosowanego zawiadomienia, zaś w przypadku umorzenia dochodzenia przez organy ścigania, GIODO przysługuje zażalenie. Brak złożenia takiego zawiadomienia przez organ jest niewątpliwie naruszeniem przepisów prawa materialnego w niniejszym postępowaniu. W odpowiedzi na skargę GIODO wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że podstawę prawną zaskarżonych decyzji stanowi przepis art. 105 § 1 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji wydaje decyzję o umorzeniu, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygniecie jej co do istoty. Stosownie natomiast do art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 101, poz. 926 ze zm.), w przypadku naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych Generalny Inspektor z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej, w drodze decyzji administracyjnej, nakazuje przywrócenie stanu zgodnego z prawem, a w szczególności: 1) usunięcie uchybień, 2) uzupełnienie, uaktualnienie, sprostowanie, udostępnienie lub nieudostępnienie danych osobowych, 3) zastosowanie dodatkowych środków zabezpieczających zgromadzone dane osobowe, 4) wstrzymanie przekazywania danych osobowych do państwa trzeciego, 5) zabezpieczenie danych lub przekazanie ich innym podmiotom, 6) usunięcie danych osobowych. Powyższe oznacza, że aby mogło dojść do wydania decyzji merytorycznej na podstawie wskazanego przepisu, dane osobowe osoby zainteresowanej – która złożyła do organu wniosek dotyczący przetwarzania jej danych osobowych – muszą znajdować się w posiadaniu podmiotu, którego wniosek ten dotyczy. Decyzja nakazująca przywrócenie stanu zgodnego z prawem nie może bowiem zostać wydana w sytuacji, gdy organ stwierdzi dokonanie w przeszłości naruszeń ustawy o ochronie danych osobowych, jeśli dane te zostały następnie usunięte. Jak wynika z ustaleń dokonanych przez GIODO, dane osobowe skarżących w dniu wydania zaskarżonej decyzji nie znajdowały się w posiadaniu Wspólnoty, a zatem nie były przetwarzane w żadnym zakresie, celu i zbiorze. Analiza zgromadzonego przez organ materiału dowodowego, w tym argumentów i zarzutów podnoszonych przez skarżące, nie pozwala natomiast zakwestionować udzielonych w tym zakresie wyjaśnień Wspólnoty. Zatem w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie dane osobowe skarżących zostały usunięte, Sąd uznał, że zasadne było stanowisko GIODO o bezprzedmiotowości postępowania, a co za tym idzie decyzja o umorzeniu postępowania podjęta została zgodnie z prawem. Analogiczny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym przez organ wyroku z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1974/10. W kwestii pozostałych zarzutów Sąd uznał, iż również nie zasługują one na uwzględnienie. W przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym organ nie naruszył art. 7 oraz art. 77 K.p.a. i stosownie do dyspozycji tego przepisu podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi, o których mowa w art. 107 § 3 K.p.a. Organ odniósł się także do wniosków i zarzutów skarżących oraz dokonał właściwej analizy całości sprawy i wydał prawidłowe rozstrzygnięcie. Jako nieuprawniony trzeba potraktować również sformułowany w skardze zarzut naruszenia art. 19 ustawy o ochronie danych osobowych w zw. z art. 51 tej ustawy, poprzez niewykonanie ich dyspozycji. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że kierowanie zawiadomień o popełnieniu przestępstwa do organów ścigania należy do autonomicznych, samodzielnych kompetencji GIODO, realizowanych przez niego z urzędu, a nie na wniosek osób zainteresowanych. Wskazuje na to sam przepis art. 19 ustawy, w którym mówi się "w razie stwierdzenia" i nie ma zapisów, które stanowiłyby o wystosowaniu takich zawiadomień na wniosek strony postępowania. Odnosząc się do dyspozycji powyższego przepisu, NSA w wyroku z 19 listopada 2001 r., II SA 2702/00 (LEX nr 78796) stwierdził, że obowiązek wynikający z tego przepisu nie mieści się w sferze decyzyjnych, merytorycznych rozstrzygnięć GIODO, dotyczących nakazania przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Osoba dochodząca ochrony swych praw w trybie ustawy o ochronie danych osobowych nie jest przy tym podmiotem postępowania obliczonego na wydanie decyzji o zawiadomieniu stosownego organu o przestępstwie w zakresie przetwarzania danych osobowych i nie może się tego domagać od GIODO w administracyjnych formach tego postępowania. Przepis art. 19 ustawy nie daje bowiem stronie roszczenia w tym względzie. Wykonanie obowiązku, o którym mowa w tym przepisie, obciąża wyłącznie GIODO. Decyzja o zawiadomieniu nie nosi jednak cech dyspozycji administracyjnej, o jakiej mowa w art. 104 i nast. K.p.a. Mając powyższe stanowisko na uwadze, Sąd uznał, wbrew twierdzeniom skargi, że na organie, w ramach przedmiotowego postępowania, nie ciążył obowiązek kierowania do organu powołanego do ścigania przestępstw zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. Oznacza to, że skarżące nie mogą skutecznie zarzucić organowi, że obowiązku tego nie zrealizował. Mając powyższe ustalenia na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji.